Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš Vķsir - DV

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš Vķsir - DV

						14
DAGBLAÐIÐ & VlSIR. LAUGARDAGUR 26. JtJNl 1982.
Hins vegar er ekki eins auövelt að
skipa Magnúsi sjálfum í flokk, finna
myndlist hans staö í nútímahefðum.
Þegar allir angar hennar hafa verið
gaumgæföir, kemur í ljós aö Magnús
hefur f undiö sér leiö sem vöröuö er af
öllu í senn, gömlu og kjarnmiklu
dada, súrrealisma og konseptmynd-
list og stundum er erfitt, jafnvel
óæskilegt, aö greina á milli þessara
þátta. Þó held ég aö ómaksins vert sé
aö rýna í þessi verk út frá þeim sjón-
vinklum, þó svo aö aðrar áherslur
verði útundan í leiðinni.
Nú er dada fremur spurning um
hugarfar en formlega endurnýjun
eöa nýsköpun.
Óstýrílátar
hugmyndir
Og það er einmitt í „skapi"
margra mynda Magnúsar sem finna
má hvatann frá dada, í biksvörtum
húmor nokkurra þeirra, í ádrepun-
um og fjarstæðukenndri samsuðu
ólíkra fyrirbæra. Hvað konseptlist-
ina áhrærir, held ég að hennar gæti
fyrst og fremst í framsetningu
Magnúsar á þeim efnivið sem hann
hefur undir höndum hverju sinni,
ekki í inntaki verkanna. Konseptlist-
in hef ur hugsanlega opnaö augu hans
fyrir ákveðinni tegund af lógík og
hreinlegri úrvinnslu myndefnis. Hins
vegar eru hugmyndir Magnúsar
tíöum svo margræðar og óstýrilátar
að engin leiö er aö halda þeim
njörvuðum í kerfi, eins og gerist í
konseptlistínni þegar hún er hvað
hörðust. Til skýringar vil ég nefna
nr. 9- 11 „Ný grísk goðafræöi".
Verkið er í þrem hlutum sem mynda
kerfi eða myndröö sem „fjallar um
þau tengsl séu óbein og í mö'rgum til-
fellum eflaust ómeövituö. Hér á ég
ekkí við það pennakrot og þann út-
vatnaða Freudisma er gengiö hefur
undir nafninu súrrealismi nú í seinni
tíð, mest fyrir áhrif Dalis, heldur þá
hefð sem hófst meö Breton upp úr
1920 og reis hæst í myndum þeirra
Ernst, De Chirico, Magritte, Gia-
cometti, Dominguez, Corneli,
kannski Man Ray. I verkum þess-
ara hófðingja, er áhugi á orðinu,
tungunni, sem rauöur þráöur, þar
með einnig menningararfleifð
Vesturlanda sem m.a. birtist í
viöteknum goðsögnum (mýtum).
Að útlista
hugarfóstur
En þótt þeir séu svona
„menningarlega" sinnaðir er langt
því frá að þeir séu uppfullir af lotn-
ingu gagnvart myndefni sínu.
Tilgangur þeirra er sá að finna
bakhliöina á menningunni, hina
„sönnu" þýðingu hennar, og afhjúpa
um leið þá hræsni sem henni fylgir.
Veruleikinn er efniviður þeirra,
vopnin eru útúrsnúningar, háð, eró-
tík, ágengni, ofskynjanir. Fyrir
mörgum þeirra, t.d. Magritte og
Cornell, vakir að gera veruleika
myndverka sinna svo áþreifanleg-
an, aö áhorfandinn sannfærist um
réttmæti hans og mátt. Þaö geta þeir
með því að útlista hann svo nákvæm-
lega, af svo mikilli vandvirkni, aö
engan veginn sé hægt að misskilja
markmiðiö. I þessu er auðvitað þver-
sögn : er nokkurn tímann hægt að
gera draumsýnir eða hugarfóstur
svo raunverulegar að áhorfandinn
fallist á þann veruleika sem þau
halda fram? Spyr sá sem ekki veit.
una almennt. An þeirrar vitneskju
hlýtur áhorfandinn að standa á gati
andspænis helftinni af því sem
Magnúseraðgera.
Myndlist af þessu tagi er kannski
ekki í tísku hér, þar sem flestir
þekkja Venus sem efnalaug, Apolló
sem likamsrækt og Artemis sem
nærbuxnagerö.
Sérstaklega fjölbreytileg og skap-
andi er notkun Magnúsar á orðum,
hugtökum og í framhaldi af því, á
dæmisögum. Einstök hugtök tekur
hann að sér að endurvinna í mynd-
formi.
Stærðfræði
Biblíunnar
I mynd eins og „Heiðin há og Fjall-
iö eina" er viss útþvældur frasi tek-
inn fyrir og myndræn samsvörun
hans útlistuð. I öðru tilfelli, eins og í
„Fjarskinn, buskinn" myndunum og
vegamyndunum, reynir Magnús að
sýna f ram á h vernig ýmis stef nu- eöa
hreyfingarhugtök gætu litið út í
mynd. I þriðja tilfellinu gefur hann
sér tilbrigði við vel þekkt fyrirbæri,
fugl, fjall, regnbogi: „Soldið lúinn
fugl, þreytt fjall, lasinn regnbogi" og
túlkar þau í þvi ástandi. Tilgangur
hans gæti verið sá sami og heim-
spekingsins Wittgensteins, „að gera
opinbera þá fjarstæðu sem felst í
málinu".
Ekki er síður skemmtileg meðferð
Magnúsar á sögunni af fjöðrinni sem
varð að ótal hænum og brauðinu og
fiskunum sem margfölduðust í Nýja
testamentinu, en þeim hefur hann
einfaldlega breytt í myndræna
stærðfræði. Manni dettur í hug
„patafýsík" Alfreds Jarry eöa
skapandi vísindi Duchamps, þar sem
Magnús vinnur „ skapandi steerðfræði".
MAGMJS VÆR HER
Hugleiðingar inti myndlist Magnúsar Tómassonar á
Kjarvalsstöðum
Sýning Magnúsar Tómassonar aö
Kjarvalsstööum sætir tíðindum fyrir
margra hluta sakir. I fyrsta lagi er
hún fyrsta yfirlitssýning sem opin-
ber liststofnun á íslandi heldur lista-
fnanni úr SUM hópnum sáluga.
Guð láti gott á vita. Margir úr þeim
hópi og í tengslum við hann eiga nú
að baki mikið starf og tveir þeirra
listamanna, þeir Jón Gunnar Árna-
son og Magnús Pálsson, eru komnir
á sextugsaldui inn og tími til kominn
að gera úttekt á ferli þeirra.
I öðru lagi er sýningin sú eina á
Listahátið sem nokkurn veginn
uppfyllir þær kröfur sem gera á til
myndlistarsýninga á þessum tvíær-
ingi. Hún gerir allt í senn, veitir
innsýn í myndheim íslensks lista-
manns, er yfirgripsmikii og nýstár-
Myndlistá
Listahátíd
Aðalsteinn
Ingolfsson
leg. Flest myndlistaráhugafólk
hlýtur að hverfa af henni með nýja
upplifun í sálarkirnunni.
Sjaldséð fyrirbærí
Ekki sakar að Magnúsi hefur með
aðstoö Þóru Kristjánsdóttur tekist
það sem fáum öðrum hefur lukkast,
aö búa til nothæfa sýningaraðstöðu
úr göngum og fundarsal Kjarvals-
staða.
I þriðja lagi er myndlist Magnúsar
svo sérstök í íslenskri myndlistar-
hefð og sjaldséð þar að auki, að kost-
bær áhorfandi hlýtur að fagna því að
fá af henni sæmilega heillega mynd.
Varla kemur annað slíkt tækifæri í
bráð, svo mikið nostur og tilstand
sem fylgir sýningu af þessu tagi.
Þó væri rangt að tala hér um yfir-
litssýningu í hefðbundnum skilningi
Myndlistarlegar rætur Magnúsar
liggja lengra aftur í tímann en þessi
sýning gefur vísbendingu um — í
húsa- og bátamyndahefð listamanna
á borð við Einar Baldvinsson, Vetur-
liöa og Jóhannes Geir. Þaðan fer
hann yfir í málverk með augljósu
poppívafi og ég held að óhætt sé að
segja að Magnús byrji feril sinn í
SUM undir merki Oldenburgs,
a.m.k. í námunda við hann, sjá risa-
niðursuðurdósirnar og risavöxnu
flugurnar.
Umsagnir
um samtimann
Þó rær hann ekki á alveg sömu
mið og Claes hinn sænski því í ýkjum
þessara verka Magnúsar er e.t.v.
meir um galgopalegan húmor og
aggressjón en beinar skírskotanir til
neysluþjóðfélagsins.
Þau einkenni er aö f inna i mörgum
verka hans til þessa dags, aö vísu í
dempaðri og ísmeygilegri mynd. I
langflestum verkum Magnúsar,
jafnvel þeim sem hanga saman á
flóknum ljóðrænum lfkingum eða eru
bara „lousy-sneddy", svo notuð séu
orð listamannsins sjálfs, er að finna
einhverja umsbgn, sem svo aftur
grundvallast á sterkri siðferðisvit-
und hans, nálægt því aö vera það
sem Jónatan Swift nefndi
„indignatio". í sýningarskrá ber
Magnús hins vegar af sér allar siða-
predikanir, sem eru allt annað fyrir-
bæri.
Hvörf verða síðan í myndlist
Magnúsar í kringum 1968—69 með
fyrstu bókunum sem fæða af sér
frumhugmyndir þeirra sýniljóða
sem hann hefur verið að fást við
síðan. Þau hvörf eru útgangspunktur
sýningarinnar að Kjarvalsstöðum,
aö minu mati réttilega, því í þessum
sýniljóðum og öðrum náskyldum
verkum haslar Magnús sér völl í ís-
lenskri myndlist fyrir alvöru.
Óvenjuleg
þrautseigja
Einbeiting hans aö þessari af-
mörkuðu tegund myndlistar, þessu
þrönga sjónhorni (sem hann sjálfur
minnist á í formála), hefur að sönnu
verið orðuð við einhæfni, jafnvel
einæði, en má þá allt aö einu flokka
undir óvenjulega þrautseigju.
eldinn, eða réttara sagt eyðilegg-
ingamátt eldsins og þar með mann-
eskjunnar.
Taugar tíl
súrrealisma
OgArtemiser
nærbuxnagerð
En þetta er útúrdúr sem ætlaö var
það hlutverk að benda á ákveðnar
hliðstæður, sameiginlegt hugarfar,
ýmsum viðteknum heföum i raunvís-
indum er umsnúið, með fjarstæðu-
kenndum f orsendum.
Goðsögnin
um flugið
En þau nöfn sem Magnús gefur       fremur    en    að    fella    myndlist         Mesta   stórvirki  Magnúsar  hin
myndunum   þremur,   Prómeþeus,       Magnúsarinnítiltekiðhólf.
síðari ár er samt útsetning hans á
' **,,.
'f*
M
)K*
^jjjP".......
y^^
Úr tögu ffugsins
Herostratos, Truman : sá sem gaf
mannkyni eldinn, sá sem brenndi
Artemishofið til að verða frægur og
sá sem lét eyða Hiroshima og Naga-
saki í báli vítis — þessi nöfn opna svo
margar gáttir inn i menningarsög-
una fyrir sæmilega upplýstan áhorf-
anda að ekkert myndrænt kerfi getur
hamið þau til lengdar.
Þó sýnist mér sem Magnús hafi
e.t.v. sterkastar taugar til hinnar
súrrealísku hefðar í myndlist, þótt
Allt um það verður því ekki neitað
að list hans er ákaflega hugræn,
intellektúel, og gerir talsverðar
kröfur til áhorfandans. Honum nægir
ekki að bera skynbragð á form og al-
menna listræna uppbyggingu mynd-
verks, hið skynræna , heldur ætlast
listamaðurinn til þess aö hann sé
sæmilega upplýstur um goðsagnir,
menningarleg stórvirki eins og pýra-
miöann, um Bibliusögur, um flug-
spekúlasjónir Leonardos og listasög-
(Ljósmyndir: Jóhanna Ólasdóttir).
sögu flugsins, þar sem hann tekur
fyrir tilraunir mannsins til að fljúga
og býr til sína eigin goösögn úr þeim
efhivið. Og því ekki það? Tilburðir
ungs manns aftur í forneskju til að
fljúga hafa eflaust ekki verið burðug-
.ir, en þær náðu sennilega að geta af
sér hina undursamlegu goösögn af
Ikarosi. Þannig verða goðsagnir ein-
faldlega til og sköpun þeirra hefur
ætíöveriðtalin meðæðstulistum.
AI
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40