Hugur - 01.01.1991, Síða 97

Hugur - 01.01.1991, Síða 97
HUGUR Járnbúr skrifrœðis og skynsemi 95 viðleitni manna til að breyta á grundvelli íhugunar, fremur en af vana eða tilfinningahita, verið vandamál eða orðið að slíku? II Við verðum víst að kafa svolítið dýpra í greiningu og skilgreiningar Webers til að komast að því hvar skóginn kreppir að. Þá verður fyrir okkur það sem Weber kallar Rechenhaftigkeit og sem við getum kallað reikniskynsemi til að byrja með. Reikniskynsemin er upphaf- lega samofin tæknilegri skynsemi, sá þáttur eða hluti hennar sem fæst við að reikna út hagkvæmustu leiðina að settu marki — og hér er því komin hin eiginlega markmiðssækna skynsemi. Til útskýringa skulum við grípa niður í fróðlegri ræðu sem Weber flutti árið 1909: [...] Rechenhaftigkeit, reikniskynsemi, sýnir sig í hverju horni. Með henni eru afköst hvers einstaks starfsmanns stærðfræðilega mæld, hver maður verður lítið tannhjól í vélinni og meðvitaður um það snúast hans einu áhyggjur um það hvort hann geti ekki orðið stærra hjól.10 Weber ber síðan saman Þýskaland aldamótaáranna og hin fornu Egypsku konungsveldi þar sem skriffinnarnir réðu lögum og lofum: í dag nálgumst við þróun sem líkist þessu [Egypska] fyrirkomulagi í öllum smáatriðum, nema hvað okkar skipulag byggir á öðrum grunni, á tæknilega fullkomnari, skynsamari, og þess vegna vélrænni grunni. [...] Það er [...] hörmulegt til þess að hugsa að veröldin gæti einn daginn verið eingöngu byggð þessum litlu tannhjólum, litlum mönnum sem í örvæntingu halda í sín smáu störf og leggja sig alla fram við það eitt að komast í merkilegri störf.* 11 Hér er þá vandamálið komið í leitirnar; maðurinn minnkar en vélin stækkar! í dimmri þögn, með dularfullum hætti rís draumsins bákn og jafnframt minnkar þú. Framsókn skynseminnar merkir þá framsókn vélvæðingar á öllum sviðum samfélagsins; vélvæðingu í framleiðslu, skipulagi, efna- 10 Fyrirlesturinn sem hér er vitnað til birtist í Gesammelle Aufsaetze zur Soziologie und Sozialpolitik (Verlag Von J. C. B. Mohr [Paul Siebeck], Tiibingen 1924), s. 412 o.áfr. Hér er þetta haft eftir cnskri þýðingu J. P. Mayers á fyrirlestrinum sem er að finna í bók hans Max Weber and German Politics, 2. útg. (Faber and Faber, London 1959); sjá Viðauka I, s. 126. 11 Sama rit, s. 126-7 (í ensku þýðingunni).
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.