Dagblaðið Vísir - DV - 08.03.1983, Side 18

Dagblaðið Vísir - DV - 08.03.1983, Side 18
18 DV. ÞRIÐJUDAGUR 8. MARS1983. „Maður hættír sér út á hálan is við að beita mæiikvarða einnar menningar við aðra." Égeroft efins um veröleikamat m- félagsins Venjulega má gera grein fyrir starfi eöa meginviöfangsefni manneskju með einu eöa tveimur nafnoröum. Ökunnugir eru þá einhverju nær um hana. Svo auöveldlega sleppur maður samt ekki fyrir horn þegar um Svíann Hans (Hasse) Alfredson er aö ræöa. Og hvar skal byrja slíka upptalningu? Hann er þekktur útvarps- og sjón- varpsmaður, leikari leikstjóri, kvik- myndaframleiöandi, revíuhöfundur, revíuskemmtikraftur og stjórnandi sliks efnis, leikritahöfundur, rithöfund- ur. Hann er fil. kand. í bókmenntum, listasögu og heimspeki frá háskólan- umíLundi. Áhugaefni þessa manns spanna allt á milli himins og jarðar; frá léttasta gamanefni til heimspekilegra vanga- veltna. Hann kom hingaö á vegum Norræna hússins, las þar úr nýjustu bók sinni, Lagens lánga nasa (Hinn langi armur laganna); dvaldist hér í viku og var viðstaddur frumsýningu Regnbogans á nýjustu mynd hans, „Den enfaldige mördaren” (Einfaldi morðinginn), ásamt videosýningu í Norræna húsinu á gamanleiknum „Fröken Fleggmans mustasch” (Yfir- skegg ungfrú Fleggman). (Þar leika Hans Alfredson, Tage Danielsson og tveir aörir kunnir sænskir leikarar samtals ein tuttugu hlutverk.) Hvaö sagði svo þúsundþjalasmiöur- inn um lífiö og tilveruna, hvað hann hefur gert og hvert hann stefnir? Vildi gjarnan koma hingað aftur „Eg hef komiö til Islands áöur, 1976 eöa ’77, aö mig minnir. Þá var ég hér í hálfan mánuö og fór meöal annars til Akureyrar og aö Mývatni. Raunar varö nú bók úr þeirri ferö. Ég skrapp nefnilega héðan til Færeyja og þaðan til Orkneyja og Hjaltlandseyja. Sú bók hlaut nafniö „Básta vágen till Muckle Flugga” (Skemmsta, eða besta, leið til Muckle Flugga). Muckle Flugga er efsti og nyrsti hluti Hjaltlandseyja. I þeirri bók skrifaöi ég dálítið um Is- land. Þegar mér var síöan boöiö aö koma til þess að lesa upp úr einhver ju verka minna í Norræna húsinu þáði ég þaö með ánægju; vildi gjarnan koma hing- aö aftur. I leiöinni gat ég veriö viö- staddur frumsýninguna hér á Einfalda morðingjanum. Kveikjan aö henni er ein bóka minna, „En ond man” (Vond- ur maður) sem einnig hefur komiö út í Danmörku. Þar liggja sannsögulegir atburöir að baki þótt ég hafi bætt viö hinu og þessu úr margvíslegustu átt- um. Ef ég má gorta dálítið þá hefur þess- ari mynd veriö einstaklega vei tekiö. Meöal annars fékk Stellan Skarsgárd Silfurbjöminn í Berlín fyrir besta karl- hlutverkiö. Síðan fékk myndin sænsku kvikmyndaverðlaunin, „Guidbaggen” í fyrra og Stellan Skarsgárd fékk líka „Guldbaggenn” fyrir besta karlhlut- verkið. Myndin fékk kvikmyndaverð- laun í Chicago og fyrir hlaut hún einnig kvikmyndaverölaun danskra gagnrýn- enda sem besta mynd ársins.. ., sigr- aöi myndir eins og E.T. og fleiri” — sagöi Alfredson og var vel skemmt, enda feist viss áfangi í því aö sigra jafnvel geimverur. Mannsheilanum þarf að halda í æfingu „Ég fæst viö hin ólíkustu verkefni til þess aö sem flestar heilafruma minna fái að leggja sitt af mörkum; til þess aö ég þreytist ekki og staöni. Manns- heilinn er margslunginn og honum þarf að halda í æfingu. Fyrst framan af, fyrir rúmum tveim áratugum, fékkst ég aö mestu viö ýmiss konar gamanefni; skrifaöi revíur og skemmtiþætti fyrir útvarp og sjón- varp. Fyrr en varöi var ég líka farinn aö leika í þessu sjálfur. Og frá og með upphafi sjöunda áratugarins höfum viö unniö mikið saman, góöur vinur minn, Tage Danielsson, og ég. Við er- um aðstandendur smáfyrirtækis, ef svo mætti kalla. Þaö nefnis „Svenska ord” (Sænsk orö). Við höfum aöallega framleitt mikiö af hvers konar gaman- efni, þar á meðal þó nokkrar kvik- myndir. Við höfum þó báöir gott af því aö vinna hvor í sínu lagi endrum og eins. Þaö endumýjar okkur. Fyrir einum fimm—sex árum fór ég síðan aö snúa mér aö alvörugefnara efni, bæði í bókum mínum og einnig í kvikmyndum. Einfaldi moröinginn er alvarlegs eölis, þótt fólk tengi nafn mitt oftast gamansemi. Ég held ann- ars aö tvær mynda minna hafi verið sýndarhér, „Áppelkriget” (Eplastríð- iö) og „Picassos áventyr” (Ævintýri Picasso). Hugtökin gott og illt Einfaldi moröinginn er harmleikur, þótt í myndinni bregöi fyrir broslegum atriðum. Þaö sem fyrir mér vakti var aö kljást viö hugtökin gott og illt. Eg velti fyrir mér ýmsum siörænum frek- ar en kannske siðferðilegum spurning- um. Sjálfur leik ég hlutverk ills manns sem er drepinn undir lokin. Þaö gerir ungi maðurinn, Sven, sem er miö- punktur myndarinnar. Þaö er fariö meö hann eins og fávita, en hann er það ekki — og hann drepur illmenniö aö lokum. En þaö er spursmál hvort slíkt er verjanlegt. Stundum verður maöur þó að drýgja ódæöi og axla sekt sína um leið. Hugsanlega finnst engin önnur lausn. Ýmsar þjóöir veraldar lifa viö kúgun og ofbeldi. Viö slíkar kringum- stæöur verður maöur aö verja hendur sínar, en ég held samt aö þaö sé rangt aö verða manni aö bana. Málið horfir samt öðruvísi viö ef sá sem drepinn er hefur beitt banamann sinn alvarlegu ofbeldi aö ósekju, þannig aö sá eygir ekki aðra lausn. Myndin f jallar meöal annars um þaö hvort maður má grípa til slíks örþrifa- ráös. Má maður endurgjalda ofbeldi með ofbeldi? I myndinni varpa ég einn- ig fram spurningum um veröleikamat. Ég er oft efins um verðleikamat þjóö- félagsins sem til dæmis hampar þeim einstakhngum er fá háar einkunnir á prófum. Hvaða eiginleikar eru verðmætastir? Til eru aörir og kannske mun verö- mætari eiginleikar sem ekki er hægt að mæla í ákveðnum einingum. Margir eru litnir hornauga vegna lítUlar greindar sinnar, en kunna aö búa yfir óvenjulegii hjartahlýju, hreinleika eöa gæsku. Mér finnst þjóöfélagið vanmeta þessa þætti. Lögregluþjónn, læknir eöa hjúkr- unarkona, fólk sem á aö s já um velferö annarra, er metiö samkvæmt tækni- legri kunnáttu sinni. Þaö er síðan aukaatriöi hvort þetta fólk hefur gæsku tU aö bera, hvort þaö getur talað viö aöra, gefiö af sjálfu sér. Ég man sjálfur eftir aö hafa haft kennara sem ekki voru með nein afburöapróf — en þeir voru frábærir kennarar og dáöir af neme.ndum sinum. Þeir skUuöu því betri árangri en margur annar. Þetta vandamál, veröleikamat samfélags- ins, tek ég, meðal annara slikra, tU um- fjöllunar í bókinni og myndinni. Þar varpa ég fram ýmsum spumingum. Þær eru ekki einfaldar. Væri þeim auð- svarað heföi ég ekki þurft aö gera myndina. Ég vil þó aUtaf breyta tU , fást viö eitthvað nýtt. Og um þessar mundir er ég með aöra mynd á prjónunum sem mun heita P. og B. Það er stytting á Petterson og Berger. Kveikjan aö þeirri mynd er sænsk skáldsaga frá 1930. I kvikmyndahandritinu hef ég fært hana fram tU okkar daga. Myndin er í léttum dúr — satíra — gamansamt háö um viðskiptaheiminn. Tveir náungar demba sér út í viö- skipti án þess aö hafa nokkur auraráö; eiga aöeins örfáar krónur. I lok myndarinnar eru þeir orönir forrOcir; tróna í glæstum skrifstofum í hjarta Stokkhólms. Þeim hefur vegnað vel meö svindli, vegna þess aö fólk vUl láta glepja sig. Þetta er gamanmynd, ber- söghsmynd í gamansömum dúr. Upp- tökur munu hefjast 15. maí. Myndin veröur aö mestu tekin í Stokkhólmi en einnig aðhluta á Skáni.” Tolteka-prins í Evrópu I verkum sínum varpar Hans Alfred- son fram siörænum f remur en beinlínis siöferðilegum spumingum — og lætur þeim ósvaraö; lætur þær svífa. Hann er ósáttur viö yfirborðshátt og van- hugsaö veröleikamat; vUI fá fólk tU þess aö líta í eigin barm — hugsa — h'ta viðteknar hefðir gagnrýnum augum. Er eitthvaö rétt einungis vegna þess aö þaö er orðið hefðbundiö? Hvernig komst hefðin á? „Ég hef skrifað bók sem heitir „Den befjedrade ormen” (Fiöraði snákur- inn), hún fjaUar um indíána — Toltekana; þá og þjóð sem var undan- fari Astekana í Mið-Mexikó og byggöu hina merku borg Tulán. I bókinni veröa Tolteka-prins og förunautur hans fyrir því óláni aö hrekjast á fleka aUa leið tU Evrópu, sem þeir þar meö hafa uppgötvaö og reisa því merki sitt. Ferðalangamir halda í könnunarferö, koma tU París- ar, lenda í ýmsum ævintýrum og hitta meöal annars mann frá Islandi, Þor- finn karlsefnL Þeir stela skipi hans og haldaheimaftur. Samkvæmt goðsögn Tolteka á Quetzalcóatl, "fiöraöi snákurinn” og aðalguð Tolteka aö hafá komiö handan hafsins rnUda svo prinsinn minn verð- ur aö honum. Hann flytur þjóð sína frá Tulán til Chichén Itsá. Hvað merkir hugtakið „vald"? I bókinni velti ég fyrir mér hugtak- inu „vald” og hvaö það merkir. Ég hæðist dáUtið aö Evrópumönnum. Viö þykjumst hafa fundið Ameríku, en komum bara einfaldlega þangaö. — I lok bókarinnar hittast þeir síöan aftur, Þorfinnur karlsefni og prinsinn, þá í Norður-Ameríku. Sagan af AgU rauða kom mér til þess aö skrifa þessa skáld- sögu og í henni fæst ég viö siöfræði. Toltekunum minum finnst Evrópu- búar vera mjög frumstæöir og grimm- ir. TU dæmis láta þeir fólk rotna árum saman í dýfUssum. Slikt tiðkast ekki meðal Tolteka og flestir, sem líflátnir voru við helgiathafnir þeirra, gengu sjálfvUjugir í dauöann ; töldu sig fara beint til æösta guödóms síns. Aö vísu fómuöu þeir stundum stríðsföngum, en þaö var ekki slæmt að vera sendur tU guöanna. Þaö var í rauninni eftirsókn- arvert. Auk þess finnst Toltekunum Evrópu- menn vera sóöalegir með sjálfa sig og vanþekking þeirra gengur fram af índíánunum: Vitneskjan um gang himin- tungla var ekki meiri en svo aö áriö var ekki einu sinni réttrar lengdar. Toltekar voru fróöir um þessi efni og vel aö sér í læknisfræöi. Þeir lögöu mikið upp úr hreinlæti og voru vanir glæstum klæðaburði og gulldjásnum. Menning þeirra var háþróuö í saman- burði viö hvaö þá tíðkaöist í Evrópu. Hvor rnenníngin „fann" hina? Evrópubúar voru fölir, frumstæöir,

x

Dagblaðið Vísir - DV

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.