Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						LÍ.SBÓK MOBGtmBIiAttSINS
357
Kondórinn flýgur fugla hæst
^ KONDOKINN er mestur allra
fugla. Ekki er hann friður þar sem
hann húkir á klettum, luralegur og
hcimskulegur. En á flugi ber hann af
ölluni öðrum fuglum. Hann flýgur allra
fugla bezt og alJra fugla hæst. Er það
lilkomumikil sjón að sjá hann svífa á
iitþöndum vængjum khikkustundum
saman og tæplega lueyfa vængina. Með
ótrúlegum hraða kemst hann af jörðu
upp i háloftin, og svo stcypir hann
sér úr þessari gínandi hæð til jarðar
með ennmeiri hraða. Þetta leikur eng-
inn eftir, jafnvel ekki mennirnir í sín-
um ágætu fJugvélum.
Heimkynni hans eru
aðallega í Suður-
Ameriku, cn önnur
tegund af þessu
kyni var fyrrum
dreifð um alla Norð
ur-Ameriku. Vegna
nábýlis við mann-
inn hefur henni
fækkað svo, að nú
eru ekki nema fáir fuglar eítir og haf-
ast þeir við í Kaliforniu.
^> Kondórinn cr mjög ófriður. Haus-
inn og háisinn er bcrt og nakinn
hajnurinn rauður að ljt. Svo kemur
Ijós, úfinn dúnkragi og stingur þetta
hvort tveggja mjög í stúf við hinar
kolsvörtu og grófu fjaðrir á skrokkn-
um. Neðan á vængjunum cru Ijósari
íjaðrir og verða hvitar þegar hann eld-
i§t. Augun i karifuglinum eru venju-
lega grábrún, en augun i kvenfuglin-
um eru lifrauð. Humboldt lýsir Suður-
Ameriku tegundinni þannig, að skrokk-
urinn sé þrjú fet og þrir þumlungar á
lengd, vænghyfið átta fet og liiu.þuml-
ungar, en stélið 14 þumlungar á lengd.
Kvenfuglarnir eru þó heldur minni. ¦
^ Kondórinn er af hrægamma-ætt-
inni og lifir mikið á hræum. En
i hinum hrjóstrugu fjöllum í Perú
mundi hann ckki gcta lifað, ef hann
ætti að treysta á hræin eingöngu. Sult-
urinn rekur hann því á veiðar og hann
er ekki að víla fyrir sér að ráðast á
stórar skcpnur. Mcna að scgja er »\
nVElt að hann rítðist -a puma og berí
'aV    ^*    Vt-.1w,i       P^.»,^iivn    o*    lignw    1-itvttt
-— «.*—     **»    Tt,V-TTw-    -^-t-.---..»w.    *.- , „T.W, . TVr-r—
mesti vágestur, því að haxn. drepur ung
lamadýr og jafnvel kálfa. En ef allt
um þrýtur, bregður hann sér til gúanó-
eyanna og hakkar í sig þessa göml'u
fugladrít. Hann munar ejíki um að
skreppa nokkur hundruð milna, því að
„fyrir kondórinn eru fjarlægðir ekki
til", eins og gömlu Inkarnir sögðu. —
Margar sögur gengu um það fyrrum
að kondórar stæli börnum og réðust á
menn, en nú er talið að þetta geti ekki
verið rétt, þvi að kondórinn hefur
megnustu skömm á mönnum.
^y Það  er mælt að  þegar kondórinn
fer á veiðar fljúgi hann svo hátt
að hann sé ósýnilegur berum augum.
Sumir telja að hann fari þá upp í
22.000 feta hæð. Þar svífur hann á út-
þöndum vængjum stóra hringa og
skimar eftir bráð. Og þegar hann hefur
séð eitthvað, sem honum leikur hugur
á, steypir hann sér eins og elding yfir
það og sé það lifandi vera, þá rotar
hann hana í fyrsta höggi. Félagar hans
streyma þá að, því að aldrei getur einn
setið að bráð, og á skammri stundu
hafa þeir rifið í sig allt ncma stærstu
bcinin. Ekkert flytja þeir með sér, því
að þcir geta ckki borið ncitt á flugi,
þar sem hvorki nef þcirra né klær eru
til þess sköpuð.
^U Kondórinn    gcrir    scr    hreiður    í
klettastöllum eða holum trjám og
gengur ekki vandlega frá. Kondórinn í
Andesfjöllum vcrpir tveimur eggjum
og eru þau á stærð við gæsaregg, ljós-
gul á lit með dökkum dröfnum. Þegar
ungarnir skriða úr eggi, eru þeir dún-
a'ðir. Þeir þroskast seint og liggja i
lu'eiðrinu löngu eftir að þeir eru fleyg-
ir. Foreldrarnir rnata þá með því að
æla ofan i þá. Ekki rcyna ungarnir á
vrengina fyr en þeir eru orðnir árs-
gamlir. Hverfa þeir ekki frá hrciðrinu
fyr en þeir eru orðnir þriggja ára
gamlir, en þá fara þeir að leita sér að
maka, og varla eignast þeir unga fyr
cn þeir eru 5—6 ára gamlir. Fjölskyld-
an heldur þannig hópinn árum saman,
og er oft öll á flugi sér til skemmtunar,
því talið' er að kondórinn hafi mikið
gaman af svifflugi.
KALÍl OK.NIA KONDOIUNN
^J   trt«4*»ar*   *5*   ^?•*w»—  .-**'}•*    w£,*/tyv«.rt»----'
í Ajadesfjcllum. ¦Hanr. er frábrugð-
inn að þvi leyti, að' hann veiðir aldrci
neitt, heldur lifir eingóngu á hræum.
Þess vegna eru hvorki fuglar né dýr
hrædd við hann. Hann er góðlyndur
og auðvelt að temja hann og verður
mjög elskur að eiganda sínum.
^y Þessi kondór á ekki nema eitt cgg
og það tekur sex mánuði að unga
því út. Halda menn því að hann verpi
ckki ncma annað hvort ár. Vegna þess
hve viðkoman er iítíl og mennirnir hafa
auk þess gert sitt til að' útrýma kond-
órnum, er nú svo komið, að ekki cru
eftir ncma um 60 fuglar af þessu kyni.
Margs konar ráðstafanir hafa nú verið
gcrðar til þcss að koma í vcg fyrir að'
hann verði aldauða. Hefur honum með-
al annars verið gefið friðland í Los
Padres National Forest í Kaliforníu.
Siðan hefur honum ekki i'ækkað og
hafa menn því von um að hægt muni
að halda stofninum við.
:u
ELDI(MG/\R
FYRIR rúmum 100 árum — nánar til
tckið í júní 1852 — var það, að Benja-
min Franklin scndi flugdreka upp' i
þrumuský. Á strenginn hafði hann
bundið koparlykil. Og sem hann nú
hclt gómunum örskammt frá lyklinum,
sá hann neista skjótast úr lykhnum i
gómana. Á þcssu sá hann að rafstraum-
ur kom úr loftinu og hljóp á milli lyk-
ilsins og fingurgómanna og síðan eftir
líkama hans til jarðar. Með þessu var
gátan um eldingarnar leyst. Hann til-
kynnti vísindamönnum að hann hefði
komizt að raun um að clding væri út-
rás rafmagns.
Sjaldan cða aldrei hefur jafn þýð-
iugarmikil uppgötvun verið gerð með
jafn fábrotnum áhöldum. En allar
rannsóknir siðan hafa staðfest (ullyrð-
ingu Franklins, að eldingin er útrás
rafmagns.
EJdingar eru talsvert mismunandi
cftir því hvc hált í lofti þær myndast.
Þess vcgna er þruman, scm fylgir þeim,
mjög mismunandi sterk. En til þess að
vita hvað eldingar eru langt i burtu,
geta menn mælt tímann, scm líður frá
því að þær sjást og þangað lil þruman
iieyrist. Og þetta er hægt að gera nicð
alika ejníöldu raði og BenjdíiííU Fr.ank-
kurLt-ugt,  að  hljoðið  fer   11G0  fet  á
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 343
Blašsķša 343
Blašsķša 344
Blašsķša 344
Blašsķša 345
Blašsķša 345
Blašsķša 346
Blašsķša 346
Blašsķša 347
Blašsķša 347
Blašsķša 348
Blašsķša 348
Blašsķša 349
Blašsķša 349
Blašsķša 350
Blašsķša 350
Blašsķša 351
Blašsķša 351
Blašsķša 352
Blašsķša 352
Blašsķša 353
Blašsķša 353
Blašsķša 354
Blašsķša 354
Blašsķša 355
Blašsķša 355
Blašsķša 356
Blašsķša 356
Blašsķša 357
Blašsķša 357
Blašsķša 358
Blašsķša 358