Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um Hįtķšarblaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						
Falkaorðan.

I       "¦'    -ý'-";;'" :¦-   :    ^-'        '"     : ; ;f.-:.v:-'.;{:;::;:;:^;;-..;'!::    - -g..f»-:;''-:?-'       ' "M^
I. Stórriddarakross. II. Riddarakross, framhlið. III. Riddarakross, bak-
hliS. IV. Innsigli orðunnar. V. Band stórkrossriddara. VI. Stórkross-stjarna.
VII. Brot af keðju stórmeistara, með stórriddarakrossi.
Hin konunglega íslenska
fálkaorða er stofnuð af konungi
vorum Kristjáni X. hinn 3. júlí
1921, til þess að sæma með
henni þá menn, innlenda og út-
lenda, og þær konur, sem öðr-
um fremur hafa eflt hag og
heiður fósturjarðarirtnar. — Er
konungur íslands stórmeistari
orðunnar. Orðubræður skiftast
í: Stórkrossriddara, Stórriddara
og Riddara.
Sameiginlegt merki orðunnar
er gullrendur, innskorinn, hvít-
steindur kross og almuhornin
stýfð af inn á við. Framan á
krossinum miðjum er gullrend-
ur, blásteindur skjöldur og á
honum silfurfálki, er lyftir
vængjum til flugs. Aftan á
krossinum miðjum er fanga-
mark stofnandans með kórón-
unni yfir, gylt á hvítu. Utan um
fangamarkið blásteind, gulírend
rönd og á hana letrað með
gullnum stöfum: Fyrsti desem-
ber 1918 (fullveldisdagurinn).!
Krossinn ber kórónu konungs.
— Krossar stórkrossriddara og
stórriddara eru jafnstórir. Ridd-
arakrossinn er minni. — Band
orðunnar er heiðblátt, en jaðar
hvítur, með hárauðri rðnd; band
stórkrossriddara breiðast, en
riddara mjóst.
Stórkrossriddarar bera kross-
inn á hægri mjöðm í bandinu
um vinstri öxl. Stórriddarar
bera hann í bandinu um háls-
inn, en riddarar á brjóstinu
vinstra megin. Stórkrossriddarar
bera ennfremur á brjóstinu,
vinstra megin, átthyrnda silfur-
stjörnu og á henní krossmerk-
ið, kórónulaust. Embættismenn
kirkjunnar og vígðir kennarar
í guðfræðideild Háskólans, sem
eru stórkrossriddarar, bera
krossinn, þegar þeir eru í ein-
kennisbúningi kirkjunnar, í
bandi um hálsinn.
1 innsigli orðunnar er stór-
krossstjarnan og letrað á það:
Sigijlum ordinis regii Falconis
Islandice. Á bandi fyrir ofan
stjörnuna standa einkunnarorð
Jóns forseta Sigurðesonar:
„Aldrei að víkja". Fyrir neðan
stjörnuna: Christianus: X
Fundator.
Við hátíðleg tækifæri ber
stórmeistarinn, auk stórkross-
stförnunnar, merkið f gullnri
keðju um hálsinn. Keðjan lið-
ast í blásteinda skildi með silfr-
uðum fálka og fangamark stofn-
andans, Kristjáns konungs tí
unda, til skiftis.
Uitar á ÍBlanöi.
1 rúmlega 1000 ár frá því að
Island bygðist var ekkert að-
hafst til þess að leiðbeina
skipum sem hingað sigldu, eða
voru í förum með ströndum
fram. Hafa siglingar til lands-
ins þá verið ærið háskasamlegar
meðan nóttin var dimm. Sigl-
ingamennirnir höfðu ekkert til
að fara eftir, hvorki vita nje
önnur siglingamerki og ekki
dugðu mælingar heldur, því að
engin voru sjókortin. Gamlir
menn muna það, er fyrstu sjó-
kortin komu, og sumir þeirra
hafa orðið svo frægir að „sigla
út úr kortinu", eins og kallað
var, þegar lengra var siglt en
mælingar náðu með ströndum
fram.
Það eru rúm 50 ár síðan að
byrjað var að kveikja á elsta
vita landsins, Reykjanesvita
(1. des. 1878). Var hann reistur
á Valahnúk, skamt frá bjarg-
bráninni. En bjargið eyddist
smám saman og nú er sá viti
horfinn, hruninn í sjó að mestu.
Árið 1907 var reistur nyr viti
innar á nesinu, á svokölluðu
Bæjarfelli og stendur hann enn.
Jafnframt var reistur annar lít-
ill viti suður við sióinn á svo-
kölluðu Skarfasetri.
1 mörg ár var Reykjanesviti
eini vitinn á landinu. Næsta vit-
ann Ijet Otto Wathne kaup-
maður á Seyðisfirði reisa á Dala
tanga og fjekk til þess styrk
hjá vitamálastjórn Dana. En
sumarið 1897 var komið upp
vitum á Garðskaga, Gróttu og í
^kuggahverfi í Reykjavík. tJr
því fara að koma fleiri og fleiri
MORGUNBLABH)
kröfur um nýja vita. Urðu þær
svo margar að menn vissu ekki
hvar skyldi byrja. Fje var af
skornum skamti og þfcgmenn
toguðust á um þaS, því að hver
vildi færa sínu kjördæmi vita.
Var því alt á ringulreið í vita-
málunum, enda kom siglinga-
fróðum mónnum ekki saman um
það hvar vitar væru nauðeyn-
legastír. Á þinginu 1&01 var í
ráði að skipa milliþinganefnd til
að athuga vitamálm, og koma
með tillögur, ea ár því varð eigi.
Sumarii 1ÍÖ2 voru þó reistir
tveir nýir vitar, á Arnarnesí við
ísafjarðardjép 'wg í Elliðaey á
Breiðafirðl
1 lok nóvember 1904 var vita-
málanefndin skipuð af flota-
málastjórn Dana og voru í
henni fjórir sjóliðsforingjar. —
Skiluðu þeir áliti 8. mare 1905
og átti það að verða grundvöllur
fyrir vitamálakerfi landsins. —
Lagði nefndin til að reistir yrðu
7 vitar (þar af tveir landtöku-
vitar), innsiglingarvitar við
stærstu firðina og ýms siglinga-
merki bæði á landi og sjó. Var
nefndin andstæð því að hafa
vita í Vestmannaeyjum, vegna
þess hvað þar væri skerjótt í
kring, en það varð nú fyrsta
verk þingsins 1905 í þessum
málum, að veita 15 þús. kr.-til
Vestmannaeyjavita. Var hann
reistur á Stórhöfða 1906.
Árið 1908 var reistur viti á
Dalatanga og Siglunesi. (Tíu
árum seinna var þokulúðri bæti
á Dalatangavitann, vegna þess
hve þokusamt er þar. Er stund
um kafúðaþoka 3—4 dægur
samfleytt svo að ekki sjer til
vitans). Voru nú komnir vhar
í alla landsfjórðunga og frá 1.
janúar 1909 var farið að heimta
vitagjald af hverju skipi, sem
tók höfn hjer á landi. Frá 1.
jan. 1910 var svo umsjá með
vitum og allar framkvæmdir
falið sjerstökum vitamálastjóra.
Á því ári var fyrsti gasvitinn
bygður á Dyrhólaey, og síðan
hefir þessi vitategund verið mik-
ið notuð hjer, éins og erlendis.
Þegar vitarnir stækkuðu var
farið að nota sólloku. Er hún
þannig gerð, að hún lokar fyrir
gasstrauminn þegar birtir og
op ast aftur þegar dimmir. —
Stærstu vitatækin, sem sett hafa
verið upp hjer eru á Dyrhól-
um. Er ljósmagn þess vita á við
330.000  kertaljós.
Vitakerfi landsins hefif mynd
ast á seinustu 20 árum. Þegar
50 ár voru liðin frá því að fyrsti
vitinn tók til starfa, var hjer 51
viti, 1 radioviti, 1 þokulúðurs-
viti, 1 ljós og hljóðdufl og nokk-
uð af dagmerkjum á landi og
þar að auki 35 hafnar- og leið-
arljós. Verður ekki annað sag*
en vel hafi verið unnið, og má
nú telja vitakerfi Islands all-
sæmilegt, því að svo má að orði
kveða, að vitarnir myndi óslit-
inn Ijóshring umhverfis landið.
Að vísu stöndum vjer helstu
menningarþjóðum enn að baki í
þessum efnum, en þess ber að
gæta, að þær byrjuðu á vita-
kerfum sínum fyrir 400 árum
eða meira. Það er líka ólíku
saman að jafna auðlegð þeirra
og fólksfjölda, og fátæktinni og
fámenninu hjer. En þegar litið
er á fólksfjölda mun engin þjóð
Hestauíg.
Það ber til nýlundu á Alþingishátíðinni, að í sambandi við
kappreiðarnar í Bolabás, verður þar hestavíg. Verður þar att
þremur hestum, er vænlegir þykja.
Langt er nú síðan, að slík skemtun var höfð á mannamótum
hjer á landí, en í fornsögum er hennar getið, og má sjá á frá-
sögnunam, að það hefir þótt góð skemtun, þótt sturidum yrði af
deilur og víg.
1 Njálu er sagt frá því, er þeir öttu hestum sínum Gunnar
áð Hlíðarenda og synir Starkaðar undan Þríhyrningi. Su frásógn
er á þessa leið: —
Nú ríða menn til hestavígs, ok er þar komit fiolmenni mikit. Var þaæ
Gtinnarr ok bræðr hans ok Sigf ússsynir, Njáll ok eynix hans ailir. par Tar kon-
inn Starkaðr ok synir hams, Egill (ór Sandgili) ok hans synir. peir ra&ddu til
Gxinnars at þeir myndi eaman leiða hxoasin. Gnnnarr svaraBi, at þat væri tA
.... Síðan váru hrossin saman kidd. Gnnnarr bjó sig ftt fceyra, enn Skarp-
héðinn leiddi fram hestinn. Gnnnarr var í rauðnm kyrtli og hafði digrt sUfr-
belti um sik ok hestastaf mikinn i hendi. Síðan rennast at hestarnir ok bítaet
lengi svá at ekki þurfti á at taka, ok var þat hit mesta gamaii. Pá bárn þeir
saman ráð sitt, porgeirr ok Kolr, at þeir myndi hrinda heeti sínum, þá er á
rynnisk hestarnir, ok vita, ef Gunnarr felli fyrir. Nú rennask á hestamir, ok
hlaupa þeir porgeirr og Kolr þegar á lend hesti sínum og hrinda sem þeir
mega. Gunnarr hrindr nú ok sínum heeti £ móti — ok Terðr þar skjótr atbnrðr,
sá, at þeir porgeirr féllu báðir á bak aftr ók hestrinn á þá ofan. (8já
framar Njálssögu 59. kap.).
Myndin hjer að ofan sýnir hvernig menn hafa hugsað sjer
hestavíg þetta. Eru menn þar vopnaðir gaddastöfum til að keyra
hestana með. En slíkt mun ekki við haft nú, heldur hestarnir
látnir bíta eins og þeir hafa djörfung til, óneyddir.
hafa velt þyngra hlassi í vita-
málum heldur en Islendingar.
Strönd landsins er löng, vog-
skorin og hættuleg, en íbuar
landsins ekki fleiri en í einni
götu í stórborgum ytra. Sumir
halda, að þjóðin sjálf hafí ekki.
unnið neitt stórvirki, vegna þess,
að mestan hluta vitakostnaðar-
ins hafi skip greitt nieð yita-
gjöldum. En þeir gá ekM að
því, að vitagjöldin leggjast á
vörurnar sem skipin flytja, og
þjóðin verður þannig sjálf að
greiða þau.
Sumir munu spyrja hve lang-
an tíma og mikið fje þurfi til
þess að vitakerfið verði svo full-
komið, sem kostur er. Það á
langt í land, því að segja má,
að altaf sje ástæða til að bæta
við, gera endurbætur á vitum
og auka ljósmagn þeirra. Nýjar
aðferðir, ný og betri tæki koma
líka fram á hverju ári 0g það
verður að taka upp. Allar end-
urbætur, sem gerðar eru á þessu
sviði og miða að því að gera
siglingar öruggari og tryggja líf
sjómannanna, verðum vjer að
taka upp jafnóðum, eftir því
sem föng eru á. Vjer lifum á
umbyltingaöld. — Framfarirn-
ar eru orinar svo stórstígar, að
merkileg uppgötvun, sem gerð
er í ár, verður máske orðin úr-
elt að ári. Og hver veit nema
það vitafyrirkomulag, 8em nú
er, verði orðið úrelt eftir nokk-
ur ár og alt aðrar og ðrugg-
ari ráðstafanir verði þá gerð-
ar til þess að leiðbeina skipum?
44
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74