Fréttablaðið - 23.02.2007, Side 70

Fréttablaðið - 23.02.2007, Side 70
! Kl. 23.00Kvartett Hauks Gröndal leikur á Café Rósenberg í Lækjargötu. Sveitina skipa Haukur Gröndal á tenórsaxófón, Ásgeir Ásgeirsson á gítar, Þorgrímur Jónsson á kontra- bassa og Erik Qvick á trommur. Á efnisskránni eru djassslagarar frá 4. og 5. áratug síðustu aldar og sveiflan verður sannarlega í fyrirrúmi. Halaleikhópurinn frumsýnir Hún er orðin býsna þreytt, gamla tuggan um að tónskáld nú til dags semji miklu verri tónlist heldur en „í gamla daga“. Því miður eru alltof margir þeirrar skoðunar að „nútímatónlist“ sé álíka spennandi og berklar eða fuglaflensa; þótt hún sé kannski ekki beinlínis hættuleg heilsu manna samanstandi hún varla af öðru en óskiljanlegu gauli eða poti út í bláinn og því beri að forðast hana eins og heitan eldinn. Það hefur alltaf verið til fólk sem þorir ekki að taka áhættuna og hlusta á tónlist síns eigin samtíma með opnum og fordómalausum eyrum. Árið 1600 gaf ítalskur munkur og tónlistarspekúlant að nafni Artusi út ritið „Um ófullkomleika nútímatónlistar“. Afstaða hans til ungu kynslóðarinnar í tónlist var afdráttarlaus eins og heitið gefur til kynna. Tónskáld eins og Claudio Monteverdi leyfðu sér allt of mikið frelsi í tónlist sinni með harkalegum og ómstríðum hljómum sem særðu eyru háttvísra hlustenda. Artusi vildi miklu frekar hlusta á tónlist eftir Palestrina, sem hafði þá eytt sex árum í gröfinni. Svipaða sögu er að segja um Vínarbúa sem skrifaði um frumflutninginn á Fidelio-forleik Beethovens 1806. „Aldrei fyrr hefur verið samið tónverk sem er jafn samhengislaust, ruglingslegt og eyrna- meiðandi,“ sagði vesalings gagnrýnandinn, sem átti erfitt með að skilja hvað hafði eiginlega gerst í tónlistinni eftir að Mozart kvaddi heiminn 15 árum áður. Á vordögum 1913 trylltist fína fólkið í París við frumflutning- inn á Vorblóti Stravinskís, eins og frægt er orðið. Vorblót er eitt magnað- asta hljómsveitarverk allra tíma, en á tímabili heyrðist varla í tónlistinni fyrir hrópum og slagsmálum í salnum. Fólk átti ekki orð til að lýsa hneykslun sinni og var reiðubúið að berjast með kjafti og klóm gegn þessari sérkennilegu nýju tónlist sem átti meira skylt við hávaða. Það þarf varla að taka það fram að Monteverdi, Beethoven og Stravinskí eru löngu orðnir hluti af hinni „klassísku“ tónlistarhefð. Nú til dags kýs fólk frekar að heyra tónlist þeirra í hundraðasta sinn í stað þess að taka áhættuna með glænýja tónsmíð. Okkur hættir til að gleyma því að ekki var heldur allt gott sem samið var í gamla daga. Allar vondu tónsmíðarn- ar hafa síast burt í tímans rás, og það er ekki sanngjarnt að ætlast til þess að allt sem tónskáld dagsins í dag láta frá sér standist strax samanburð við útvalin meistaraverk sögunnar. Þeim mun gleðilegra er þegar nýtt verk kemur fram á sjónarsviðið sem hefur að bera allt það sem prýða má góða tónlist: kröftugan rytma, fallegar línur, rökrétt samhengi, ósvikinn innblástur og virtúósítet af hæstu gráðu. Eitt slíkt verk er píanókonsertinn eftir finnska tónskáldið Esa-Pekka Salonen sem Fílharmóníuhljómsveitin í New York frumflutti við mikinn fögnuð fyrir hálfum mánuði ásamt ísraelska píanistanum Yefim Bronfman. Salonen lærði tónsmíðar við Sibeliusar-akademíuna en sló rækilega í gegn þegar honum bauðst, 25 ára gömlum, að stjórna þriðju sinfóníu Mahlers í London með næstum engum fyrirvara. Nú hefur hann verið aðalstjórnandi Fílharmóníunnar í Los Angeles í 15 ár og hefur komið hljómsveitinni í fremstu röð á heimsvísu. Salonen kveðst enn líta á sig sem tónskáld, þótt hann hafi ekki jafn mikinn tíma til að semja og hann myndi sjálfur kjósa. Árið 2007 markar samt tímamót: í fyrsta sinn á ferlinum ætlar hann að skipta tíma sínum hnífjafnt milli stjórnandans og tónskáldsins. Stemningin var mögnuð við upphaf tónleikanna í Avery Fisher Hall í byrjun mánaðarins, þar sem þétt setinn salurinn beið þess með eftirvænt- ingu að heyra hvernig til tókst með nýja verkið. Það var heldur ekki til að draga úr spennunni að einleikarinn hafði ekki fengið nóturnar að verkinu – sem er svínslega erfitt – fyrr en í desemberbyrjun! Það er óhætt að fullyrða að fáir hafi orðið fyrir vonbrigðum. Tónleikagestir í New York eru óvægnari en víðast annars staðar, en sjaldan hef ég séð þá fagna nýrri tónsmíð með jafnmiklum ákafa og hér. Í lok tónleikanna ætlaði bravó- hrópunum aldrei að linna, og þegar út var komið voru allir sem ég ræddi við á einu máli um að konsertinn ætti eftir að slá í gegn. Áhrifin koma víða að: Messiaen, djass, austurevrópsk og austurlensk þjóðlagatónlist, barokk; Salonen segir sjálfur að ójafn rytminn í upphafsstefinu, sem tónlistarmenn myndu kalla „punkteraðan“, sé tilraun til að líkja eftir frönskum hirðdansi frá 17. öld. Litbrigðin eru óteljandi, enda Salonen öllum hnútum kunnugur þegar kemur að því að skrifa fyrir hljómsveit. Lokablaðsíðurnar eru einhverjar þær æsilegustu sem ég minnist þess að hafa heyrt. Hljómsveitin er á fullu blússi á meðan píanistinn þeytist upp hljómborðið á ógnarhraða. Skyndilega stöðvast allt á mögnuðum loka- hljómi sem örðugt er að lýsa með orðum: hann er ómstríður en samt fallegur, hnausþykkur en líka sérkennilega gegnsær og bjartur. Konsertinn verður hljóðritaður í Los Angeles á næsta ári, en þangað til geta lesendur svalað forvitni sinni með því að hlusta á tónleikaupptökuna frá New York, sem stendur á heimasíðu hljómsveitarinnar næstu vikuna (www.nyphil.org, „Broadcasts & Recordings“). Tónleikarnir hlaðast niður í heilu lagi, en píanókonsertinn hefst á 33:25. Önnur verk á tónleikunum voru Tombeau de Couperin eftir Ravel og Myndir á sýningu eftir Mús- orgskí. Þá ætti ykkur, lesendur góðir, ekki að vera neitt að vanbúnaði að kynna ykkur það ferskasta í nýrri tónlist, vonandi með dálítið opnari huga en gagnrýnendurnir sem vitnað var í hér að ofan. Njótið vel! Splunkunýr konsert slær í gegn Það er mikið um að vera í Hafnarhúsinu í dag. Vetrar- hátíðin hófst þar í gær með gestakomum og glæsidansi spænskra listamanna. Í dag verður mikið um að vera þegar líður á en þar ber hæst opnun á sýningu í tengslum við frönsku listahátíðina sem allt er að leggja undir sig þessi dægrin: franski myndlistarmaðurinn Pierre Huyghe hefur búið um verk sín í salarkynnum Hafnar- hússins og er sýning hans opnuð í dag kl. 18. Strax kl. 21.30 verður leiðsögn um sýninguna. Pierre er kominn vel á fimmtugs- aldurinn og hefur á síðustu árum sótt mikinn heiður víða út fyrir heimaland sitt. Á síðustu misser- um hefur Pierrre verið stórtækur í stærstu nútímasöfnum stórborg- anna: hann var með gríðarstóra sýningu á Guggenheim í ársbyrj- un 2003 en þá hafði hann nýverið þegið Hugo Boss-verðlaunin: þar sýndi hann Breiðholtskenndar blokkir í líkönum umvafðar þoku. Af því tilefni lét hann hafa eftir sér að byggingar af þessu tagi væru skrumskæling á kenning- um Le Corbusier um nútímaborg- ina sem hafði þá sætt mikilli gagnrýni. Árinu áður hafði hann verið full- trúi Frakka á Tvíæringnum í Fen- eyjum og fékk þá sérstaka viður- kenningu þar í bæ. Whitney-safnið hýsti hann í fyrra og Tate Modern 2006, Sýningin Fagnaðargarður- inn (Celebration Park) er fram- hald af nýafstöðnum sýningum hans í Tate Modern og Musée d’Art Moderne de la Ville í París en inniheldur einnig ný verk sem aldrei hafa verið sýnd áður. Pierre Huyghe er í fremstu röð franskra listamanna sem komu fram á síð- asta áratug og vinnur með fjöl- breytta miðla listanna, einkum kvikmyndir og myndbönd, en einnig veggspjöld, bæklinga og ljósmyndir. Hann hefur gert fjölda verka þar sem tekist er á við áhrif bandarískra kvikmynda, og sýnir með hvaða hætti er mögulegt að umbreyta þeim ímyndum sem þar er að finna. Í sýningarrýmunum þremur sem hann leggur undir sig í Hafnar- húsinu má sjá einbeitta þörf til að umbreyta hinu setta og kunnug- lega rými: nýja veggi hefur hann byggt inn í öll rýmin svo þau taka strax á sig nýjan svip. Hann geng- ur skrefinu lengra því að í einum salnum verða eldri munir eftir aðra listamenn hluti af innsetn- ingu sem gengur gegnum lithvörf og verkin um leið. Sýningin í Listasafni Reykjavíkur ber yfir- skriftina Í BEINNI − VIÐBURÐ- UR VERÐUR SÝNING og vísar til þess að upplifun gestsins er bein og milliliðalaus, eins og við lifandi tónlistarflutning, upplif- un sviðsverka og kyrrðar hefð- bundinnar myndlistarsýningar. Verkin á sýningunni eru þrjár stórar innsetningar í þremur sölum safnsins. Tæknin og tíminn gera hina annars kyrru myndlist- arsýningu að uppsetningu eða sviðsetningu með þátttöku almennings. Þar að auki eru sýnd- ar þrjár kvikmyndir: NÚ ER EKKI TÍMI TIL AÐ LÁTA SIG DREYMA, frá 2004, sem er unnin fyrir Harvard-háskóla í Banda- ríkjunum 2004 í tengslum við bygginu eftir arkitektinn Le Cor- busier sem þar er. Huyghe vann kvikmynd úr brúðuleikhússýn- ingu sem hann setti á svið í bygg- ingunni. Brúðuleikhúsið lýsir, með söng og leik, baráttu Le Cor- busier við að fullgera bygginguna og svipaðri upplifun Huyghe af því að vinna verkið fyrir skólann. Í þessu verki er tónlistin sett saman úr verkum eftir Edgard Varèse og Iannis Xenakis auk hluta úr sönglaginu Le temps des cerises. með texta eftir Jean Baptistie Clément túlkuðum af Charles Trenet. Hinar myndirnar eru FERÐ SEM EKKI VAR FARIN, frá 2006, en hún er að hluta tekin í leiðangri á Suðurskautslandinu þar sem lista- maðurinn leitaði einstæðrar þjóð- sagnakenndrar skepnu. Skepnan er sögð búa á eyju sem komið hefur undan íshellunni við hlýnun jarðar og er áður ókönnuð. Hluti myndarinnar var síðan tekinn í Central Park í New York þar sem Huyghe sviðsetti endur- gerð ferðarinnar. STREAMSIDE HÁTÍÐIN er frá 2003 og er tekin á hátíð sem listamaðurinn stóð fyrir í nýlegu úthverfi í Banda- ríkjunum.Hátíðinni var ætlað að fagna tilurð þessa nýja samfélags og verða árlegur viðburður í lífi íbúanna. Huyghe skapar viðburð fullan gleði og siðum sem verða munu raunverulegur þáttur í árlegum hátíðahöldum bæjarbúa.

x

Fréttablaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Fréttablaðið
https://timarit.is/publication/108

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.