Morgunblaðið - 12.03.2005, Side 30

Morgunblaðið - 12.03.2005, Side 30
30 LAUGARDAGUR 12. MARS 2005 MORGUNBLAÐIÐ MENNING MÓÐIR jörð er efniviður tveggja sýninga sem opnaðar verða í Listasafni ASÍ í dag. Sigrid Valtingojer opnar sína 20. einkasýn- ingu með frottage-myndum, þar sem náttúran sjálf, íslenskt hraun, skapar myndefnið. „Að- ferðin sem ég nota við þessar myndir kemur frá Japan, en hún er þekkt víðar í Asíu. Þar eru frottage-myndir af þessu tagi vel þekktar. Þetta er því ekkert nýtt, en ég held þó að eng- inn hafi beitt aðferðinni á íslenskt hraun áður. Ef hraunið er ekki orðið mosavaxið eða gróið, þá er mjög gaman að nota það sem mót. Til þess að gera þetta þarf ég ákveðna tegund af svertu, sem ég fæ frá Japan, og pappírinn þarf helst að vera japanskur koso-pappír, sem er níðsterkur, þannig að hann rifni ekki í beittu hrauninu.“ Sigrid kallar sýninguna Hörund jarðar. Áferðin á hverju verki er sérstök, misgróf og misþétt, en úr hverju þeirra skín hreyfing og líf náttúrunnar sem eitt sinn var á eldsjóðandi fart yfir annað land. „Ég þurfti oft að leita lengi til að finna rétta hraunið, – jafnvel ferðast 80 kílómetra milli staða. Ég byrjaði í Hellnahrauni í Hafnarfirði, en þar var ég rek- in burt, bærinn óx svo hratt, og allt í einu var ég komin í byggð, með vinnuvélar allt í kring- um mig. Ég varð að finna mér nýjan stað. Stikurnar sem þú sérð hérna benda á það að við erum alltaf að taka meira og meira af jörð- inni. Við ættum að passa okkur á því hvað við tökum og eyðileggjum. Það var ekki bara ég sem var hrakin í burtu, heldur líka fuglar og annað líf.“ Sigrid hefur unnið við hraunmyndirnar í þrjú sumur, en segir að það hafi tekið langan tíma að ákveða hvernig hún vildi setja mynd- irnar upp, – henni fannst þær þurfa eitthvað annað en hefðbundna uppsetningu í ramma. Hraunið er ekki nýtt í íslenskri myndlist og nægir þar að nefna Þingvallamálverk Kjar- vals. Hennar hraun er þó allt öðruvísi – fyrir það fyrsta eru þetta ekki víðar breiður, heldur eins konar sýnishorn í nærmynd. „Ég hef allt- af verið hugfangin af þessu skógarlausa, bera landslagi. Fyrir tuttugu árum gerði ég myndir – ætingar – af eldfjöllum, og ég sýni þær niðri í arinstofunni. Mér finnst gaman að sjá þær aftur núna, – það eru allt annars konar hraun- myndir. Viðfangsefnið er það sama, en mynd- irnar gjörólíkar.“ Sigrid segir að þótt tími landslagsmálverks- ins sé liðinn, þá sé náttúran enn manneskjunni allt. „Við getum ekkert skapað án hennar. Ef við horfum á hana í smásjá koma ótrúlegustu hlutir í ljós. Og því dýpra sem við förum sjáum við meira. Þar er ekkert nýtt, en okkar er að leita. Við sjálf erum auðvitað hluti af þessari náttúru. Ég var svo heppin að upplifa einu sinni eld- gos. Það var ótrúleg reynsla. Ég stóð þarna og horfði á breiðurnar af fljótandi eldi renna hratt framhjá mér. Svo storknar þetta og kólnar, og tekur á sig þetta stórkostlega mynstur, en hreyfingin situr enn í því.“ Það er ákveðinn samhljómur milli hrauns- ins, sem getur verið mörg þúsund ára gamalt, og þeirrar ævafornu aðferðar sem Sigrid not- ar til að fanga það á pappír. Í sýningarskrá skrifar dr. Ármann Höskuldsson eldfjalla- fræðingur um hraunin, aldur þeirra og áferð. „Það skiptir mig máli að vita hvar og hvenær hraunið mitt rann úr móður jörð.“ Keramikprinsessa í Japan Í Gryfju listasafnsins, á neðri hæð, sýnir Kristín Sigfríður Garðarsdóttir verk úr postu- líni og leir, sem hún vann í Japan. Handleikur er yfirskrift sýningarinnar, en ljósmyndir af höndum og snerting fingra við leirinn eru yf- irfærð á verkin sjálf. „Ég var í þrjá mánuði í Japan á síðasta ári, í prógrammi í Shigaraki Ceramic Cultural Park, og þar vann ég þessar myndir. Japanir eiga sér langa og flotta keramikhefð, og mað- ur horfir því svolítið þangað þegar maður vill skoða fallegt keramik. Japanir horfa allt öðru- vísi á keramik en aðrir. Þegar þeir skoða verk úr leir, skál eða bolla, handleika þeir hlutinn lengi, velta honum lengi milla fingra sér, skoða botninn og það sem ekki sést jafn vel og annað. Þeir virðast alltaf vera að leita að full- komnun, og handbragðið verður að vera gott. Þeir skoða líka vel hvað brennslan sjálf gefur hlutnum. Þótt það komi sprunga eða eitthvað óvænt gerist gefa þeir slíkum hlutum samt tækifæri og dæma hann ekki ónýtan. Þeir tala þá stundum um svoleiðis uppákomu sem koss frá eldinum. Þeir búa við þessa ríku hefð og bera gríðarmikla virðingu fyrir henni. Það dvelja jafnan þrettán listamenn í einu á þess- um stað og stór hluti hópsins var Japanir.“ Í einu horni Gryfjunnar er fjöldi bláleitra skála, og þær eru renndar á rennibekk, sem er forvitnilegt, því Kristín hefur lítið notað bekk- inn; er vön að steypa verkin sín í mót. „Ég vinn mikið í gifs, bý til mót og steypi postulín og leir í þau. Einu vonbrigðin við staðinn í Japan voru þau að gifsverkstæðið þeirra var ekki sérlega vel tækjum búið og ekki í góðum tengslum við aðra vinnuaðstöðu. Ég hugsaði með mér að úr því svo var væri bara best að gera eitthvað allt annað, og ákvað að prófa aft- ur rennibekkinn, sem ég hafði varla snert síð- an í skólanum. Mér fannst alltaf frekar lítið skemmtilegt að vinna við hann. Þetta varð því miklu skemmtilegra en það sem ég hafði fest í minningunni. Ég renndi formin, en vann svo meira með þau, skar úr þeim og sló þau saman og kreisti, þannig að þetta varð miklu meiri leikur en að renna eftir máli, eins og maður gerði í náminu. Á endanum þótti mér það frá- bært að gifsverkstæðið skyldi vera eins og það var, því ég fékk um leið tækifæri til að gera eitthvað nýtt, og ég get svo sannarlega hugsað mér að renna meira í framtíðinni.“ Kristín segir að þrátt fyrir alla þá lotningu sem Japanir sýni keramikhefðinni geti sú virðing líka verið hamlandi í listinni. „Sumir hverjir verða fastir í handverkinu og leggja allt upp úr fullkomnuninni. Þeir eru gríð- arlega agaðir í vinnubrögðum og rosalega duglegir. Við útlendingarnir vorum sennilega miklu hömlulausari og tilbúnari að prófa nýja hluti. Hér á Íslandi finnst mér hafa verið lægð í leirvinnslu á undanförnum árum og eitthvert leiðindaviðhorf í gangi. Oft finnst mér lítil virðing borin fyrir hugverkum listamanna, sérstaklega í keramiki. Það skortir kannski bara meiri almenna þekkingu og kannski lengri hefð. Ég hef að gamni velt því fyrir mér eftir ferðina, hvernig það væri ef við Íslend- ingar hefðum ekki haft þessa miklu bók- menntahefð, en hefðum haft keramikhefð í staðinn. Ef ég sagði við Japana að ég ynni ker- amik, og starfaði í Shigaraki, þá bukkaði fólk sig og beygði, og mér leið svolítið eins og ég væri prinsessa. Þetta var talsvert öðruvísi mórall en ég á að venjast heima, og ég kunni bara ágætlega við það, svona í smátíma. En svo var líka alveg frábært að koma heim, breytast úr keramikprinsessu í keramik- skessu, með hugann fullan af hugmyndum og jákvæðni sem vonandi eiga eftir að endast mér lengi.“ Dagbók Kristínar úr Japansferð- inni er að finna á vef hennar http:// www.subba.is. Sýningarnar eru opnar alla daga nema mánudaga frá kl. 13–17 til 3. apríl. Myndlist | Móðir jörð í tveimur sýningum í Listasafni ASÍ sem opnaðar verða í dag Íslenskt hraun á japanska vísu – japanskur leir á íslenska vísu Morgunblaðið/Árni Sæberg Kristín Sigfríður Garðarsdóttir í Gryfjunni. Sigrid Valtingojer sýnir í Ásmundarsal. UNGIR snillingar er yfirskrift raðar af leiksýningum sem Barbican Centre og Young Vic-leikhúsið í London hófu í vetur og heldur áfram í haust. Hugmyndin byggist á þeirri sann- færingu stjórnenda leikhússins að snilligáfu megi skilgreina sem skap- andi kraft, frumkvæði og áræði sem komi fljótt fram og sagan hafi sýnt að fyrstu verk ungra snillinga séu oft hlaðin krafti og áræði sem brjóti ný lönd í listrænum skilningi og þar megi oft sjá dæmi um uppstokkun viðtekinna hugmynda og umturnun hefðbundinna gilda. Íslenska leikstjóranum Gísla Erni Garðarssyni hefur verið boðið að taka þátt í þessu spennandi verkefni og mun hann sviðsetja Vojtsek eftir hinn þýska George Büchner (1813– 1837) sem lést úr taugaveiki tæp- lega 24 ára að aldri. Büchner var þá búinn að setja mark sitt á leiklist- arsöguna með óyggjandi hætti, með þremur leikritum sem öll hafa stað- ist tímans tönn, harmleiknum Dauða Dantons, gamanleiknum Leonce og Lena og Vojtsek sem honum auðnaðist ekki að ljúka við en er þó talið til meistaraverka heimsbókmenntanna. Frumsýna í Reykjavík Gísli Örn kveðst nú í óða önn að setja saman hóp leikara og list- rænna stjórnenda en kjarninn er þó hinn sami og stóð að hinni marg- rómuðu sýningu á Rómeó og Júlíu. Þá er leikskáldið Jón Atli Jónasson að vinna leikgerð fyrir sýninguna, en þar sem höfundinum auðnaðist ekki að ljúka við verkið hafa leik- stjórar og leikskáld verið órög við að sníða verkið að hugmyndum sín- um hverju sinni. „Af leikurum get ég nefnt þau Nínu Dögg Filipp- usdóttur, Ingvar E. Sigurðsson og Ólaf Egilsson en hugmyndin hjá okkur er að hefja æfingar í vor og æfa í sumar og frumsýna hér í Reykjavík í byrjun september. Síðan verður frumsýning í Barbican leik- húsinu í London 10. október.“ Gísli Örn segir að það hafi verið eins konar samspil tilviljunar og heppilegrar tímasetningar sem varð til þess að honum bauðst þetta verk- efni. „Í fyrrahaust var ég út í Ham- borg í Þýskalandi þegar ég hitti leikhússtjórana frá Barbican og Young Vic-leikhúsunum. Þau voru þá að leita að spennandi sýningu á Vojtsek til að bjóða yfir til Englands en okkar spjall varð til þess að þau buðu mér að setja upp sýningu á verkinu og það er auðvitað alveg ljóst að sýningin á Rómeó og Júlíu í Young Vic í hittiðfyrra og síðan á West End í vetur hafði mikil áhrif á þetta.“ Sýning fyrir stórt svið Gísli Örn segir þetta frábært tækifæri og mikil viðurkenning fel- ist í því að vera boðin þátttaka í þeim glæsilega hópi ungra leik- stjóra sem munu setja upp sýning- arnar á leikritum ungra snillinga. Af þeim má nefna Ljónið og dem- antinn, æskuverk hins nígeríska nóbelskálds Wole Soyinka, Bubba kóng eftir Alfred Jarry, Tamb- urlaine eftir Christopher Marlowe og einnig verk eftir nútímahöfunda eins og Söruh Kane. Enn er ekki ákveðið hvar frum- sýnt verður í Reykjavík en þegar haft er í huga að sviðið í Barbican Centre er geysistórt og salurinn tekur 1.100 manns í sæti þá þurfa Gísli Örn og félagar að leita að stóru sviði til að sýningin fái notið sín hér ekki síður en þar ytra. Leiklist| Gísli Örn Garðarsson leikstýrir í Barbican Centre í London Íslensk sýning á Vojtsek Morgunblaðið/Jim Smart havar@mbl.is Jón Atli Jónasson og Gísli Örn Garðarsson: Á leið til London. HINN þekkti þýski leikstjóri Christoph Schlingensief frumflytur nýtt verk, Animatograph, í Klink og Bank á Listahátíð í vor. Verkefnið er framlag aust- urrísku hertoga- ynjunnar Franc- escu Von Habsburg og stofnunar henn- ar, T-B A21 í Vín, til Listahátíðar og Klink og Bank. Schlingensief hefur undanfarið undirbúið verk- efnið hér á landi, en að því koma all- margir íslenskir listamenn, bæði frá Klink og Bank og Þjóðleikhúsinu, sem er samstarfsaðili að verkefninu auk Landsbankans. Um er að ræða að hluta til kvik- mynd, sem varpað er á hringsvið þar sem ýmsar verur eru á kreiki. Vinn- ur leikstjórinn út frá ýmsum minn- um úr verkum Wagners, afrískum trúarhefðum, Íslendingasögunum og íslenskum samtíma. Schlingensief og hans áhöfn sáu um leikmynd og leikstjórn á Parsifal eftir Wagner á Bayreuth-hátíðinni í fyrra og vakti sýningin gríðarlegar deilur. Pierre Boulez stjórnaði flutn- ingnum. Þegar er ákveðið að nýja verkið verði sýnt í Berlín, New York og Vín og mun það breytast á hverjum stað. Schlingen- sief í Klink og Bank Christoph Schlingensief

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.