Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						^r56     FIMMTUDAGUR 11. MAÍ 2000
MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
á mbl.is
í tilefni af frumsýningu kvikmyndar-
innar Hvaða sunnudag sem er (Any
Given Sunday) bjóða mbl.is og Sam-
bíóin þér að taka þátt í leik á mbl.is.
Það eina sem þú þarft að gera er að
svara léttum spurningum um myndina
á mbl.is.
Verðlaun:
. <=H» xm

PlayStation-tölva með aukastýripinna
ásamt Electronic Arts-íþróttaleikjum frá BT
Tónlist úr myndinni frá Skífunni
Miðar fyrir tvo á kvikmyndina Hvaða
sunnudag sem er (Any Given Sunday).
Hvaða sunnudag sem er er nýjasta mynd Óskars-
verðlaunahafans Olivets Stone. Hún fjallar um
óvæginn íþróttaheim Bandaríkjanna, hörku hans
og sýndarmennsku. í myndinni er fjöldi stórleik-
ara, Al Pacino, Cameron Diaz, James Woods,
Dennis Quaicl, Matthew Modine, Ann-Margret,
Lauren Holly, LL Cool J. og fleiri.
^mbl.is
^ALL.TAf= eiTTHVjAÐ AÍYT7—
Tóbaksvarnafólk og
munntóbaksnotkun
UNDANFARIÐ
hefur umræðan um
notkun munntóbaks á
íslandi aftur komist á
skrið í fjölmiðlum.
Það er hið besta mál,
eða svo hélt ég að
minnsta kosti þar til
ég heyrði viðtal við
Halldóru Bjarnadótt-
ur, hjúkrunarfræðing
og fyrrverandi for-
mann tóbaksvarna ís-
lands, í morgunút-
varpi Rásar 2 12.
síðasta mánaðar. Þær
staðleysur og fordóm-
ar sem Halldóra fór
með hneyksluðu mig svo illa, að ég
fann mig knúinn til þess að leggja
nokkur orð í umræðuna. Ég fékk
umrætt viðtal á snældu hjá Hrafn-
hildi Halldórsdóttur, annars um-
sjónarmanns morgunþáttar Rásar
2, til upprifjunar og vil ég þakka
henni snöfurmannleg viðbrögð.
I byrjun þessa viðtals var Hall-
dóru tíðrætt um sænskt „snus"
sem var bannað hér á íslandi 1997
og tók dæmi um hræðilegar afleið;
ingar á notkun þessa tóbaks. í
fyrsta lagi virðist hjúkrunarfræð-
ingurinn rugla saman neftóbaki og
sænsku „snusi", sem er munn-
tóbak og því ekki tekið í nefið, er
hún á dramatískan hátt lýsti ein-
hverjum kókaín-tengdum tilburð-
um við neyslu þess. Afram lét hún
gamminn geisa um hvernig þetta
munntóbak hefði læðst aftan að ís-
lendingum og tók dæmi um að
slíkt hið sama hefði gerst í Sví-
þjóð. Það kemur verulega spánskt
fyrir sjónir, þar sem „snus"
(munntóbak) hefur verið notað þar
í mjög miklum mæli síðan um
1750.
Halldóru var mikið í mun að
vara okkur við hættum þeim sem
þessari neyslu fylgir og hélt því
fram að í einu grammi af „snusi"
væri sama nikótínmagn og í tveim-
ur til þremur pökkum af sígarett-
um. Þetta er þvílík staðleysa, því í
einu grammi af „snusi" er álíka
magn af nikótíni og í 1,5 sígarettu
og því einnig minna en í ýmsum
viðurkenndum hjálparmeðöium
svo sem í nikótíntyggjói. Ég get
ekki ímyndað mér hvernig nokkur
maður stæði uppréttur eftir að fá
jafngildi þriggja sígarettupakka í
einu lagi út í blóðrásina. Þetta er
næstum því fyndið, en þó ekki, því
þarna talaði hjúkrunarfræðingur
og fyrrverandi formaður tóbaks-
varna íslands.
Aftur að fullyrðingum Halldóru.
Hún lýsti einnig dæmi þar sem
unglingur var með sundurbrennda
nasavængi, sem kemur náttúrlega
sænska snusinu ekkert við eins og
ég lýsti hér að ofan og vil árétta:
„Snus" er munntóbak. Einnig
nefhdi hún tannlos og tann-
skemmdir, en hvort tveggja er
rangt. Áfram var haldið um víð-
lendur vitleysunnar og var næst
tekið dæmi um þann hræðilega sið
að troða einhverri ólyfjan upp í
börn, eitthvað sem gert er í Kas-
atskan,  en þar ku munnkrabba-
Víðir Ragnarsson
Fangaóu athygli!
HL Displeay götuskilti
Margar gcrÖir,
tilboðsverð f maf
Háteigsvegi 7  Sfmi 511 1100
M
mein og tannleysi
vera landlægt. Ég get
með engu móti séð
hvað þessar hræði-
legu fréttir eiga skylt
við sænskt „snus"
frekar en umskurður
á stúlkubörnum í
Afríku.
Veruleikinn er allt
annar en þetta sem ég
hef gripið úr þessu
morgunviðtali         við
Halldóru Bjarnadótt-
ur. I Svíþjóð er munn-
tóbaksnotkun 250 ára
gamall siður og í dag
„snusa" um ein millj-
ón Svía daglega, þar af eru um
53% fyrrum reykingafólk. Þrátt
fyrir það er munnholskrabbamein
einna fátíðast þar í hinum vest-
ræna heimi, aðeins 400 tilfelli á ári
hjá 8,5 milljóna manna þjóð.
Framleiðsla Svía virðist gefa af
sér munntóbak án hliðstæðu, því á
meðan fundist hefur minniháttar
samhengi milli notkunnar venju-
legs munntóbaks og hættu á
munnholskrabbameini, sem er þó
helmingi minni en hjá reykinga-
fólki, hefur ekki verið hægt að
sýna fram á neina krabbameins-
hættu við notkun á sænsku snusi.
Það eina sem eftir stendur er sú
staðreynd að nikótín er mjög vana-
bindandi og veldur hærri hjart-
sláttartíðni en hjá þeim sem ekki
nota tóbak og þar með blóðþrýst-
ingshækkun, eins og gerist til
dæmis með kaffidrykkju. Sam-
kvæmt öllum rannsóknum sem
gerðar hafa verið til fjölda ára, sú
nýjasta var kynnt snemma á þessu
ári er í alþjóðlega Monica-verkefn-
„Snus'
Sænska „snusið" er að
öðru leyti svo til
skaðlaust, segir Víðir
Ragnarsson, enda er
ekki lengur varað við
krabbameinshættu í
viðvörunartexta á
„snus"-dósum.
inu hjá WHO, er sænska snusið að
öðru leyti svo til skaðlaust, enda
er ekki lengur varað við krabba-
meinshættu í viðvörunartexta á
„snus"-dósum.
Þrátt fyrir þessar staðreyndir
hefur Halldóru Bjarnadóttur og
öðrum krossförum gegn reyking-
um tekist með hræðsluáróðri sem
virðist byggður á vanþekkingu og
fordómum að gera mig og fleiri að
lögbrjótum. „Snus" var bannað. Til
skamms tíma fékk ég það sent
með pósti frá Svíþjóð, en nú er það
ekki einu sinni hægt, því tollurinn
vinnur sína vinnu og gerir þetta
upptækt, nokkuð sem sjálfsagt er
einsdæmi, því þúsundir Svía víðs
vegar um heiminn geta keypt sitt
„snus" í gegnum póstverslun. Þeg-
ar ég bjó í Svíþjóð tókst mér að
hætta að reykja með því að taka í
vörina og þar með lengja líf mitt
um jafnmörg ár að meðaltali eins
og ef ég hefði hætt alveg með
tóbak. Þar sem ég vil ekki leggja
líf mitt aftur að veði fyrir reyking-
Hvers vegna
Smithsonian?
Á ENSKRI tungu
enda mörg lýsingar-
orð á -ian. Sum eru
þessi orð leidd af heit-
um manna. Tímabil og
annað það sem tengist
Viktoríu drottningu
kallast til dæmis Vict-
orian, kristinn maður
er Christian o.s.frv.
Þessi ending sést
sjaldan í íslenskum
þýðingum, enda fer
hún illa í málinu.
Maður er nefndur
James          Smithson.
Hann fæddist í París
1765 og lést í Genúa
1829. Smithson, sem var enskur að-
alsmaður í báðar ættir en óskilget-
inn, hlaut menntun í Oxford og
vann sér ágætt orð sem steinefna-
fræðingur. Við hann er til dæmis
Sú ákvörðun Smithsons
að koma stofnun sinni
upp vestanhafs, segir
Örnólfur Thorlacius, er
talin tengjast óbeit hans
á viðbrögðunum á ætt-
jörð hans við hjónaleysi
foreldranna.
kennt smith-sonít, sínkkarbónat,
sem var lengi helsta hráefni sínks
til iðnaðar. Aðeins 22 ára var
Smithson tekinn í Konunglega
breska vísindafélagið (Royal Soc-
iety).  Hann kvæntist aldrei, var
Örnólfur Thorlacius
barnlaus og erfingi
mikilla auðæfa, eink-
um frá móður sinni.
Mestan hluta ævinnar
dvaldist hann á meg-
inlandi Evrópu og
virðist lítið samband
hafa haft við Vestur-
heim. Samt mælti
hann svo um í erfða-
skrá sinni að auðlegð-
in skyldi öll fara „til
Bandaríkja Norður-
Ameríku, þar sem
koma á upp í Wash-
ington stofnun, Smith-
sonian Institution, til
að efla og breiða út
þekkingu".
Það tók yfirvöld í Bandaríkjun-
um nokkuð á annan áratug að finna
stoð í lögum er gerði þeim kleift að
þiggja þessa gjöf, en árið 1846
staðfesti þingið í Washington
stofnskrá stofnunarinnar.
Sú ákvörðun Smithsons að koma
stofnun sinni upp vestanhafs er tal-
in tengjast óbeit hans á viðbrögð-
unum á ættjörð hans við hjónaleysi
foreldranna. Sagan hefur staðfest
þessi orð hans: „Nafn mitt mun lifa
í minningu manna löngu eftir að
aðalstitlarnir Northumberland og
Percy [titlar föður hans] verða
fallnir í gleymsku og dá." Árið 1904
voru jarðneskar leifar Smithsons
fluttar til Bandaríkjanna og þeim
valinn staður í stofnun hans.
Nú er í stofnun Smithsons sýn-
ing á siglingum norrænna manna í
vesturveg og landkönnun þeirra í
Ameríku. Ég legg til að við hættum
að tala um Smithsonian-stofnunina.
Á íslensku á hún að sjálfsögðu að
heita Smithson-stofnunin.
Höfundur er fyrrverandi rektor MH.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80