Morgunblaðið - 04.04.1996, Qupperneq 14

Morgunblaðið - 04.04.1996, Qupperneq 14
14 D FIMMTUDAGUR 4. APRÍL 1996 MORGUNBLAÐIÐ „VIÐ vorum ekkert spurðir frek- ar en aðrir hermenn, og okkur var ekkert sagt. Er samt ekki frá því að í það hafi verið látið skína að kannski, aðeins kannski, yrð- um við sendir til Islands. Við bið- um bara og þegar þar að kom, - þá vorum við komnir til Is- lands.“ Þannig mælti Ed Clemenson, sem var í 5. herdeild verkfræð- ingadeildar Bandaríkjahers, sem kom til íslands í janúar árið 1941. Bandarísku hermennirnir komu til íslands til þess að taka við vörnum landsins af Bretum. Bandarikjamenn voru ekki orðn- ir beinir aðilar að styrjöldinni þegar þetta var, en Roosevelt, Bandaríkjaforseti, vildi gjarnan rétta Bretum hjálparhönd og var honum bent á að með því að taka við vörnum Islands hjálpaði hann Bretum sem þurftu á öllum sín- um liðstyrk að halda í baráttunni við Hitler, sem þá geisaði af mik- illi hörku. Verkfræðideildin vann við vegaframkvæmdir á Islandi, byggði herskála vítt og breitt um landið. Aðalaðsetur deildarinnar var í herskálahverfi sem var í grennd við Úlfarsfell og hét Camp Belvoir, eftir B. Belvoir í Virginíu þar sem deildin var við undirbúningsæfingar. Vegna starfa sinna vítt og breitt um landið voru félagar úr deildinni sendir m.a. til Akureyrar, Búðar- eyrar við Reyðarfjörð, Reykja- víkur og Keflavíkur er þeir unnu að undirbúningi að gerð flugvall- arins. Árleg samkoma 5. herdeildarinnar Þakklátur alla ævi fyrir að vera sendur til íslands ED Clemenson og Bill Zion sameinast um nýlega mynd af Búðareyri við Reyðarfjörð, þar sem þeir störfuðu báðir sem hermenn 1942. lúkunum vegna þess að nokkrir liðsforingjar leigðu á neðri hæð- inni og við vorum hræddar um, að ef þeir sæju gæti það haft alvarlegar afleiðingar. En annað hvort sáu þeir ekki neitt eða létu í það minnsta sem þeir sæju það ekki. En þegar síðasti bíllinn var á leiðinni til okkar, veitti herlög- reglan honum eftirför og þá þorðu mennirnir ekki að koma til okkar, svo síðasta hlassið fór í sjóinn, eins og hitt allt átti víst að fara líka. Þetta var það mikið magn af matvælum að maður naut þess að deila því með vinum og ættingjum. Þegar ég kom í heimsókn til systur minnar á Akranesi árið 1951 átti hún enn eftir af súkkulaðinu!" sagði Dúa. - Varðstu fyrir vonbrigðum þegar þú kemst til Bandaríkj- anna? „Nei, það varð ég ekki. Þegar ég kom til New York var Ed kominn þar að taka á móti okk- ur. Ég kom með dóttur okkar á herflutningaskipi, þar sem voru margar aðrar íslenzkar eigin- konur með börn sín. Það var auðvitað erfitt lífið í Bandarikjunum eftir stríðið, en það var erfitt fyrir alla. Ég held að ég hafi verið afskaplega hepp- in, og sömu sögu er að segja um aðrar konur frá Akranesi, sem giftust hermönnum,“ sagði Dúa. Hún býr nú með manni sínum í Independence i Missouri. Þau eignuðustaðeins eina dóttur sem fæddist á íslandi. Hún heitir Nína Andersen, er gift og á tvö börn og rekur gjafavöruverslun í Scandinavian Place í Independ- ence. Örlögin höguðu því svo að Ed Clemenson kvæntist íslenzkri konu, Dúu, sem heitir fullu nafni Guðríður Jóna Jónsdóttir, og bjó í föðurgarði á Akranesi. Blm. Mbl. hefur verið í sambandi við Dúu vegna óskyldra mála er hún sagði frá því í bréfi að heilmarg- ir liðsmenn 5. herdeildar verk- fræðingadeilda- rinnar myndu hittast á árlegum fundi sín- um í Flórida ákveðna helgi í október. Fannst tíðindamanni Mbl. tilvalið að taka hús á fundarmönnu- ym og hitta að máli nokkra af þessum fyrrverandi verndur- um Islands, fimmtíu árum eftir að styij- öldinni lauk. Þessir bandarísku hermenn hafa kannski bjargað ís- landi og Islendingum frá þeim skelfilegu örlögum að lenda undir hæl nazismans. íslendingum þykir áreiðanlega vænt um að heyra að þessir menn eiga góðar minningar frá íslandi ogþrátt fyrir kulda og vond veður var íslandsdvölin þeim alls ekki slæm. GUÐRIÐUR Jóna Jónsdóttir frá Akranesi, öðru nafni Dúa Clemen- son. Kynntust á dansleik „Við Ed kynntumst á balli á Bárunni á Akranesi,“ sagði Dúa er við spurðum hana um þeirra fyrstu fundi. „Það var áreiðan- lega ást við fyrstu sýn. Ég hef alltaf haft mjög gaman af því að dansa og svo var einnig um Ed. Og við byrjuðum okkar við- kynningu með því að dansa saman. Við giftum okkur um leið og Ed fékk leyfi til þess og við áttum gullbrúðkaup í fyrra. Brúðkaupið átti að fara fram í kyrrþey en félagar hans höfðu af því spurnir, og þegar við komum út frá prestinum á Akranesi stóðu þeir í heiðursfylkingu fyrir utan prestsbústaðinn með byssur sínar á lofti eins og siður er í bandarískum her- brúðkaupum. Mér brá mjög við þessa sjón, því ég átti alls ekki von á þessu, sagði Dúa. Um þetta leyti vann Ed með félögum sínum úr 5. verkfræð- ingadeildinni við að byggja her- skála á landi Kárastaða skammt fyrir innan Akranes. Um helgar fengu hermennirnir leyfi til þess að koma í bæinn og sækja dans- leiki og þótt það væri kannski ekki vel séð af öllum almenningi sóttust hermennirnir eftir því að dansa við innfæddar meyjar á Akranesi. Aðrar voru ekki fyrir hendi. Bandaríkjastjórn lagði bann við því að hermenn kvæntust ís- lenzkum konum og urðu gifting- ar ekki almennar fyrr en eftir 1944. „Þess vegna fóru svo marg- ir hermenn heim og skildu eftir sig brostin hjörtu og föðurlaus börn,“ sagði Dúa. Ungu hjónin fengu afnot af íbúð í félagi við vinkonu Dúu og hennar mann sem einnig var bandarískur hermaður og úr sömu herdeild og Ed. Þau skiptu á milli sín tveggja herbergja íbúð, önnur hjónin höfðu svefn- herbergið og hin stofuna og síð- an var eldhúsið notað sameigin- lega. Árekstrar urðu engir. Fólk á Islandi var vant að búa þröngt í þá daga. Þegar leið á styrjöld- ina var 5. verkfræðingadeildinni skipt og helmingur mannanna var sendur til Englands og Þýzkalands. Sá hluti kom þangað „D-Day plus 20“, eins ogþeir segja, en það þýðir að þeir komu þangað 20 dögum eftir að innrás- in í Normandy hófst og teljast þannig hafa tekið þátt í henni. Hinn hluti deildarinnar var eft.ir á íslandi og var loks sendur heim til Bandaríkjanna til að taka við öðrum störfum á vegfum hersins. Súkkulaði til margra ára „A þessum ámm var mikill skortur á öllum sköpuðum hlut- um, ekki bara á íslandi heldur um allan heim,“ sagði Dúa. Þegar síð- ustu mennirnir úr deildinni fóru af landi brott, gáfu þeir fyrirskipun um, að allt sem skilið yrði eftir skyldi flutt heim til Dúu og vinkonu hennar. Menn þeira voru þá báðir farnir til Bandaríkjanna. Þær stöllur rak í rogastanz er fyrsti flutningabíllinn rann í hlað hlaðinn dýrindis varningi, bæði matvælum og ýmsu öðru sem þá var sjaldséð á Islandi. Þarna var t.d. píanó og þvottavél auk niður- soðinna matvæla og annars góð- gætis m.a. kynstur af súkkulaði. „Við vorum alveg með lifíð í Þá þurfti ég aldr- ei að skjóta á neinn, segir einn af bandarísku hermönnunum sem komu til Is- lands fyrir meira en 50 árum Fær marga íslenzka gesti Dúa og maður hennar Ed hafa oft farið í heimsókn til íslands að hitta vini og ættingja. Þau taka einnig á móti íslenzkum gestum opnum örmum. Hafa ís- lenzkir háskólanemendur sem stundað hafa nám í Missouri og Kansas átt góðan griðastað á heim- ili þeirra. I mörg ár hefur Dúa starfað með litlu íslendingafélagi í Kansas City, og er Nína dóttir hennar nú vara- formaður félags- ins, en Dúa gjald- keri. Dúa hefur tekið þátt í undir- búningi þorra- blóta og matreitt hangikjöt og svið ofan í landa sína. - Hver finnst þér eftirtektar- verðust breyting á íslandi síðan þú fórst þaðan fyrir 51 ári? „Þar hefur auðvitað mikið ver- ið byggt og veglega, en mér finnst samt mesta breytingin vera hvað tijáræktina varðar. Mér þykir vænt um að sjá þá alúð sem lögð hefur verið við það að græða og fegra landið," sagði Dúa (Guðríður Jóna Jónsdóttir) Clemenson. Herspítalar með tvö þúsund sjúkrarúm byggðir á Islandi „ÞAÐ voru byggðir einir fímm herspítalar á Islandi. Einn þús- und rúma, einn fimmhundruð rúma og tveir tvö hundruð og fimmtiu rúma,“ sagði Lt.Col. Gene Kline, sem kom til íslands í september 1941 frá Ft. Belle- voir i Virginíu og var staðsettur í Camp Bellevoir á Úlfarsfelli. — Hvers vegna voru allir þess- ir spítalar nauðsynlegir á Is- landi? „Þeir voru vel útbúnir og áttu að taka við særðum mönnum úr innrásinni á meginlandið," sagði Kline. Hann sagði að ýmis mannvirki hefðu verið byggð á íslandi bein- línis til þess að slá ryki í augu Þjóðverja. Njósnaflugvélar þeirra, svokallaðar „pack wol- ves“, voru skotnar niður af Bandaríkjamönnum þegar til þeirra náðist. „Þetta var áður en Bandaríkja- menn voru opinberlega komnir í stríð við Þjóðveija. Þetta var ekki á allra vitorði, en ég held að það hljóti að vera í lagi að segja frá þessu núna,“ sagði Kline. Flestar flugvélanna voru skotnar niður yfir hafinu milli íslands og Noregs, en fyrir kom að þær voru skotnar niður yfir landi og sagði Kline að þá hefðu líkin verið flutt á sjúkrahús til nánari skoðunar. „Ég á góðar minningar frá dvöl minni á Islandi. Við reynd- um að stytta okkur stundir, fór- um á dansleiki á Hótel Borg. Þar léku jafnan góðir hljómlistar- menn. Ég kynntist nokkrum íslending- um, sem voru í bygg- ingariðnaðinum. Átti meira að segja viðskipti við einn byggingameistara eftir að styijöldinni lauk, er sá kom til Chicago og fyrir- tækið sem ég vann hjá seldi honum stál- mót, sem hann flutti til íslands. Ég held að það hafi verið fyrstu stálmótin sem notuð voru á íslandi. Nú er ég bara búinn að gleyma hvað þessi maður hét en mig minnir að nafn- ið hafi verið Karl Sæmundsson,“ sagði Kline og brosti góðlátlega er hann minntist löngu liðinna ára á köldu og oft blautu íslandi. Kline var í hópi þeirra, sem sendir voru með herdeild sinni til Evrópu. Þar tók hann meðal ann- ars þátt í frægri brú- argerð í Maastrict í Belgíu. Deildinni var falið að byggja á aðeins tveimur vik- um brú, sem þyldi mesta hugsanlegt álag. Allt efni til brúar- gerðarinnar var að fá hjá belgískum að- ilum enallttókstþað vel og brúarsmíðinni lauk á ell- efu dögum! GENE Kline ofursti var yfirmaður her- deildarinnar.

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.