Lesbók Morgunblaðsins - 04.04.2009, Page 4

Lesbók Morgunblaðsins - 04.04.2009, Page 4
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 4. APRÍL 2009 4 Kvikmyndir Á unglingsárum heillaðist ég af spagettí- vestrum Sergios Leone og fékk mikið æði fyrir goðsögulegu umhverfi ítalska vestursins, í bland við epískar bardagasenur og suddalega karaktera. Ær- andi tónlist Ennios Morricone, með skerandi blásurum, kór, orgelleik og rafmagnsgítars- urgi átti stóran þátt í að skapa stemninguna og ég rölti gjarnan í gegnum miðbæ Reykja- víkur með einmanalegt trompethljóð í eyr- unum, eins og ég væri sjálfur Clint að ganga til einvígis við Lee Van Cleef eða Gian Maria Volontè. Síðan þá hafa vestrar Leone átt fast- an sess í hjarta mínu og það er með ákveðnum trega að ég lýsi því hér með yfir að ég hef eignast nýjan uppáhaldsvestra. Il Grande Silenzio er á sinn hátt and-vestri, þar sem leikstjórinn Sergio Corbucci snýr flestum hefðum á haus, vinnur markvisst gegn hetjudýrkuninni og spilar með vænt- ingar áhorfenda um ofbeldi og baráttu góðs og ills. Corbucci var einn af meisturum spa- gettívestrans og átti sinn þátt í að móta hefð- ir geirans, einkum og sér í lagi með Django (1966), sem sló rækilega í gegn, uppskar tugi eftirhermumynda og hlaut þann heiður að vera fyrsti vestrinn sem var bannaður innan 18 ára á Ítalíu. Django er mun ofbeldisfyllri en aðrir vestrar sjöunda áratugarins og er m.a. frægur fyrir senu þar sem eyra er skorið af manni og því stungið upp í hann. Það er ákveðið einkenni á verkum Corbucci að of- beldið er gjarnan tilviljanakennt og ekki ofur- stílfært. Upphafning með leikrænum, jafnvel óperulegum byssuleikjum, líkt og Leone var þekktur fyrir, er ekki til staðar. Ofbeldið á sér stað í óreiðu – hvenær sem er og hvar sem er – og aðalpersónan er ekki einu sinni örugg. Il Grande Silenzio er besta dæmið um stíl- brögð meistarans og sker sig úr vestrahefð- inni á ýmsa vegu. Corbucci leikur sér að stað- alímynd þöglu hetjunnar með því að gera aðalpersónuna mállausa. Sögusviðið er Utah frostaveturinn 1899 þar sem snjóskaflar koma í stað eyðimerkursands. Nístandi kuld- MYNDIR VIKUNNAR GUNNAR THEODÓR EGGERTSSON Dauðaþögn í snjónum. Il Grande Silenzio [1968] – Sergio Corbucci Klaus Kinski Eitt allrabesta vestrahlutverki hans sem ill- mennið Loco í Il Grande Si- lenzio. Á móti honum lék Jean-Louis Trintignant mál- lausa aðalhetjuna. V elgengni kvikmyndarinnar Viltu vinna milljón, eða Slumdog Millionaire eins og hún heitir á frummálinu, hefur beint sjónum fólks á ný að indverskri tónlist, og ekki síst tónskáldi kvikmyndarinnar Allah Rakha Rahman. Indversk kvikmyndatónlist hefur frá upphafi átt gríðarlegri velgengni að fagna; indverski kvikmyndaiðnaðurinn sá stærsti í heiminum og þeir indversku söngvarar sem hafa orðið hvað vinsælastir, eins og Mohammed Rafi, Hemant Kumar og Lata Mangeshkar, hafa verið nánast í guðatölu. Það er því löng hefð fyrir vinsældum kvikmyndatónlistar á Indlandi. Miðstöð kvik- myndaiðnaðarins var lengi í Bombay, sem nú heitir Mumbai, en gekk undir nafninu Bollywo- od á sínum bestu árum, en nú hefur höfuðborg Tamil Nadu, Chennai, sem áður var kölluð Ma- dras, tekið yfir sem höfuðvígi kvikmyndafram- leiðslu og um leið kvikmyndatónlistar. Það var einmitt í Chennai sem Rahman fædd- ist, og þar hóf hann feril sinn sem tón- listarmaður. Hann var sendur í læri hjá meisturum klassískrar indverskrar tónlistar, en á þrítugs- aldri stofnaði hann eigið stúdíó, í bakgarðinum hjá mömmu sinni. Saga hans eftir það hefur verið æv- intýri líkust því frá upphafi hefur Rahman gegnum fyrirtæki sitt selt meir en 100 milljón plötur og 200 milljón kassettur og er í sjötta sæti yfir sölu- hæstu tónlistarmenn allra tíma Tónlistin í Slumdog Millionaire ber þess merki hve yfirgripsmikla þekkingu Rahman hefur á tónlist. Hann er gjörkunnugur klassískri indverskri tónlist, bæði hindustani-stílnum úr norður-hluta landsins, og hinum flúraða karnatak stíl af Suður-Indlandi eins og kemur skemmtilega fram í laginu „Liquid Dance“, þar sem hann viðrar reyndar einnig vestrænan klass- ískan stíl. Í tónlistinni við myndina sækir Rahman þó mun meira í indverska kvikmynda- og dæg- urtónlistarhefð, hindi-poppið, þar sem skærar söngraddir svífa yfir strengjum og hefð- bundnum indverskum hljóðfærum. Lagið „Ringa Ringa“ sver sig í þessa hefð. Grundvallarþætti tónlistarinnar sækir Rahman þó í vestræna dægurtónlist, bítið, bass- ann, hljóðgervlana (sem hann er snillingur í að spila á), blús, rokk, rapp og popp. Úr að- fangabræðingnum skapar Rahman sérstakan stíl, sem er, þrátt fyrir víðfeðmið, mjög per- sónulegur. Rahman aðeins er liðlega fertugur en hefur samið tónlist við vel á annað hundrað myndir. Sköpunarkrafturinn er þvílíkur, að það er ekki að undra að tímaritið Time hafi kallað hann Madras-Mozartinn. begga@mbl.is Slumdog Millionaire Myndin hefur sópað að sér um 80 verðlaunum, þar af átta Óskarsverðlaunum. Rahman fékk tvo óskara fyrir tónlistina, annan fyrir tónlist myndarinnar í heild og hinn fyrir besta lagið, Jai Ho. PLÖTUR VIKUNNAR BERGÞÓRA JÓNSDÓTTIR Mozart frá Madras Slumdog Millionaire | Allah Rakha Rahman B reski hljómsveitarstjórin Sir Simon Rattle sem gegnt hef- ur starfi aðalhljómsveit- arstjóra Fílharmóníusveitarinnar í Berlín frá árinu 2002, á í sérstöku sambandi við verk Ravels, L’enfant et les sortilèges, Barnið og töfrarn- ir. Skömmu eftir að hann fór með sigur af hólmi í al- þjóðlegu John Player hljómsveit- arstjórakeppninni í maí 1974, aðeins nítján ára, stjórnaði hann verkinu á tón- leikum í Liverpool og hlaut fyrir mikið lof og alþjóðlega athygli og viðurkenningu. Nú hefur hann hljóð- ritað verkið með Fílharmóníusveit- inni í Berlín, ásamt öðru verki Ra- vels fyrir börn, Gæsamömmu. Platan er falleg, fyrir auga sem eyra og Sir Simon tekst vel að skapa barnslega gleði og innileik í tónlistinni, sem Ravel ætl- aði börnum á öllum aldri. Það eru engin með- almenni sem syngja með hljómsveitinni, Magda- lena Kožena og Sophie Koch, José van Dam, Jean-Paul Fouchécourt og einn magnaðasti kontra-alt okkar tíma, Nathalie Stutzmann. Ravel | Fílharmóníusveitin í Berlín Barnið og Gæsamamma Engin feilspor POPPKLASSÍK JÓHANN BJARNI KOLBEINSSON H ún er ansi algeng í samkvæmum, um- ræðan um það hver sé besta plata írsku hljómsveitarinnar U2. Oftast eru tvær plötur nefndar til sögunnar, The Jos- hua Tree (1987) og sú sem hér verður tekin til umfjöllunar, Achtung Baby (1991). Árið 1988 sendi U2 frá sér plötuna Rattle and hum. Plat- an var sambland af nýjum lögum og upptökum frá tón- leikum þar sem sveit- in flutti lög af eldri plötum. Platan hlaut frekar misjafnar við- tökur og í kjölfarið munaði litlu að sveitin legði upp laupana. Það gerði hún þó ekki, heldur tók sér nokkuð langt hlé áður en hún hóf upptökur á næstu plötu. Í ljósi þeirrar hörðu gagnrýni sem Rattle and hum hafði fengið ákváðu Bono og félagar að skipta um gír, taka áhættu og prófa eitthvað nýtt. Þeir fengu til liðs við sig upptökustjórana Daniel Lanois og Brian Eno, sem átti eftir að reynast mikið heillaspor. Á plötunni mátti heyra margt sem ekki hafði áður heyrst hjá U2, svo sem áhrif úr elektrónískri danstónlist. Þrátt fyrir slíka tilraunastarfsemi er hvergi veikan blett að finna á plötunni, lögin eru hvert öðru betra og melódíurnar einstaklega grípandi þótt ólýsanlegur drungi hvíli yfir plötunni frá upp- hafi til enda. Í stuttu máli má segja að Achtung Baby hafi slegið í gegn, bæði á meðal aðdáenda og gagn- rýnenda. Platan náði efsta sætinu í Bandaríkj- unum, öðru sæti í Bretlandi og hefur selst í yfir 18 milljónum eintaka. Ekki má gleyma Zoo TV- tónleikaferðalaginu sem U2 fór í til að fylgja plötunni eftir, en á þeim tæpu tveimur árum sem ferðalagið stóð yfir kom sveitin fram á 157 tónleikum. Tónleikagestir höfðu líklega aldrei séð annað eins, sviðsmyndin samanstóð meðal annars af forláta Trabant-bifreiðum og ótelj- andi sjónvarpsskjám þar sem alls konar sjón- varpsefni var sjónvarpað, allt frá fréttatímum til beinna útsendinga frá baksviði tónleikanna. Í kjölfar Achtung Baby fór heldur að halla undan fæti hjá Bono og félögum. Að vísu var næsta plata á eftir, Zooropa (1993), mjög góð, en svo kom hvert floppið á fætur öðru. Nýjasta platan, No Line on the Horizon (2009), er hins vegar skref upp á við þótt hún komist að vísu ekki með tærnar þar sem Achtung Baby hefur hælana. Enda líklegt að U2 muni aldrei gera betri plötu. jbj@mbl.is M aria João er kannski ekki vel þekkt söngkona á Íslandi, en ný plata hennar og eig- inmanns hennar, píanóleikarans Mários Laginha kemur skemmtilega á óvart og verðskuldar að á hana sé hlýtt. Þetta indæla djasspar er sagt það heitasta í Portúgal. Víst er það heitt og víst er tónlist- in djass, en hvorugt er einhlítt. Maria João er fjarri því að vera dæmigerð djass- söngkona, blæbrigði raddar hennar eru marglit, ekki bara djössuð, heldur líka etn- ísk, blúsuð og klassísk og spanna óvenju breitt raddsvið. Hún á djúpa þrungna tóna í anda Söruh Vaughan, en líka fislétta og leikandi stelpurödd sem minnir á – ja, hvað á ég að segja, Cindy Lau- per, og ætti sá samanburður að segja sitt um breiddina í söng Mar- íu. Platan heitir Chocolate og flest lögin eru eftir Laginha; restin er vel þekktir standardar sem Maria syngur undurvel, eins og lag Charlie Mingus og Joni Mitch- ell, „Goodbye pork pie hat“ og „I’ve grown accustomed to his face“. Chocolate | João og Laginha Vel kryddað súkkulaði Tónlist

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.