Tíminn - 17.02.1938, Blaðsíða 1

Tíminn - 17.02.1938, Blaðsíða 1
XXII. ár. Rvík, fimmtud. 17. febr. 1938 8. blaff. Tillögur um vinnulöggjöf milliþing-aneindar komid nt Hinn 15. des. 1936 sklpaði atvinnumálaráðherra tvo lögfræð- inga, Quðmund Guðmundsson og Ragnar Ólafsson, og tvo alþing- ismenn, Gísla Guðmundsson og Sigurjón Ólafsson, í nefnd til þess að undirbúa frumvarp til vinnulöggj af ar hér á landi. Hefir nefndin nú lagt fyrir ráðherra tillögur sínar, og nefnast þær „frumvarp til laga um stéttarfélóg og vinnudeilur". Leggur nefndin til að frv. þetta verði borið fram á Alþingi í vetur. Hefir nú verið gefið út ýtarlegt nefndarálit rúml. 90 bls. að stærð í alþingistíðindabroti, þar sem gerð er grein fyrir störfum nefndarinnar. Er þar m. a. skýrt frá helztu atriðum í vinnulöggjöf 40 landa. í nefndinni hefir orðið fullt samkomulag um tillögur þær, sem fram eru bornar. Hér fara á eftir þrír kaflar úr hinu nýútkomna nefndaráliti. Fyrsti kaflinn er um skipun nefndarinnar og störf, annar um að- alatriði erlendrar vinnulöggjafar, en sá þriðji er yfirlitsgreinar- gerð fyrir frumvarpi þvl „um stéttarfélög og vinnudeilur", er samið hefir verið af nefndinni. Skipun nef ndarinnar ©g störf. Nefndin hélt 1. fund sinn þeg- ar sama dag*). Á þeim fundi var ákveðið að gera ráðstafan- ir til að afla nefndinni gagna, innlendra og erlendra, til af- nota við störf hennar. Byrjaði nefndin á því að afla sér gagna um erlenda vinnulöggjöf, efni hennar og hvernig hún hefði reynzt. Snéri hún sér í þessu efni til sendiherra íslands í Kaupmannahöfn og óskaði eftir að hann útvegaði gildandi vinnulöggjöf þriggja Norður- landa: Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar, ásamt nefndarálitum og öðrum ritum, sem gefin hafa verið út í sambandi við undir- búning vinnulöggjafar i þessum löndum. Ennfremur óskaði nefndin eftir að útveguð yrði gildandi vinnulöggjöf Stóra- Bretlands og Prakklands. Samhliða skrifaði- nefndin landssamböndum verkamanna og atvinnurekenda í Danmörku, Noregi og Svíþjóð og óskaði eft- ir umsögn þeirra um það hvern- ig núgildandi löggjöf í þeim löndum hefði reynzt að þeirra aliti og hvort þau óskuðu eftir breytlngum á henni í náinni framtið og þá í hvaða átt. Baðst nefndin upplýslnga um rit, er út hefðu verið gefin að tilhlutun þessara sambanda viðkomandi vinnulðggjöf. Er bréf þetta prentað á bls. 18 I nefndarálitlnu. Loks ritaðl nefndin Alþjóðaverkamála- sbrifstofu þjóðabandalagsins i Genevé og bað hana að senda nefndinni rit þau um vinnulög- gjöf, er hún hefði gefið út og að haldi gætu komið við undirbún- ing vinnulöggjafar hér á landl. Snemma á árinu 1937 bárust nefndinni svör frá sendlherra íslands í Kaupmannahöfn á- samt þeim gögnum, er hún hafðl óskað eftir. Gat nefndin þannig lagt til grundvallar starfi sinu gildandi vinnulög- gjöf I Danmörku, Noregi, Svl- þjóð og Bretlandi. Það skal tek- ið fram að í gögnum þeim, er bárust frá sendiherranum í Kaupmannahöfn, var ekki ann- að úr franskri vinnulöggjöf en lögin frá 1936, sem nánar er að vikið, enda er ekki mjög mikið um eldri lagasetningar þessa efnis 1 þvl landi. Brezku vinnu- löggjöfinni fylgdi all-ýtarleg greinargerð er brezka vinnu- *) Þ. e. 15. des. 1936, málaráðuneytið hafði látið sendiherra íslands í London í té ásamt gildandi lögum brezk- um um þessi efni. Nefndinni bárust einnig svör landssambanda verkamanna og atvinnurekenda í Dánmörku og Svíþjóð og sambandi atvinnu- rekenda í Noregi ásamt nokkr- um þýðingarmiklum ritum um þessi mál. Frá Alþjóðaverka- málaskrifstofunni í Geneve bár- ust nefndinni einnig svör og sömuleiðis rit, sem skrifstofan hefir gefið út um vinnulöggjöf og yfirlit um gang þeirra mála I einstökum löndum. Hafa þessi rit orðið nefndinni til mikils stuðnings í starfi hennar með því að þar er dregin saman á einn stað að tilhlutun Þjóða- bandalagsins fróðleikur um þessi efni vlðsvegar að úr heim- inum og meiri en nokkursstað- ar er hægt að fá annarsstaðar á einum stað, enda hefir Al- þjóðaverkamálaskrifstofan í sinni þjónustu hlna færustu vísindamenn og fræðimenn í þessari grein. Jafnframt því sem nefndin aflaði sér gagna um erlenda vinnulöggjöf ritaði hún Alþýðu- sambandi íslands, Vinnuveit- endafélagi íslands og Iðnsam- bandi íslands og óskaði eftir upplýsingum um skipulag og starf þeirra og sambandsfélaga þeirra og upplýsingum um vinnustöðvanir, sem þau hefði átt þátt 1 aðgera. Frá þessum aðilum hafa nefndinni borizt ýms gögn, aðallega félagslög og vinnusamningar, sem prentaðir hafa verið. Loks hefir nefndin snúið sér til einstakra Innlendra manna, sem henni var kunnugt um að sérþekkingu hefðu eða reynslu á einhverjum þeim verkefnum, sem henni var falið að fást við. Má þar fyrst nefna Iögmanninn í Reykjavík, dr. Jur. Björn Þórðarson, sem verið hef- ir sáttasemjari rikisins í vinnu- deilum síðan 1. okt. 1926. Eftir að nefndin var skipuð og fram í marz 1937 hélt hún alls rúmlega 50 fundi. Eftir það féllu störf hennar niður um nokkurra mánaða skeið, en I október byrjaði hún fundar- höld á ný og hefir haldið marga fundi á þessum vetri, auk þess sem einstökum nefndarmönn- um hefir verið falið að athuga sérstaka hluta verkefnisins og vinna að málinu út af fyrir sig og bera slðan athuganir sinar og niðurstöður undir nefndina í heild. Á meðan nefndin var að afla þeirra gagna, innlendra og erlendra, sem um er getið að framan, notaði hún tímann til þess að athuga þá vinnulöggjöf, sem til er hér á landi og þær til- raunir til vinnulöggjafar, sem gerðar hafa verið á Alþingi og ennfremur til að vinna úr því efni, sem þegar var fyrir hendí hér viðkomandi vinnulöggjöf annara Norðurlanda. Þau gögn, sem nefndinni bárust, bæði lög, sögulegar heimildir og fræðileg- ar ritgerðir, tók hún til athug- unar jafn skjótt og þau bárust og eftir því sem tími vannst til og hefir haldið því verki áfram allan þann tíma, sem hún hefir starfað. Jafnframt var svo fljót- lega byrjað á því í nefndinni að gera uppkast að einstökum köflum í frumvarpi til laga og leitazt fyrir um, að hve miklu leyti nefndarmenn myndu geta orðið sammála um sameiginleg- ar lausnir. Eins og áður er getið var það hendi næst að kynna sér núgild- andi Islenzka vinnulöggjöf og þær tilraunir til vinnulöggjafar, sem gerðar hafa verið á Alþingi og það, sem ritað hefir verið um þau mál hér á landi. Ennfrem- ur íslenzkar vinnudeilur og þró- un þeirra, eftir því sem kostur var á. Um þetta síðasta atriði skal það tekið fram strax, að heimildir um Islenzkar vinnu- deilur eru af mjög skornum skammti, nema þá helzt I frá- sögnum blaða og 1 minni manna, því að um þau mál hafa ekki skýrslur verið blrtar eða um þau ritað fræðilega í heild. Samtök verkamanna hafa hér verið mun fyr á ferðinni en samtök at- vinnurekenda. Alþýðusamband íslands er stoínað X916 og Vinnuveltendafélag íslands 1934. En upphaf hinna stóru vinnudeilna hér á landi má teljast sjómannaverkfallið 1916. í íslenzkri vinnulöggjöf er, eins og kunnugt er, heldur ekki um auðugan garð að gresja, íslenzk löggjöf er mjög snauð að á- kvæðum Um málefni verka- manna og atvinnurekenda sem samtaka í þjóðfélaginu. Það er fyrst á þingi 1923 og 1925, að frumvarp um vinnulöggjöf kem- ur fram. Er það frumvarp BJarna Jónssonar frá Vogi um gerðardóm i kaupgjaldsþrætum, þar sem ætlazt var til, að dóm- urinn ákvæði kaup og kjör verkafólks, ef ágreiningur yrði milli þess og atvinnurekenda. Þetta frv. dagaði uppi. Á Alþingi 1925 voru hinsvegar sett lög um sáttatilraunir 1 vinnudeilum. Var frv. borið fram af Fram- sóknarflokknum, en löggjöfin sett með fullu samþykkl allra stjórnmálaflokka. Á þingi árið 1929 kom fram frv. til laga um vinnudóm í kaupgjaldsþrætum, að efni til svipað frv. 1923 og 1925. Þetta frv. dagaði einnig uppi. Á Alþingi 193&—1937 var borið fram frv. til laga um vinnudeilur, er undirbúið hafði verið af Vinnuveitendafélagi ís- lands og á Alþingi 1937 komu fram 2 frv. frá Framsóknar- flokknum um sáttatilraunir í vinnudeilum og um Félagsdóm. Ekkert af þessum frv. náði fullri afgreiðslu í þinginu. í ís- lenzkri löggjöf eru því ekki til önnur ákvæði um þetta en sáttasemjaralögin frá 1925. Það rannsóknarefni, sem fyr- ir nefndinni lá var því fyrst og fremst hin margháttaða er- lenda löggjöf og saga hennar. Taldi nefndin sérstaklega á- stæðu til að gera sér grein fyrir Iöggjöf þeirra þjóða, sem oss ís- lendingum eru skyldastar að menningu og stjórnarfari s. s. Norðurlanda, Bretlands, Hol- lands, Belgíu, Þýzkalands (áður fyr) og brezku samveldisland- anna. Einkum taldi nefndin þó ástæðu til, enda í samræmi við skipunarbréf hennar, að kynna sér löggjöf Norðurlanda og sögu þessa máls í þeim löndum. Hef- ir hún og í tillögum sínum sér- staklega lagt þá löggjöf til grundvallar. Til þess að auðveld- ara sé fyrir þá er þessu máli vilja kynnast, að átta sig á þessum aðalfyrirmyndum nefndarinnar, heflr hún gert efnisútdrátt úr allri glldandi vinnulöggjöf Danmerkur, Nor- egs og Svíþjóðar. Jafnframt er I nefndarálitinu hér á eftir sér- staklega grein gerð fyrir þróun þessara mála 1 þeim löndum. Þá hefir nefndin einnig gert efnis- útdrátt úr vinnulöggjöf Breta. Vinnudeilur á íslandi eru til- tölulega ungt fyrribrigðl og þjóðin sem heild er þessu fyrir- brigði mlklu óvanari en flestar aðrar þjóðir. Þess vegna lltur nefndin svo á, og leit svo á þeg- ar i upphafi starfs síns, að is- lenzka vinnulöggjöf verði i öll- um aðalatriðum aS byggja & þvl, sem reynt hefir verið og vel hefir reynzt annarstaðar. Nefndin telur það varhugavert, þegar vinnulöggjöf er sett hér I fyrsta sinn, að taka upp i hana ákvæði, sem væru alger nýmæli, lítið reynd eða sérlega umþrátt- uð 1 öðrum löndum. Hitt er þá nær, þegar löggjöf sú, sem nú kann að verða sett, hefir verið Teynd, að bæta þá við hana Aimælískveðja tíl Sveíns í Fírðí i. Sv#inn í Firði er 75 ára gam- all í dag. Hann hefir um langa stund verlð forustumaður i sveit slnnl, sýslu, fjórðungi, stétt og stjórnmálaflokki. Sveinn Ólafs- son er einn af merkilegustu mönnum sinnar samtíðar. Nú situr Sveinn Ólafsson á frlðstóli heima & óðali sinu innst vlð MJóafJörð. Þar hafa forfeð- nyjum ákvæðum, þegar þjóðin hefir vanlzt hennl í framkvæmd og reynslan hefir sýnt hvar nýrra viðbótarákvæða er mest þörf. Má því og aldrei gleyma, að þetta mál er hér, eins og það alstaðar annarsstaðar hefir ver- ið á byrjunarstigl, mjög við- kvæmt mál, þar sem mörgum hættir til að líta melra á ein- stök, ef tll vill minniháttar, atrlði, heldur en þýðingu lög- gjafarinnar í heild og nauðsyn þess að skipa þessum málum til öryggis fyrir verkamenn og at- vinnurekendur og atvinnulíf þjóðarinnar 1 heild. Aðalntriði erlendrar vinnulöggjafar. Það er út af fyrir sig merkl- legt rannsóknarefni að athuga löggjöf fyrri alda i ýmsum löndum viðkomandi verkafólki og kjörum þess og þá sérstak- lega þá löggjöf eða þær reglur, sem giltu um handverksmenn borganna, samtök þeirra og af- stöðu til húsbænda sinna hinna svokölluðu meistara. En fyrir það verkefni, sem hér liggur fyrir verður eigi talið, að slik rannsókn hafi verulega þýðingu að öðru leyti en þvi, að hún sýnir, að þegar fyrir mörgum öldum var mönnum það ljóst, að eðlilegt var, að þjóðfélagið léti sig varða viðskiptin milli vinnukaupenda og þeirra, sem vinnuna seldu. Með vélaiðju og stóratvinnu- rekstri 19. aldar fær afstaðan milli verkafólks og atvinnurek- enda nýja og stórfellda þjóðfé- lagslega þýðingu. Stóratvinnu- reksturinn hefir leitt af sér skýrari línur milli atvinnurek- enda og verkafólks og smátt og smátt myndast tvær andstæðar samtakaheíldir. Hafa þessi samtök háð stranga baráttu sin á milli, bæði fyrir sinni eigin (Frh. á 2. Mu.) ur hans búið mann fram af manni um langa stund. í ætt hans hafa verið margir af- burðamenn bæðl um andlega og likamlega orku. Móðir hans þótti skörungur með afbrigðum, og hefir Sveini um marga hluti kippt í kyn tll hennar. Foreldr- ar Sveins voru talin vel efnuð. Heimilið var mannmargt og búið stórt. Ólafur í Firði átti miklar sauðahjarðir og lét lika stunda sjó með mikilli atorku. Sveinn óx upp við stórbúskap bæði til lands og sjávar og um- hverfið í æsku málaði skapgerð hans um öll meginatriði, sem löng þroskaár hafa ekki breytt. Sveinn fór snemma að heiman til náms. Hann var einn af hin- um fyrstu nemendum Möðru- vallaskóla og hafði miklar mæt- ur á hinum skapfasta, ensk- mentaða skólastjóra, Jónl Hjaltalín. Hann var á æskuár- um utan á skólum bæði í Nor- egi og Danmörku. Kynntist hann í Noregi nokkuð hinum þýðingarmiklu brautryðjendum hins nýja Noregs. svo sem BJörn- stjerne Björnson, Kristófer Jan- son o. fl. Litlu síðar var hann um stund í Englandi og átti þar Jafnan síðan hauka I horni. Heima í Firði tók hann við for- ustu eftir lát föður síns. Gaf hann sig brátt við almennum málum, og þótti kappsfullur og harösnúlnn. Ekki náði hann al- mennum mannafoTráðum fyr en Framsóknarflokkurinn myndað- ist. Átti hval-málið" þátt í þvi. Sveinn beygði sig ekki þar frem- ur en endranær fyrir fáfræði og hleypidómum, en sjómenn vildu ekki fylgja honum meðan hann var á léttasta skeiði, en misstu þar af hinni mestu for- (Frh. á 3. Mðu.)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.