Morgunblaðið - 30.01.2005, Side 40

Morgunblaðið - 30.01.2005, Side 40
40 SUNNUDAGUR 30. JANÚAR 2005 MORGUNBLAÐIÐ MINNINGAR Í sumum af kirkjum Íslands,og oft á prédikunarstól-unum, gefur að líta myndiraf guðspjallamönnunumfjórum og/eða táknum þeirra – manni, ljóni, uxa og erni – og yfirleitt eru þau öll með vængi. Rætur þessa er að finna á 6. öld f. Kr., í einni bóka Gamla testament- isins, spámannsins og prestsins Esekíels, 1. kafla, versum 1–10, en þar segir: Á þrítugasta árinu, í fjórða mánuðinum, hinn fimmta dag mánaðarins, þá er ég var á meðal hinna herleiddu við Kebarfljótið, opnaðist himinninn og ég sá guðlegar sýnir. Fimmta dag mánaðarins, það var fimmta árið eftir að Jójakín konungur var burt fluttur, þá kom orð Drottins til Esekíels Búsísonar prests í Kaldealandi við Kebarfljótið, og hönd Drott- ins kom þar yfir hann. Ég sá, og sjá: Storm- vindur kom úr norðri og ský mikið og eldur, sem hnyklaðist saman, og stóð af því bjarmi umhverfis, og út úr honum sást eitthvað, sem glóði eins og lýsigull. Út úr honum sáust myndir af fjórum verum. Og þetta var útlit þeirra: Mannsmynd var á þeim. Hver þeirra hafði fjórar ásjónur og hver þeirra hafði fjóra vængi. Fætur þeirra voru keipréttir og ilj- arnar sterklegar eins og kálfsiljar, og þeir blikuðu eins og skyggður eir. Og undir vængjum þeirra á hliðunum fjórum voru mannshendur. Vængir þeirra lágu hver upp að öðrum, og ásjónur þeirra fjögurra sneru sér ekki við, er þær gengu, heldur gekk hver beint af augum fram. Ásjónur þeirra litu svo út: Mannsandlit að framan, ljónsandlit hægra megin á þeim fjórum, nautsandlit vinstra megin á þeim fjórum og arnarandlit á þeim fjórum aftanvert. Þessi sýn Esekíels hafði mikil áhrif á síðari tíma bókmenntir þjóðarinnar, jafnvel þótt enginn Gyðingur mætti berja umræddan texta augum fyrr en hafandi náð 40 ára aldri, því rabbínarnir töldu þetta of djúpt og flókið mál lítt reyndum og þjálfuðum sálum. Eitthvað af þessu myndmáli komst t.d. inn í Daníelsbók (7:1- 28), en þar stíga upp úr hafinu fjór- ar risaskepnur: eitthvað sem var áþekkt vængjuðu ljóni, annað sem minnti á björn, hið þriðja sem líkt- ist fjórvængjuðu pardusdýri og að síðustu „hræðilegt, ógurlegt og yf- irtaks öflugt“ dýr, með tíu horn. Smiðshöggið á þetta rak svo höf- undur Opinberunarbókarinnar, á 1. öld e. Kr., en í 4. kafla, og vers- um 1–8, er ritað: Eftir þetta sá ég sýn: Opnar dyr á himninum og raustin hin fyrri, er ég heyrði sem lúður gylli, talaði við mig og sagði: „Stíg upp hing- að, og ég mun sýna þér það, sem verða á eftir þetta.“ Jafnskjótt var ég hrifinn í anda. Og sjá: Hásæti stóð á himni og einhver sat í há- sætinu… Fyrir miðju hásætinu og umhverfis hásætið voru fjórar verur alsettar augum í bak og fyrir. Fyrsta veran var lík ljóni, önnur veran lík uxa, þriðja veran hafði ásjónu sem maður og fjórða veran var lík fljúgandi erni. Verurnar fjórar höfðu hver um sig sex vængi og voru alsettar augum, allt um kring og að innanverðu. Og eigi láta þær af, dag og nótt, að segja: Heilagur, heilagur, heilagur, Drott- inn Guð, hinn alvaldi, hann sem var og er og kemur. Þessi texti átti eftir að hafa enn meiri verkan á listsköpun næstu alda, heldur en orð Esekíels og Daníels, og ryðja brautina fyrir það sem varð. Ef grannt er skoðað eru ver- urnar fjórar upphaflega kerúb- arnir (sbr. Esekíel, 10. kafli), engl- arnir sem gættu lífsins trés í Paradís og sáttmálsarkarinnar í musterinu í Jerúsalem. Um þetta segir Karl Sigurbjörnsson í bók- inni Táknmál trúarinnar (1993): Hjá Esekíel eru þeir tákn hins skapaða: Maðurinn er kóróna sköpunarverksins, ljón- ið er sterkast villtra dýra, uxinn aflmestur hinna tömdu, örninn flýgur fugla hæst. Þetta eru táknmyndir náttúrunnar, sem þjónar hinum hæsta, skapara sínum og Drottni. Vængirnir tákna að þeir eru fljótir í ferðum að hlýða boðum hans. Talan fjórir er líka tákn heimsins, sköpunarverksins. Þar er vís- að til höfuðátta og frumefna… Og síðan ritar biskup: Snemma var farið að tengja þessa boðbera Drottins, sem stóðu vörð um hásæti hans, og guðspjallamennina fjóra sem umfram allt báru guðsríki vitni á jörðu og fluttu hinn dýr- mæta gleðiboðskap. Hér er tengingin því komin. En hvaða vera á þá við hvern? Því er til að svara, að maðurinn (stundum er þetta túlkað sem eng- ill, eða einhvers konar sambland manns og engils) er tákn fyrir Matteus, ljónið fyrir Markús, uxinn fyrir Lúkas og örninn fyrir Jóhannes. Og af hverju? Jú, Matteusarguðspjall hefst á ætt- artölu Jesú og leggur þannig sér- staka áherslu á snertingu himins- ins við jörðina, að Guð varð maður. Markúsarguðspjall byrjar með frásögninni af Jóhannesi skírara, er bjó meðal villidýra eyðimerk- urinnar. Einnig er þarna á bakvið sú trú manna áður, að ljónið fædd- ist andvana og vaknaði ekki til lífs fyrr en eftir þrjá daga. Og eins hitt, að það lætur ekki fjötra sig. Hvort tveggja er skírskotun til þess, að meistarinn rauf viðjar heljar. Þetta kann í fljótu bragði að virðast undarlegt, því að umrætt guðspjall vantar í raun nákvæma lýsingu af upprisunni. Hins vegar eru fræðimenn allflestir á því, að endirinn hafi einfaldlega týnst og önnur hönd því komið til aðstoðar með lokaorðin. Lúkasarguðspjall hefst á fórn Sakaría í musterinu og uxinn var sláturdýr, iðulega not- aður til þesslags brúks. Hann minnir þannig á dauða frelsarans. Og Jóhannesarguðspjall lítur á annan hátt á atburðina í Palestínu forðum en hin guðspjöllin þrjú, er í meiri fjarlægð, sér víðar, gnæfir yfir líkt og örninn, sem er tákn hins eilífa og hæsta. Og allir fjórir eru guðspjalla- mennirnir – nú, eða verurnar, ef út í það er farið – svo tákn Jesú Krists: hann fæddist sem maður, dó sem fórnardýr, sigraði eins og ljónið, og steig til himna eins og örninn. Dulda þræði er síðan að finna í landvættum Íslands og skjald- armerkinu. Verurnar sigurdur.aegisson@kirkjan.is Í dag er Biblíu- dagurinn og því tilhlýðilegt að sækja íhugunar- efni pistilsins beint í heilaga ritningu. Sigurður Ægis- son lítur á þá texta í Gamla og Nýja testamentinu sem urðu kveikjan að táknum guðspjallamannanna fjögurra síðar. HUGVEKJA ✝ Ragnar Karlssonfæddist í Reykja- vík 22. apríl 1942. Hann lést 18. janúar síðastliðinn. Foreldr- ar hans voru Margrét Tómasdóttir ljósmóð- ir, f. 31.5. 1899, d. 5.11. 1982, og Karl Guðmundsson raf- vélavirkjameistari og sýningarstjóri í Tjarnarbíói og síðar Háskólabíói, f. 30.12. 1898, d. 15.4. 1977. Systkini Ragnars eru: Ásta Guðrún, f. 6.10. 1926, látin; Guðmundur, f. 2. októ- ber 1927, látinn; Hrefna Sigríður, f. 25.1. 1930, hús- móðir í Reykjavík; Anna Kristjana, f. 2.1. 1932, látin; Mar- grét Björk, f. 15.1. 1933, látin; Kristinn, f. 18.2. 1935, vélvirki í Reykjavík; Tómas, f. 20.2. 1937, látinn; Einar, f. 7.3. 1939, látinn. Ragnar eignaðist soninn Iro Auriola, sem nú er 36 ára, lög- fræðingur í Helsinki. Móðir hans er Eila Auriola. Útför Ragnars fór fram í kyrr- þey. Hann var tíu ára gamall þegar hann kom inn í bekkinn okkar, 10 ára E í Austurbæjarskólanum, bekkinn hans Skúla Guðmundssonar. Stór og stæðilegur, brúneygur, ljósskolhærð- ur og hárið strítt. Hann var dulur á tilfinningar sínar og harður af sér, frábær sem fremsti maður í „skrið- dreka“ þegar okkur lenti saman við skriðdrekalið annarra bekkja í frí- mínútum á túninu fyrir neðan skól- ann. Og það var ekki eftirsóknarvert hlutskipti að lenda í slagsmálum við piltinn. Þá dró minn maður ekki af sér. Ragnar var ágætur námsmaður, mikill grúskari og gat endalaust sökkt sér niður í hin margvíslegustu verkefni innan og utan skólans. Það var oft gáskafullt andrúmsloftið í bekknum, þegar Skúli var ekki við stjórn og aðrir kennarar tóku við, eins og til dæmis í söng, en ef sungið var óskalagið hans Ragga, „Hún amma mín það sagði mér“, tók hann undir af hjartans list og var prúðast- ur allra. Ragnar átti heima á Grettisgötu 58b, hafði áður búið á Nönnugötu og um skamman tíma í Hamrahlíð. Þau voru níu systkinin, hann yngstur. Heimilið eins og umferðarmiðstöð, alltaf einhverjir að koma eða fara, borða, spjalla, spila á spil eða píanó eða bara að hafa það skemmtilegt saman. Þrjár kynslóðir og mikill húmor á bænum. Margrét móðir hans mild og hlý og blíð, Karl faðir hans örgeðja og gamansamur. Eftir endilöngum gluggaveggnum í herberginu hans Ragga var vinnu- bekkur Karls. Þar stóðu rafmótorar í röðum og biðu eftir viðgerð og þar gátum við Raggi dundað okkur tím- um saman. Það var ævintýri að alast upp á Grettisgötunni á sjötta áratug síð- ustu aldar. Krakkaskarinn, eins og risastór systkinahópur, lék sér í kýló, sto, yfir, fallin spýtan, hornabolta og parís, eða sleðaferðum niður Vitastíg- inn á vetrum, svo að fátt eitt sé nefnt, og það var líf og fjör í tuskunum. Svo leið tíminn. Við áttum skemmtileg ár í Lindó hjá Jóni Giss. Þar var margt brallað og hefði alvar- an að skaðlausu mátt vera meiri, svona eftir á að hyggja. Við fórum sex peyjar úr Lindó að Núpi í Dýrafirði, til séra Eiríks J. Ei- ríkssonar, og kölluðum herbergið okkar „Little Rock“. Ætlunin hjá okkur var að taka okkur á. Raggi kom ekki vestur eftir áramót. Ragnar var tæplega tvítugur þeg- ar hann lenti í alvarlegu vinnuslysi hjá línudeild Rafmagnsveitna ríkis- ins. Hann var að störfum uppi í raf- magnsstaur, en féll niður eftir að hafa snert við streng, sem rafmagn reynd- ist á. Þetta slys olli algjörum um- skiptum í lífi hans og eftir það þyngd- ist fyrir fæti. Hann reyndi sannarlega að ná sér á skrið aftur, stundaði með- al annars menntaskólanám og fór í lýðháskóla í Noregi, en þrátt fyrir af- burðagáfur á sviði stærðfræði og eðl- isfræði var eins og úthaldið skorti, þegar mikið lá við. Bakkus var einnig farinn að trufla áralagið hjá honum, en sem betur fer komu nokkur góð ár á milli. Hvernig sem á stóð hjá Ragga hætti hann aldrei að hugsa um stærð- fræðina, og í uppstyttum undi hann löngum stundum við skriftir um þetta hugðarefni sitt. Hann var einnig ljóð- elskur og orti ljóð bæði á sænsku og íslensku. Ragnar kom víða við og eignaðist góða vini, sem sakna hans nú. Hann Raggi er farinn yfir móðuna miklu. Ég vona heitt og innilega að vinur minn hafi fundið frið og fái ríku- legt næði til að kljást við níðþungar og torleystar stærðfræðiþrautir. Blessuð sé minning Ragnars Karlssonar. Hilmar Pétur Þormóðsson. RAGNAR KARLSSON ✝ Hólmfríður Jón-asdóttir fæddist á Sílalæk í Aðaldal 30. maí 1912. Hún lést á heimili sínu í Reykja- vík á vetrarsólstöð- um 21. desember síð- astliðinn. Foreldrar hennar voru Sigríður Friðjónsdóttir hús- freyja á Sílalæk, f. á Sandi í Aðaldal 20. desember 1875, d. í Reykjavík 27. febr- úar 1963 og Jónas Jónasson bóndi á Sílalæk, f. á Sílalæk 1. október 1867, d. 21. janúar 1946. Systkini Hólmfríðar voru Friðjón, f. 1899, d. 1946, Hallur, f. 1903, d. 1972, Hámundur, f. 1904, d. 1980, Helga Mjöll, f. 1906, d. 1985, Kristín, f. 1908, d. 1939, Sól- rún, f. 1910, d. 1986 og Jónas „Skjöldur“, f. 1916, d. 1982. Hólmfríður giftist 5. janúar 1946 Ólafi Markús- syni fiðluleikara, kennara og múrara, f. á Ísafirði 5. októ- ber 1913, d. 19. ágúst 1992. Dætur þeirra eru: A) Ingi- björg Kristín tónlist- arkennari, maki Örn Ólafsson (skildu). Börn þeirra eru Eg- ill, f. 1973 og Helga, f. 1980, í sambúð með Gunnari Svein- börnssyni. B) Sigríð- ur Elín kennari, maki I, Arthur Morthens (skildu). Sonur þeirra er Ólafur Arnar Arthursson, f. 1974, kvæntur Halldóru Sigtryggsdótt- ur, f. 1975, þau eiga tvö börn, Petru Ósk, f. 1999 og Harald Inga, f. 2003. Maki II, Sven Evenson. Útför Hólmfríðar fór fram frá Neskirkju miðvikudaginn 5. jan- úar. Með Hólmfríði föðursystur minni, eða Fríðu eins og hún var ávallt kölluð, eru gengin öll systkinin frá Sílalæk í Aðaldal, börn Sigríðar Friðjónsdóttur og Jónasar Jónas- sonar, sem þar bjuggu fram til 1946. Fríða var næst yngst í þessum hópi en hin voru Friðjón, Hallur, Há- mundur, Helga Mjöll, Kristín, Sól- rún og Jónas „Skjöldur“. Einnig ólst upp með þeim frænka þeirra Auður Friðbjarnardóttir. Á þeim tíma sem Fríða var að alast upp bjuggu tvær fjölskyldur á Sílalæk. Afi minn og amma með sinn barnahóp og einnig Elín systir hans með sína fjölskyldu. Nábýli og tengsl þessara fjöl- skyldna voru mikil og er mér sagt að á þeim tíma hafi húsmæðurnar deilt sama eldhúsinu. Aðstæður voru aðrar en nú eru og var Sílalæk- ur þá í þjóðbraut að hluta og margir ferðalangar fóru þar um og áttu við- dvöl. Einum þeirra hefur sennilega þótt nóg um þann barnahóp, sem þar var og orti vísu, sem lengi hefur lifað innan fjölskyldunnar: Jónas, Hallur, Hámundur, Helga, Friðjón, Þórhallur, Auður, Kristín, Ingibjörg ósköp eru börnin mörg. Fríða átti sterkar rætur í sinni heimasveit og því umhverfi sem hún kom úr. Fögur náttúran og marg- breytileiki landslagsins, hraunið, engjar, sandar, sjórinn, Kinnafjöllin sem gnæfa við loft og marka sjón- deildarhringinn til vesturs. Um- hverfi og fuglalíf sem hlýtur að hafa sterk áhrif á þá sem það upplifa. Þó Fríða hafi ekki haft mörg tækifæri til að ferðast veit ég að hún naut þeirra ferða sem hún fór norð- ur á sínar æskuslóðir, upplifði um- hverfið og hitti sitt skyldfólk. Naut ég þess í tvígang að fara með henni þar um og milli bæja. Hún hafði mikinn áhuga á að fylgjast með, frétta af sínu fólki og spurði mig oft um það. Hún var mjög stolt af ætt- fólki sínu. Rakti föðurlegginn til Sílalækjar, þar hefur sama ættin búið frá 1773 en móðir hennar var frá Sandi í sömu sveit. Fríða hafði mikinn ættfræðiáhuga og tók ým- islegt saman um sínar ættir og skyldfólk, fróðleik sem er ómetan- legur. Hún fór ung til Danmerkur og dvaldi þar fram undir stríðsbyrj- un, bæði í vist og við hótelstörf. Þessi tími var henni mjög dýrmætur og þaðan átti hún góðar minningar, var óþreytandi við að rifja hann upp og segja frá ýmsum atburðum. Á 75 ára afmæli sínu fór hún þangað aft- ur í nokkurs konar „pílagrímsferð“ ásamt Sigríði dóttur sinni, Ingunni bróðurdóttur sinni og Halli Erni syni hennar, ferð sem hún hafði lengi þráð. Fríða var sterkur og stórbrotinn persónuleiki, hrjúf á köflum en hlý, létt og glaðlynd að eðlisfari. Hún vildi öllum vel, bar hag dætra sinna og fjölskyldna þeirra sterkt fyrir brjósti. Hjá henni áttu þau athvarf og einnig Hallur Örn frændi hennar, sem dvaldi löngum hjá henni þegar móðir hans var við störf. Fríða hafði gaman af að umgang- ast aðra og naut þess að hafa fólk í kringum sig. Hún hafði gaman af að segja frá og rifja upp eldri tíma, var okkur yngri óþreytandi viskubrunn- ur um margt, sem manni þyrsti að vita um fjölskylduna og hagi eldri kynslóða. Á meðan heilsa hennar og minni var enn gott hafði ég gaman af að spyrja hana og hún ekki síður að segja frá. Þegar aldurinn færðist yfir og heilsunni fór að hraka átti hún erf- iðara með að fara sinna ferða og þurfti þá oft liðsinni annarra. Nokkrum sinnum bað hún mig að keyra sig eitthvað sem hún þurfti eða ætlaði að fara. Margt er mér minnisstætt úr þeim ferðum, því einhvern veginn hagaði því oft til að upp komu skondin atvik sem hægt var að hlæja að á eftir. Ein ferð er mér sérstaklega minnisstæð þegar ég hafði lofað að fylgja henni á kjör- stað við forsetakosningarnar 1996. Þangað vildi hún komast og kjósa sinn MANN. Ég var ákveðin í að gera svolítið meira úr þessum degi en bara fara að kjósa. Við puntuðum okkur báðar upp. Ég sótti Fríðu á Hjarðarhagann, kom inn til að vera viss um að allt væri með sem þurfti. Ók síðan keik niður í Ráðhús Reykjavíkur, lagði bílnum í bíla- HÓLMFRÍÐUR JÓNASDÓTTIR

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.