Þjóðviljinn - 28.04.1989, Síða 10

Þjóðviljinn - 28.04.1989, Síða 10
KLIPPT OG SKORIÐ Málgagn sósíallsma, þjóðfrelsis og verkalýðshreyfingar Síðumúla 6, 108 Reykjavík Útgefandi: Útgáfufélag Þjóðviljans , Ritstjórar: Árni Bergmann, Mörður Arnason, Silja Aðalsteinsdóttir Umsjónarmaður Nýs Helgarblaðs: Sigurður Á. Friðþjófsson Fréttastjóri: Lúðvík Geirsson Útlit: Þröstur Haraldsson Auglýsingastjórí: Olga Clausen Framkvæmdastjóri: Hallur Páll Jónsson Verð: 125 krónur Skáldskapannál í kvöld hefst í ráðstefnusölum ríkisins málþing um ís- lenskar fornbókmenntir. Þetta ætti hvorki að vekja furðu né sérstakan fögnuð, svo sjálfsagt ætti það að vera að halda sérstaka ráðstefnu íslenskra fræðimanna, ungra og gamalla, um menningararfinn. En staðreyndin er sú að menn hittast sjaldan til að kynna fyrir öðrum hvað þeir eru að skoða í fræðum þessum. Einhvern tíma á leiðinni hafa fornar sögur og kvæði hætt að vera almenningseign og opnar hverjum sem vildi hafa skoðun á þeim og orðið að góssi sem geymt var í læstum og eldtraustum skáp. Fyrir fáeinum vikum var viðtal í Nýju helgarblaði við bandaríska fræðimanninn Jesse L. Byock. Hann studdi fingri á veikan blett á íslenskum fræðum þegar hann sagði þar: „Ég væri handalaus ef ég hefði ekki rannsóknir íslenskra fræðimanna til að byggja á, en íslendingar hafa ekki haft áhuga á að búa til kenningar um samfélagið sem sögurnar lýsa. Þeir hafa ekki skoðað auð og völd á fyrstu öldum eftir landnám, sem eru undirrót flestra hluta...“ Aðstandendur ráðstefnunnar um helgina skýra málið frekar þegar þeir segja í fréttabréfi sínu: „Traustar texta- rannsóknir" (eins og íslenskir fræðimenn hafa lengst af stundað) „eru vissulega sú undirstaða sem allt frekara starf byggir á en þær eru ekki endastöðin heldur upphaf- ið. Eftir er glíman við bókmenntirnar sjálfar, þann heim sem þær endurspegla og þá sérkennilegu blöndu inn- lendrar frásagnarhefðar, frumlegrar sköpunar og er- lendra menningaráhrifa sem er aðalsmerki þeirra.“ íslensk fræði, rannsóknir á fornbókmenntum okkar, stöðnuðu fyrir löngu hér á landi, ýmist í karpi um hvort frásagnir og persónur íslendingasagna væru sannar eða skáldaðar eða hvort ein saga væri eldri eða yngri en önnur. Auðvitað fannst mönnum þetta merkilegar sögur og skemmtilegar, en það voru engin tíðindi. Miklu merki- legra var að reyna að komast að því hver af merkum höfðingjum 13. aldar hefði hugsanlega skrifað söguna - sem engin leið var að komast að með vissu vegna þess að þeir skrifuðu ekki undir nafni. En á meðan fræðimenn hér heima héldu áfram að velta fyrir sér aldri, staðfræði og innbyrðis rittengslum sagn- anna, þá skutust erlendir fræðimenn fram úr þeim ís- lensku. Erlendir fræðimenn sem áttuðu sig á að þessar sögur voru bæði stór og góður gluggi að miðaldasamfé- laginu, eins og Jesse Byock komst að orði, og fantagóður skáldskapur sem hægt var að skoða og skilgreina sem slíkan og komast að tvöföldum eða margföldum botni hans. í viðtali við aðstandendur ráðstefnunnar í Nýju helgar- blaði í dag nefna þeir einn megingalla á háskólamenntun hérlendis: hér er ekki boðið upp á menntun til doktors- prófs. Ritperðir sem menn leggja fram til doktorsprófs við Háskóla Islands vinna þeir alveg sjálfstætt og njóta ekki akademískrar leiðsagnar. Slík leiðsögn og styrkir til rannsókna eru veitt við erlenda skóla, jafnvel í fræðum sem hvergi ætti að vera hægt að stunda jafn markvisst og hér á landi: íslenskri sögu og bókmenntum. Við að flytja menntun til æðstu prófa inn í landið hlyti að koma upp í framhaldi af því eins konar akademía: hópur ungra fræðimanna sem er þegar kominn með réttindi til að kenna við háskóla og getur tekið að sér leiðsögn yngri nemenda en jafnframt haldið saman sem hópur og þróað og reynt kenningar sínar og hugmyndir hverjir á öðrum, eins og vísir er að á ráðstefunni um helgina. Guð láti gott á vita. Það gefur auga leið að hvergi á að vera hægt að stunda íslensk fræði eins vel og hér á íslandi. Þau eiga að vera kjarni Háskólans og senda frá sér öldur áhrifa í allar áttir. SA Elsku andskotans upp- lýsingabyltingin Það er alltaf verið að lofa upp- lýsingabyltinguna sem svo er nefnd. Það er alltaf verið að brýna fyrir okkur, að það skipti meira máli að standa sig í fram- leiðslu og dreifingu upplýsinga en t.d. í því að framleiða fyrsta flokks flök eða góðar peysur: Vegna þess, segja menn, að það eru upplýsingar (í formi kynn- inga, auglýsinga, frétta ofl.) sem selja vöruna, en ekki fram- leiðendur, sem fá oftar en ekki að heyra það, að þeir hafi framleitt of mikið á röngum tíma og ættu að hafa sig hæga og þvælast ekki fyrir upplýsingastreyminu belss- unarríka. Við leiðum sjaldnar en skyldi hugann að því að upplýsingabylt- ingin, sérstaklega eins og hún art- ar sig í áhrifamiklum fjölmiðlum, er oftar en ekki stórlega varasöm. Ekki síst okkur íslendingum. Meðal annars vegna þess að upp- lýsingaflæðið er svo mikið, að menn taka ekki eftir áreiðanleik þess og gildi fyrir raunverulega þekkingu á hlutum. Heldur miklu heldur eftir þeirri ÍMYND, sem það skilur eftir. ímynd fiskjarins Á þetta vorum við minnt í grein sem birtist í Morgunblaðinu á dögunum þar sem spurt var í fyr- irsögn: „Er fiskurinn að glata ímynd sinni sem sérstakt heilsu- fæði?“. Þar er það rifjað upp, að fiskframleiðendur hafi notið þess í háu markaðsverði á undanförn- um árum, að „á fiskinn hefur ver- ið litið sem sérstakt heilsufæði". Það er rétt: Trú, studd upplýs- ingahrafli, á fisk sem frestar hjartasjúkdómum, hressir hei- lann og er hollari en t.d. kjöt hef- ur vafalaust gert meira til að lyfta íslenskum lífskjörum en flest það sem hefur beinlínis verið á okkar valdi að gera í þágu okkar út- flutningsvarnings. Hin mikla eftirspurn velmegunarfólks eftir góðu heilsufari hefur dugað okk- ur vel. Við ramman reip að draga En nú er annar uppi. í fyrr- nefndri grein segir: „Blöð, tíma- rit og ekki síst sjónvarpsstöðvar hafa birt hverja hrollvekjuna af annarri um eitraðan fisk og þótt næstum því eingöngu sé um að ræða vatnafisk og skelfisk alls konar, þá verður þetta allt að einu í huga kaupenda. Ef ein teg- undin er eitruð geta þær allar ver- ið hættulegar". Með öðrum orðum: ímynd fiskjarins breytist á veigamiklum markaði - og við sem fisksölu- þjóð getum fátt gert. Við getum ekki breytt neinu um að stórvötn Norður-Ameríku eru illa meng- uð, að þaðan slæðist eitrað fisk- meti og að þetta nægir til að kasta rýrð á allan fisk. Það reynist a.m.k. feiknalega dýrt og erfitt að reyna að rétta af orðstír fisk- metis. Vonin helsta að sjónvarps- áhorfendur séu gleymnir - eins og á daginn kom í Vestur- Þýskalandi, en þar hrapaði öll fisksala mikið fyrir nokkrum misserum eftir að ormar í norður- sjávarsíld komust í nærmynd í sjónvarpi. En þetta minnir og á annað í leiðinni: hve vafasamt það er fyrir okkur að spilla „ímynd“ okkar með hvalveiðum - einmitt um leið og fiskur er að öðru leyti á undanhaldi í almenningsáliti. Að hugsa um kynlíf Önnur athugasemd skal hér með fylgja til þeirra, sem mega varla vatni halda fyrir hrifningu af upplýsingabyltingunni. Hún iýtur að því, að sífellt eru gerðar kannanir, sem eru svo langt úti í hött, að manni sýnist einna helst þær séu gerðar til að gera gys að könnunum. Pressan sagði frá einni slíkri í gær. Sú könnun var gerð í Bret- landi og átti að finna „upplýsing- ar“ um samhengið milli greindar- vísitölu manna og áhuga þeirra á kynlífi. Til hvers, það veit eng- inn. En viti menn: Niðurstaða þessarar könnunar er sú að „því gáfaðri sem menn eru þeim mun meira hugsa þeir um kynlíf“. Nánar tiltekið: „ Að meðaltali hugsa gáfaðir karl- menn um það bil 35 sinnum á dag um kynlíf, ef marka má umrædda könnun. Meðaltalið hjá þeim sem ekki töldust sérlega greindir var aftur á móti 26 skipti á dag“. Og svo er haldið áfram: sama rannsókn sýnir að konur hugsa miklu sjaldnar um kynlíf en karl- ar - og þá snýst dæmið við: greindar konur hugsa sjaldnar um það enhinar. Þærsex sinnum, hinar síðarnefndu átta sinnum. Og enn hefur einn steinn bæst við í háreista öll upplýsingasam- félagsins. Amasti hégomi Hégómi er það, aumasti hé- gómi. Fyrir nú utan það að kann- anir af þessu tagi eru fyrst og síð- ast villandi: í umhverfi og á þeim tíma þegar það þykir ekki góður siður að leggja kynlíf við hé- góma, þá munu menn síður viðurkenna að þangað leiti hugur þeirra. En séu menn þar staddir í sögunni sem mikið kynlíf er eftir- sóknarvert, m.a. sem stöðutákn og sjálfsréttlæting, þá eru þeir líklegir til að gera sem mest úr áhuga sínum á þessum geira mannlífs (og framkvæmdum líka). En þar fyrir utan: hvernig í ósköpunum fara menn að því að telja kynlífshugrenningar sínar? Sitja þeir við vinnu sína og minna sjálfa sig á að þeir eru með í kyn- lífskönnun og reyna svo að gera það upp við sig á kortérsfresti, hvort þeir eru að hugsa um sam- farir eða ekki? Sem betur fer skiptir þessi könnun svosem engu máli. Hún er barasta rifjuð upp hér til að styðja þá í gagnrýni,sem eru þreyttir orðnir á síbyljulofsöngn- um um upplýsingaþjóðfélagið. sem manni skilst að eigi að vera öðrum þjóðfélögum merkilegra. ÁB 10 SÍÐA - NÝTT HELGARBLAÐ Föstudagur 28. aprfl 1989

x

Þjóðviljinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.