Morgunblaðið - 27.09.1972, Page 23

Morgunblaðið - 27.09.1972, Page 23
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 27. SEPTEM3BER 1972 23 Dr. Björn Sigfússon; Erum við fyrst og seinast liðhlaupar? fig held að Islendingar séu hvorugtt, þei;r hafi ekki verið það, þegar þeir námu hér varnariDaust land fremur en kúig'a vari n lönd, og þeir iáti ekfká endalok sín sem vtirts dvengrSkis verða þau, að kringuim 1100 ára afmæli si.t bregðist þeir sextugum At- 1 a n tss i gil I nga flán a sínum og guigigni á eigin heitstrenging- um og samhjálparskyldu fá- tæku strandrikjanna, hvar í heimi sem nú verður fyilgzit í tvíibenituim huig með afieið- ingu þess, hvernig fer um 50 mílna líniuna. í Evrópu erum við sakað- ir um löglausa ásæuni í fiflki- mið, en jafinframt um að fyr- irbyggja, að Norðurliönd gætu öill S'taðiið saman um ein hverjar kröifur á hafréttarráð stefinu innan fárra vetra. Þar á olan sakaðir um óheilindi við Nató. Mái þessi eru stór og mér otf lítið kunn, en lítum þrátit fyrir það á einihver sjónarmið spurningarinnar, sem er í íyrirsöign. Fyrir nær 40 árum gátum við evrópskir þáfiíðarstúdent- ar hiliuistað, án þess að brosa, á urnmæli sem þessi höfð eít- ir doktor Göbbels: „Gyðinig- ar eru blauðasta þjóð í beimi; efitir því lagast svo aðrar kúnstir þeirra, og þeir hailda siig útvalda af drottni til ein- hvers!" Þetta með hugleysið sáu menn var ekki satt. Afitur varð hin háðglósan að heims- áliti, mjög siiærnu fyrir kyn- stofnsdýrku n Göbbels: Þú ert aldrei hin útyalda þjóð, þvl þær eru engar til, jafn- vel ætbu þjóðir ekki að vera tiÆ. Þetta var nú örmur saga en okkar, og jafint. fyrir þessu tirúum við á útvalning hverr- ar þjóðar til heimalands síns og lífbelta þess, en að visu með þeirn skilmálum mann- kyns, að hún sé eins opið þjóðlfélag og getan til frið- gæzlu og a’fikomu frekast má leyfa á þeim st að og táma. Landslýður, sem skilur út- valninguna þann veg, breyt- ist við það í þjóð, hvernig sem erfðablóð hans er sam- sett. Hinn, sem misbeitir út- valningu, er llíikfegur til að drep>a börn sín á eitri einis og Göbbels sin böm 1945. Lömigiuim fór af því orð í hafnarbæjiuim grannlanda og eklki síðuir hjá kónigttegu yfir- váildi úfhólma vors í Noregi og því niæst Kaupimannahötfn, hve hiniir búratogu serttlerar Eddukynstofnsins væru enn merteitegir með sig, og eitt- hvað var Fænreyimguim bland- að í þann mannjöfinuð. Fyr- ir 100 árum gladdi Norðmað- u/rinn Ernsrt Sans okkur með þvi að fiullyrða, að þeir, sem um 900 gerðuist Islendingar, hafi verið ættgöifgasti og hrauistasti hliuiti Norðmanna. Til eðQlileigis mótvægis við þessu 'kom seinna ldðhlaupa- skýringin á þvi, að Island sikyldi hafia byggzt þá, og er svona i ágripi: Affeiðimg þess, að Elfráði rika og láivörðuim Breta tókst að hnekkja framrás víkimga- herja á sín lönd, varð sigur vikimga á Frökíkum og upp- haf Rúðujarlavel'dis í Norm- andíi og um Suður Italíu. Samit kom I ljós, að ómerki- fegiri hiiutinn af sigurþjóðinni hafði gerzt slikir liðhlaupar fiyrir þrekleyisi sitt, að þeir funduisit loks úti á Is'landi, seztir þar í þúsund ára holc- ur, unz ögn fór að rætast úr fyrir þeim við þá hjálp, að Bretar fundu fyrir þá veiði- sæl mið upp við landsteina þeirra. Nökkrir uppgjafavík jniganna höfðu orðið sjóveik- ir strax á filóttainum, greina nýrri sagnir, og ekki komizt lengra út en í Færeyjar, svo ekki er undur, að niðjar sama úrkasitshóps þar í eyjum hermi oft eftir það, sem við sjálast er af tiiflttækjum ís- lendiniga. Skötuhjúin Malta og ísland eru rægið bæði í sömu mál's- grein, þegar tína skal upp dæmi um óeining í Nató. Það finnst mér passa við lið- hlaupaskýringiuna, ef urkast og útlagar sikileyskra jarla, Normannakyns, hefðu forðum flækzt til Möiltu. Nóg um það dvergríiki, sem seliur sig hæst bjóðanda það hefur aldrei neinn fullllitrúi Istands tekið í máil. Og væri Miðjarðarhafi i máSið blandað, yrði það að vera blaðagirein óskýM þess- ari. I hverju teljast fóligin óheil indi Islands við Nató, sem það, óHíkt Mölitu, er atíkvæðis- bært í? Sagt er, að Natóher- styrkinn i Keflavík hafi land vort, dianskt ,,proteotorate“ til 1944, betlað sé,r út til að fá stg varið giegn hverri áhætitu frá ónefindiu stórveMi austurs, menn hafi láitið tsiliand giræða á þessu stórfé af U.S.A., en á hverri stund sem verst gegni biði dvergrikið færis að synja um framhaldssamninig, enda sé það vant að hlaupa frá skuldbindingum sínum. Þessu smeygja sumir erlendir tog araeigendur nú i opimber við- töJ fijöillmiaia. Rósemd flestira íslendinga bæði um þvílíkt tal og um út- málum innirásarhættu væri minnd en er, ef þeir væru ekki btekkingialausir nú um varnaskort síns lítrt eftirsótta lands, hvað þurrlendi þess snertir. og væru ekki mest ut angarðs’spekingiar, e.k. Þing- eyingar, í skemmtun sinni yf- ir að vera nú rægðir — og vilta sig sjá ýmsum betur, að rangláftt sé það og þeirra sé framtíðin. Þó getur þykiknað í skapi við brigzlin, að ísdiand sé ann að hvort tilbúið að rjúfa heit við þjóðasamtök eða skerast úr leik hinina máttarminni, sem mest þarfnist samstöðu við það. — Keinur ekki til mála. n. Svo margrædd eru her- stöðvamál vor, að enginn lá- ir, þó ég geti þeirra aðeins í framhjiáhliauipi. Þvi heM ég mig eingönigu að þeirri fyrir- sertflun varðandi Nató og samn inigsmöguleika, óráðna enn, sem utanríkisráðherra hefur skilgreint viturleiga, fyrirætl- um sem er Islandsvilljinn a.m.k. þetta kjörtimabil. Huig- takið hlutfleysi, sbr stjómar- skrána, virðisrt í reynd vera inntakslaust nú, en í staðinn komið aðiMarleysi vort (non- alignment) um hugsanleg vopnaskipti milli ríkja. Þess utan takmarkast ábyrgð Is lands sem Natóaðilia sízt meir, þó samminigi um iiðstyrk í KefLavtk og önniur fram- kvæmdaatriði 'nafii verið sagt upp og það með þeirri skýr- imigu m.a., að hræðsla um risp ur á eigin skinn, eða við inn- rás hér, sé stjórn vorri ekk- ert tilefni þess, að hún kæri sig uim að hafa hér herlið. Við þetta frávik frá eldra skil- yrði verðuir ísland engu hlut- lausara en það er i Nató nú um stöðuga kömmin á ferðum flusjvéla og óþeklktra kafbáta í þá átt, sem Atlantshafs- hryggur stefnir gegnum lög- sögu landgrunns vors og átt- ina til landgrunna alls At- Dantshaifs og lengra þó. Tiíl sama strandahrings fara nu Mka áróður og landnemar frá þeirri fjarlægu sneið Asíu, sem hefiur samlagt mikið yfir milljarð íbúa og býðst til að taka við heimsstjóvninni, ósamþykk þó innbyrðis. I trausti þess, að rikjasam- búðarstefna firandts gieri Evr ópu eins herhlaupa'.a usa og t.d. Skandinavía hefur verið siðan 1914, önduim við léttar en á árum kaldastríð nns. Póli tískt séð, ekki síður en her- tæknife'ga, er lokið þeim þættd Natóhluitverks, að ís- land var viðkomustöð fiugs tengds við varnarlínu (járn- Björn Sigfússon tjalds) þvert suður miðja Evr ópu. Skammstöfun n NA'I’O táknar North Atlantic sam- tökin, og þau kunna að skipta sér meira en hingað til af framförum strandahrings þessa og mest norðan mið- baugs. Þar eru Færeyjar, Is- Tand og Grænland norðu/r- gafl, en sitt í hvoru horni hins breiða suðurgafls eru að auistan mikilvæg dvergríki eins og Liberia og Sierra I.e- ome, en vestan megin Guy- ana, Trinidad og sægur mið- ameriskra eyja og smárikja, og hef ég nú þau ein nefnit, sem bæði í London og Reykja vík mæla enska tungu í leit að skiiningi og bandamöim- um, ef til væri. Frá Norður- Irlandi, með sitt fisikistofns- rænda landigrunn, sjáum við enn ekki í Reykjavíik aðra framtíðarsendiboða en 20 börn, og þeirra framtið þytair mér koma Naitó og Islandi við. Þórtt ölll sú Suður-Amerlka, sem fjæir liggur en þetta, og fáein Afríkuríki óháð Bret- um hafi stækkað landhelgi víða í 112—200 millur, eru dvergrikin Panama og Isfland hin emu í strandhrmgnium „Natóvaktaða“, sem þorðu og sáu sér ekki annað ráð til bjargar fislkimiðum' en stækka uimráð sín í hafi. Nató gietur hvorki við þeiirri áíkvörðun gert né við orsökunuim. Bft- ir á ber þvi sarnit að líita á sameiginfegar heillir, einnig smárikjanna alllira við haf þetta. Tiflifærsla á Natóáhuga frá skiptri Berlin til frekari At- 1'anitshaEflssamvinnu geðjast að eins sumum, t.d. ekki öllium stuðninigisblöðum ríkisstjórn- ar vorrar. Nató á skiffið að fá harða gagnrýni fyrir að hafa verið einhffiða. En eins og sum gölluð flramleiðsiuvara verð ur áróðuir útgemgifegri og helzt útbýttur þar, sem ugg- ur um framtíð þrifst, þ.e. á fátæku strandtengjunium, með an horfur um kreppusmæ’.ri framvindu EBE eyða nú í Evr ópu maóískri og sovézkri fylgiispekt. „Róttækni" á Is- landi er bundin svo fámenn- um og tvíátta hópum ungs fólks, að hún er ekkert til- tökumál stjórntega séð né við þingkosningar, en þó fer það sem annað eftir fiskveiðilög- sögunni næsta áratug og þar næsta. HikLauist ber að beita íslenzk um fortölum og Natóaitkvæði okkar gagnvart Portúgal, svo það hraði mjög og fyrir- byggi ekki sjálfstæði Angola og Mocambiqueríkis, og engin Natóríki mega láta það spyrj ast um sig, að þau reyni að þvinga rauð lönd eins og Guy ana og Kúbu til stjómar- skipta. En hvað þá um sam- særi, sem hrósa sér af að vera „rauð“, eins og það hljóti að gefa hverri uppreisnar- eða neðanjarðarkffiúiku sið- ferðisrétt til að tontíma lýð- ræði iiands síns og fiieiiri landa? — Þanniig tilkominn „sósíaiiismi" ffitur á Nató sem höfuðóvin sinn, ekki annar. Þegar áníðsla á minnihlut- um á sér srtað 1 krafti þjóð- skiptingar, trúarbragðamunar og þvílí'ks og er meginorsök vopnaðs eða óvopnaðs innan- ríkisófriðar, hefur Nató, sem hefur svarizt lýðræðinu, margfalt meiri rótt og sky du en SÞ hefuir veitzt til að beita sér við meðiimaríki sín til réttlátrar lausnar. 1 sama skilningi gtetur Nató ráðlagt mönnum um fiskveiðilögsögiu, en ekki tekið sér þar vald. Það áiát, að Isiand mætti ekki, eins og komið sé, segja sig úr Nató, þó það véki burt hemum, gilti fyrir 16 árum í minnihluita Þjóðvamarfiokks og sem frambjóðandi þess fleiga smáfiiok'ks lét ég álit þetta í ljós í norðlenzku kjör dæmi á fundum júníkosning- anna 1956. Sé ég ekki rök til að breyta þeirri afstöðu, þó hlutföiiin og forgöniguiréfíur máleflna hafi þau 16 ár tekið ærnum breytiingum, sem ég vil nú ag síðar vera frjáls að taka tilffiit til. Likt þessu mun vera um Natósamþykki lang- ftestra óf lokkisbu ndinn a ís- lendinga. Sé svo, er ekki um vilja þjóðnmeirihlutans að villast, né Allþingis fyrir og eftir næstu kosninigar. Hvort jem það meirihliutalýðræði er sðs- íalískt eða kapítalískt, sem einhver ofstækishópurmn tel ur sig útvalið verkfæii til að tortima, getur ekkert Nató- ríki leirtrt það verkfæri alveg hjá sér, innan strandahrings- ins umgertna. Vopnasinygl og ámórta farvegir vopna- eg njósnasendingar, mjög ofit í hendur sörnu fjarstýrðu „verkfæra", eru deginum Ijós ari dæmi nú um fjöillþærtta starflsemi, sem efltir ursögn úr Nató yrði haldið betur hlífi- skiMi yfir — og kemur ekki til máfla, eins og ég sagði. Ef stórvopnum og innrásum væri beirtt yfir Atlantshafi, á Island engar likur, hvað þá sérheimtimig á hffiifð umfram •aðra aðila, það eitt gildir, dð fyriirbygigja sffikt stríð. Hvorki vopnleysi né vopn ffifltryggija neinn. Einn líkleg- asti undirbúningur striðsins, auk þess að þaulkynnast inn- rásarleiðunum neðan sem of- an sjávar, væri framköliun hermdarverka- og skelfingar ástands í dverg- og smárikj- um og eitltíhvað víðar. „Nei, slíkt gæti aídrei gerzt hér“, — réttara ?agt: nei, ekki gerzt af ístenzkum onsökum. — Meðfram af þvi, hve ríkisvald og pólitisk jarð slkurn yfir ófligu er hér býsna þunn, nærri seigfljótandi, svo gos þurfa ekki nema hveravatnshiita, án haturs, til að fá í nokkru vilja sinn og útrás. Vel hæfir það þing- ræðisreglunni, þá má kippa flokkum inn eða út úr ríkis- stjórnum, án þess stórhætta sé, að við það missist tæki- færi lands eða öryggi þess. Fyrir söguaugum mínum er það samit eldra í þjóðardýpi voru en bæði þingræði og Gamli sáttmáffi, að hér á gos- hrygig þeim, sem löngu fyrir skálmöilldina um 900 hafði klof ið Vesturheim frá Gamla heimi og skynjar sig merki- lega áfastan báðum, titrar þess vegma, er þunnleik berg skorpunnar, svo sem ríkis- vaMsins, fyrir að þak'ka, að landskjálifti gerist aldrei mannskæður, ekki þó hann geri sitt til þess í sérhverj- uim rýkk að þoka til jarðsögu þróunimni uim næstu álfu- strendur, enda stafi rykkur- inn nokkuð af þrýstingi jarð- skorpu langt að komnum. III. Ef Islamd teldi lögsöguvíkk unina slíkit eimkamál sitt, að fordæmi þykist það ekki skapa, mætti brigzla okkur um, að þannig málum við, ekki aðrir, yfir númer og nafn. Þá er betra að játa, að í þetrta simm gerumst við eins komar Væringjar, sem fyrr þóttu tiilkippilegir í æsilegri verk á syðstu állfujöðrum en í friiðsemd áttíhaganna. Sjálfs- virðing sú sem við landar ber um fyrir eigin þjóðnafni og haflsiglingafáma (einnig ann arra þjóðtáknum, svo sem Breta) — svo langt sem þota vor flýgur suður um heim eða skip vort hittir ólíkra þjóða höfn og gerir tengsl við hama, — hún á sér rót, sem nær eigi grynnra í djúp en til þjóðveldis þess, sem áskildi sér á 11. öld í milli- ríkjasamnin'gi við Noregskon urig, að „íslendingar eign at fara af sínn landi til hvers lands er þeir vilja“ — merm virðast hafa sótt sér þá frels iskröfu til enskrar fy.'irmynd ar, voru að trygigja bæði Eng iiands- og Austurvegsfrelsi siittt. Vegna sffiks upphafs á utan ríkisstefnu vorri, sem nú er, skal ég temigja bláþræði með því að Ijúka máli með njálu- orðuim manns, sem lýsti yfir stefnuskrá í tilefni þess, að dag þann kvaddi hann Island hinzta sinni og varð Væringi af ugg um, að fátt nerna auk in manndráp hlytust af, ef ef hann efndi ekki orð sin um að fara eða „niddist" á orði sínu. I Miklagarði varð hann liðsforingd Væringja, sem þá vörðu austurdyr Evr ópu fyrir heiðinigjum. Þólti sú vörn vera Natóhlutverk þátíðar og tiil dauðadags var Kollskeggur frá Hlíðarenda að því Sitarfi. Samábyrgðar- svið Islendinga og Evrópu ætti að vera minna sundur- skipt núna, en þó aokkra Vidid áititi það á Væringja tið og afltur á ný, þegar Njáia vair samin sem eitt af tákna- fyllstu ritum vestrænnar kristni. Þá eina tíltrú, sem við ber- um einh/uiga til okkar sjálfir, getum við fengið umheiminn tii að flallast á, og gildir það Fraxnhald á bls. 25.

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.