Morgunblaðið - 29.03.1977, Síða 16

Morgunblaðið - 29.03.1977, Síða 16
16 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 29. MARZ 1977 FYRSTA MJÓLKURSTÖÐIN — Árið 1920 kaupir Mjólkurfélagið húseignina nr. 14 við Lindargötu (nú nr. 36) og setur þar upp fyrstu mjólkurstöðina I landinu. Mjólkurfélag Reykjavíkur 60 ára: Stofnað til að annast dreyfingu á mjólk verzlar nú með rekstrar- vörur bœnda % MJÓLKURFÉLAG Reykjavfkur átti I gær, 28. marz, 60 ára starfsaf- mæli en félagið var stofnað á fyrsta félagsráðsfundi Mjólkurfélagsins, sem haldinn var 28. marz 1917. Félagið hefur frá upphafi verið sjálfstætt samvinnufélag bænda I sveitunum I nágrenni Reykjavfkur og nær félagssvæði þess nú yfir svæðið vestan Hellisheiðar og austan Skarðsheiðar. Eíns og nafn félagsins gefur til kynna var það upphaf- lega stofnað til að annast mjólkurvinnslu og dreifingu á mjólk fyrir félagsmenn sína. Með setningu mjólkurlaganna 1934 varð félagið að hætta rekstri mjólkurstöðvar og frá þeim tfma hefur Mjólkurfélagið starfað sem verzlunarfélag með rekstrarvörur bænda s.s. fóðurbæti, fræ og margvlsleg tæki til búskapar. Tildrög stofnunar Mjólkur- félags Reykjavíkur voru þau, að bændur í Reykjavík og nágrenni áttu í erfiðleikum með að koma mjólkurframleiðslu sinni á mark- að í Reykjavík. Eftir því sem veg- ir náðu lengra upp í sveitirnar fjölgaði mjólkurframleiðendum og þeir, sem þegar voru farnir að selja mjólk, juku við kúabú. sín. Markaðurinn I Reykjavík tók brátt ekki við allri þeirri mjólk, sem á boðstólum var, enda vant- aði tilfinnanlega skipulag á sölu og dreifingu vörunnar. Þeir bændur voru bezt settir, sem náðu söluviðskiptum við brauð- gerðarhús og brauðsölubúðir en kaffihús og hótel tóki einnig allt- af nokkuð af mjólk. Þeir, sem ekki áttu innhlaup áfyrrnefndum stöðum, urðu að útvega sér sölu- stað eða staði. Útsöluaðilar tóku einnig hátt gjald fyrir að selja mjólkina og við það bættist að mjólkin var mjög mismikil. Þann- ig var hún alltaf mest undir vorið og fram eftir sumri en þá var líka fæst fólk i bænum. Á öðrum tíma gat jafnvel vantað mjólk. Kæl- ingu var og áfátt og á sumrin reyndist mjólkin oft súr. Eftir 1915 fer að koma hreyfing á með bændum á mjólkursölusvæ- inu í nærsveitum Reykjavikur að koma á betra skipulagi á sölu og dreifingu mjólkur í bænum, að- gengilegri útsölustöðum og fleira, sem gæti haft áhrif á aukna mjólkurneyzlu en árið 1915 var gott ár fyrir bændur á suðvestan- verðu landinu og heyfengur með afbrigðum góður. Bændur juku kúaeign sina og enn óx vandinn við sölu mjólkur í Reykjavik. Á þessum árum fékkst Jón Kristjánsson, lagaprófessor, við ræktun og búskap I Reykjavík og árið 1915 setur hann upp kúabú í Kálfholti (Úlfarsá) i Mosfells- sveit. Jón var áhugasamur um málefni bænda og hvatti mjög til þess að tekin yrði upp samvinna þeirra í milli um að koma á betri og fullkomnari meðferð á sölu- mjólk og vinnslu á umframmjólk. Ásamt fleirum vann Jón að stofnun Mjólkurfélags Reykja- vikurog var Jón fyrsti formaður þess og framkvæmdastjóri en með honum í fyrstu stjórn voru Magnús Þorláksson, Blikastöðum, og Þorlákur Vilhjálmsson Bjarnar, Rauðará. Strax eftir stofnun Mjólkur- félagsins varð þátttaka bænda á félagssvæðinu mjög almenn. Sölu- kostnaður mjólkurinnar lækkaði og sett var reglugerð, sem gerði bændum kleift að fá meira fyrir þá mjólk, sem þeir framleiddu á haustin. Árið 1920 kaupir félagið húseignina númer 14 við Lindar- götu (nú nr. 36), á horni Lindar- götu og Vatnsstígs. Þarna kemur félagið upp fyrstu mjólkurstöð í landinu og þar er neyzlumjólk gerilsneydd og framleiddar vinnsluvörur úr mjólk s.s. skyr, smjör og rjómi. Fyrir tíma geril- sneyðingarinn ar voru tauga- veikisfaraldrar mjög tíðir meðal borgarbúa og áttu þeir gjarnan upptök sín á sveitaheimilum og bárust með mjólkinni. Frá stöð- inni á Lindargötu tekur Mjólkur- félagið upp að senda mjólk heim til neytenda. Á árunum 1929 til 1930 ræðst Mjólkurfélagið í miklar fram- kvæmdir og byggir þá stórt verzl- unarhús við Hafnarstræti 5 og byggð er fullkomin mjólkurstöð við Hringbraut (nú við Snorra- braut — húsnæði Osta- og smjör- sölunnar). 1 húsnæðinu við Hafnarstræti var komið upp korn- myllu og fóðurblöndunarvélum og seldi félagið þá allar venjuleg- ar kornvörur, girðingarefni, sáð- vörur, heyvinnuvélar, byggingar- efni og fleira. Frá 1931 rak félag- ið stóra smásöluverzlun í Hafnar- stræti 5. Um likt leyti og mjólkur- stöð félagsins við Hringbraut tek- ur til starfa hefja einnig starf- rækslu þrjú önnur mjólkurbú á Suðurlandi en það voru Mjólkur- bú Flóamanna, Mjólkurbú ölfusinga I Hveragerði og mjólkurbú Thors Jensens á Korpúlfsstöðum. Hefst nú enn tfmabil átaka um mjólkurmarkaðinn I Reykjavík. Vildu forsvarsmenn Mjólkur- félags Reykjavfkur koma á sam- vinnu milli mjólkubúanna austan og vestan Hellisheiðar og voru í þeim tilgangi stofnuð samtök, er nefndust Mjólkurbandalag Suðurlands. Ekki tókst þó að koma þessari samvinnu á og árið 1934 setur ríkisstjórn Hermanns Jónassonar bráðabirgðalög um Sigríður Asgeirsdóttir: EITT er þa8 starf. sem enn hefir ekki tekist a8 fella inn I neitt „launa- kerfi". Starf þetta munu þó allir sammála um a8 sé eitt af undir- stöSugreinum þjóðfélagsins, eitt elsta starf mannkynsins og þaS. sem I e8li slnu hefur minnstum breyting- um tekiB Þa8 hefur a8 vfsu veriB vélvætt og fært til nútlmalegra horfs. en innihald þess er »t(8 þeS sama. þ.e. a8 hlúa a8 bömum og eiginmanni og annast heimiliS. Þetta starf kallast „húsmóSurstarf". Fré alda öSli hefir hvllt virSuleiki yfir heitinu „húsmóSir". HúsmóSirin var é slnum tlma valdamikil persónu é stóru heimili, þegar svo bar undir. Hún hafSi margt fólk I sinni þjónustu og hún haf8i lyklavöldin, og henni var hlýtt skilyrSirlaust. Me8 breyttum tfmum hefir hús- móSurstarfiS teki8 breytingum, eins og anna8. Fólkinu é heimilinu hefir fækkað og maSalfjölskyldan I dag er 3—4 manns. þjónustufólk þekkist ekki I þeirri mynd, sem éSur var. En þótt þessi breyting hafi or8i8. þé eru sömu störfin enn. sem þarf a8 vinna. A8 vlsu hafa heimilsvélar leyst þjónustufólkiS af hólmi, en þe8 þerf þrétt fyrir þe8 a8 stjórna heimilis- vélunum og vinna heimilisverkin. annast matartilbúning og hugsa um börnin og eiginmanninn. Störf húsmóSurinnar og ébyrgS eru engu minni nú. en þau voru é8ur en þessar breytingar urSu é þvl. Þó bregSur nú svo viS, me8 tilkomu hinnar svokölluSu jafnréttis- og jafn- stöSubaréttu kynjanna, a8 vegiS er harkalega a8 þessu starfi, jé svo harkalega, a8 þær húsmæður. sem helgaS hafa sig þvl eingöngu, hafa fyllst minniméttarkennd, sem birtist meBal annars I þvl, a8 þegar spurt er um starfsheiti þeirra. segja þær: „Ég er bara húsmóBir". Getur þe8 veriS tilgangur jafnréttis- og jafn- stöSubaréttunnar a8 setja þnr konur, sem hafa þann starfa einan a8 vera „heimavinnandi húsmnður" I lægri flokk, en þær konur, sem tekiS hafa starfa utan heimilis? Á ekki að rlkja jafnræði meSal kvenna innbyrSis, en ekki aSeins milli karta og kvenna? Ég hefi nú stuttlega gert grein fyrir þvl. sem ég tel a8 felist I hugtakinu „húsmóBurstörf", en til er annaS hugtak, sem oftast er notaS jöfnum höndum um starf þetta og kallast „húsmóSurhlutverk", en er þó tölu- vert annars eBlis, en húsmóðurstarf- i8. í húsmóSurhlutverkinu felst þa8, ef vi8 tökum til dæmis heimili þar sem böm eru og konan vinnur utan heimilis, þé eru störfin é heimilinu nékvæmlega þau sömu og ef konan ynni aSeins heima, munurinn er hinsvegar sé, a8 þeu störf eru unnin af öSrum, en þeirri konu einni, sem húsmóSurhlutverkinu gegnir. Gæzla bamanna og umönnun er t.d. falin dagheimili e8a leikskóla, auk þess sem faSirinn og stnrri börnin taka oft a8 sér hluta af störfunum og stundum er keypt a8sto8 vi8 ræst- ingu og þvotta. Þeim störfum, sem eftir eru bætir svo hin útivinnandi kona é sig og er oft matsatriSi hvort verSur aSelstarfiS. heimilisstörfin eða starfiS utan heimilisins. Um jé- kv»8i þessarar tilhögunar mé enda- laust deila og er það ekki tilgangur minn me8 skrifum þessum a8 leggja dóm é þe8, enda verSur hver og einn a8 réBa þvl sjálfur hvemig hann kýs a8 haga llfi slnu og sinna. Ég get hinsvegar ekki or8a bund- ist, þegar ég les umsögn jafnréttis- rá8s I MorgunblaSinu I dag 18.03. 1977, um skattaf rumvarpiB nýja sem nú hefir veriS lagt fram é al- þingi. Umsögn þessi. sem birtist undir fyrirsögninni: „Hver fullvaxinn einstaklingur verSi sjélfstæSur skatt- þegn", er ein sú harkalegasta árás é konur, sem helga sig heimilisstörfum eingöngu, sem ég minnist a8 hafa séB í fyrsta lagi segir svo I umsögn- inni: „JafnréttisréS telur a8 sú til- högun é skattlagningu hjóna. sem boSuS er I frumvarpinu „Helminga- skiptareglan" svokallaBa, samrýmist ekki grundvallarmarkmiBum um jafnrétti karla og kvenna. í reynd er hér um samsköttun me8 öSru sniSi að r»8a, en I gildandi lögum. Fré jafnréttissjónarmiSi er þa8 sjélfsögS forsenda skattlagningar, a8 hver fullvaxinn einstaklingur verSi sjélf- stæSur skattþegn." (tilv. lýkur) Og hvert er svo þetta ANNAÐ SNIÐ, sem jafnréttisréS kallar svo? Þa8 er einfaldlega þe8, að I skattafrumvarp- inu é nú a8 meta störf húsmóSur- innar é heimilinu, til jafns vi8 störf unnin utan heimilis. Er þetta I sam- ræmi vi8 núgildandi löggjöf um rétt- indi og skyldur hjóna, en þer sem þjóSfélaginu hefir ekki enn tekist a8 fella þessi störf innan ramma LAUN- AÐRA STARFA, skulu þau a8 dómi jafnréttisréSs ekki metin sem STÖRF, sem hngt er a8 meta til verBs, og skattleggja samkvæmt helmingaskiptareglunni, jafnvel þó slfk skattlagning þý8i I raun Ingri skattaélögur é heimiliS. A8 vlsu fellur helmingaskiptaregl- an ekki a8 öllu leyti a8 túlkun laga um réttindi og skyldur hjóna, eins og þeu eru I dag, þvl a8 I þeim kemur hún ekki til framkvnmda. fyrr en hjónabandi e8a fjérfélagi hjóna er slitiB. Fram a8 þeim tfma bera hjón. hvort um sig aSeins ébyrgS é slnum skuldum og eiga slnar eignir, a.m.k. segir lagabókstafurinn svo. En jafnrétti og jafnstöSu kvenna innbyrSis, sem skattalögin nýju eiga a8 koma é, me8 þvl a8 leggja a8 jöfnu störf unnin é heimilinu og störf utan þess, hafnar jafnréttisréS al- gjörlega. í ofannefndri umsögn segir: „Þeir sem vilja raunverulegt jafnftti kynjanna, hljóta a8 viSurkenna, a8 grundvallar skilyrSi þess, a8 gift kona geti orSiB fjérhagslega og félagslega sjéKstæB er, að hún hafi I reynd sömu möguleika til LAUN- AÐRAR VINNU og kvnntur kart- maBur" (tilvitnun lýkur). Sem sagt, einasta leiSin til a8 gift kona geti or8i8 sjélfstnSur skattþegn. er a8 neySa hana út af heimilinu, til a8 fala sér tekna i-tan þess. Sé mögu- leiki a8 meta vinnu é heimilinu til jafns vi8 a8ra vinnu, er óhugsandi a8 mati jafnréttisréBs. þer sem hún er ekki LAUNUÐ MEO PENINGUM og þvl skal hin heimavinnandi húsmóSir Framhald á bls. 38 Gerum öllum vinnandi konum jafnhátt undir höfði — Hvort sem þær vinna á heimili eða utan þess

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.