Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn Sunnudagsblaš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Tķminn


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn Sunnudagsblaš

						ÁGÚST SIGURÐSSON, cand. theol:
BREIDABÓLSTADUR
I VESTURHÓPI
Alimargir bæir bera nafnið Breiða-
bólstaður(-ir) hér á landi. Þrjú presta
köll heita eftir prestsetrum á Breiða-
bólstað, — BreiSabólstaS í Fljótshlíð,
Breiðabólstað á ' Skógarströnd og
Breiðabólstað í Vesturhópi. Öll eru
þessi prestaköll nú laus til umsóknar.
Við þessa staði alla er bundin merk
saga, ekkí sízt þann, er hér verður
um fjallað, -Breiðabólstað í Vestur-
hópi. Þar sátu snemma höfðingjar og
ríkir búendur, hér stóð byggð HafliSa
Mássonar; hér voru lögin færð í let-
ur 1117—1118; hér var fyrsta prent-
verk á íslandi. Því veitti forsjá Jón
svenski Matthíasson prestur á Breiða
bólstað, en herra Jón Arason fékk
verkíg til landsms um 1530. Síðar
náði GuSbrandur biskup Þorláksson
á því eignarhaldi og flutti til sín að
Hólum.
Á Breiðabólstað var Ólafskirkja, en
í Víðidalstungu, annexíu BreiSaból-
staðar, var kirkja helguð með Guði
. Jóhannesi babtista. Viðidalstunga var
áður'fyrr sérstakt prestakall, og voru
•þar enn fremur kirkjur á Ásgeirsá og
Auðunarstöðum. Siðar var bænhús á
Auðunarstöðum, í Galtarnesi og í Dal
(Meirakkadal), en hálfkirkja á Lækja
móti. Þá var og bænhús í Miðhópi í
Breiðabólstaðasókn, annað bænhús,
ef til vill í Bakkakoti (Litla-'Bakka),
en allt er þetta nú af lagt fyrir löngu.
Bálfkirkjur voru enn fremur á Stóru-
Borg og Þorkelshóli, og stóðu báðar
íram yfir 1705.
Breiðabólstað hafa setið margir
merkisklerkar. Fyrstan í þeirri röð
hittum vér síra iíluga B.iarnason,
þann, er reis upn af föðurleifð sinni,
Hólum í Hjaltadal og gaf tíl biskups-
seturs í Norðlendingafjórðungi. Þá
má geta Hafliða prests Steinssonar,
er kom til kallsins 1309, en hafði áður
verið hirðprestur Eiríks konungs.
Síra Einar Haflið'ason hélt Breiðaból-
stað í 50 ár, 1343—1393. Var hann og
prófastur í Húnaþingi. Snemma á ár-
um átti hann vantalað við páfa og
leitaði þá ekki til Rómar — heldur
Avignon. Páfi var ekki einn þau ár,
og suðurganga naumast einhlít.
Þrir Breiðabólstaðarklerkar hafa
orðið biskupar, allir til Hóla. Ólafur
Rögnvaldsson, norskur, 1460; Guð-
brandur Þorláksson, 1589, og Hálfdán
Guðjónsson, 1928.
Jónas skáld Hallgrímsson átti frum-
kvæði að því 1838, að Bókmenntafé-
lagið beitti sér fyrir samningu og
prentun á nákvæmri fslandslýsingu.
Auk Jónasar, sem sjálfkjörinn mátti
kalla til þessa verks, voru í nefnd til
undírbúnings þeir Finnur Magnússon,
Konrág Gíslason, Brynjólfur Péturs-
son og Jón Sigurðsson. Nefndin á-
kvað í upphafi að skrifa öllum sókn-
arprestum og sýslumönnum á land-
inu og biðja þá að senda félaginu lýs-
ingu á köllum sínum og sýslum. Bréf
i'nu fylgdu sjötíu spurningar um efna
hag og bjargræðisvegi, menntun og
siðferði o.g náttúrur landsins. Brugð-
ust klerkar svo vel, við tilmælum
þessum, að á grunum 1839—1843 bár
ust um 160 sóknalýsingar, 33 korhu
síðar, en aðeins vantar þær gersam-
lega úr sjö sóknum. — Svo fór, að
sóknalýsingar voru ekki gefnar út, en
Jónas Iézt hinn 26. maí 1845. En nú
þykja þær dýrmætur sögulegur fjár-
sjóður, enda má heita, ag þegar þær
eru ritaðar, væri byggð landsins enn
við sama hátt og verið hafði hún
allt frá söguöld.
Það var ekki fyrr en 1950, að fyrstu
sóknalýsingarnar komu út. Var það
lýsing Húnavatnssýslu, og sá Jón
Eyþórsson  um  útgáfuna.  Árið  1954
fcirtust lýsingar úr Skagafjarðarsýslu
undir útgáfustjórn Pálma Hannesson
ar og Jakobs Benediktssonar.
Sóknalýsingar Breiðabólstaðar — og
Víðidalstungusókna ritar síra Jón
Þorvarðarson, prestur á Breiðaból-
stað 1817—1846. Síra Jón var fæddur
á Björgum í Þóroddstaðarsókn í Þing-
eyjarsýslu 1763, útskrifaður úr heima
skóla af Árna biskupi Þórarinssyni á
Hólum 1785. Árið 1790 varð hann
djákn að Grenjaðarstöðum, prestur
á Svalbarði í Norðursýslu í átta ár,
í Glæsibæ við Eyjafjörð í fimmtán
ár, unz hann fékk Breiðabólstað. Þar
andaðist hann á fyrsta dag í nýju
ári 1848.
Verður nú vikig nokkuð að lýsingu
síra Jóns á prestakallinu 1839.
Takmörk sóknanna til austurs er
Þingeyrarklausturssókn, við vatnið
Miðhóp, austustu bæir Melrakkadal-
ur, 30 hndr. útigangsjörð, heyskapar-
lítil og Lækjamót, 50 hndr., útigang-
ur og heyskapur; Þorkelshóll, 50
hndr., mögur jörð, í meðallag hey-
skapur, og Nípukot, eins að lýsingu.
Að sunnan til hásuðurs VíðidalsfjBll
einlæg, sem aðskilja Breiðabólstaðar-
prestakall o,g Undirfélls- og Gríms-
tungnasóknir í Vatnsdal. Ag vestan
Vatnsnesfjöll, er liggja til útnorgurs
allt til sjávar. Að norðanverðu Vest-
urhópshólasókn, en nyrzti bær presta
kallsins er Þverá, 40 hndr., útbeitar
og heyskaparjörð í betra lagi, þar á
móti til austurs Kolþemumýri, 24
hndr., góð útbeit en lakari heyskap-
ur, og Stóra-Borg, 80 hndr., mikil
heyskaparjörð.
Breiðabólstaður,   beneficium,   með
BREIÐABÓLSTAÐUR í VEáTURHÓPI.
338
T í M  1 N  N
SUNNUDAGSBLAÐ
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 337
Blašsķša 337
Blašsķša 338
Blašsķša 338
Blašsķša 339
Blašsķša 339
Blašsķša 340
Blašsķša 340
Blašsķša 341
Blašsķša 341
Blašsķša 342
Blašsķša 342
Blašsķša 343
Blašsķša 343
Blašsķša 344
Blašsķša 344
Blašsķša 345
Blašsķša 345
Blašsķša 346
Blašsķša 346
Blašsķša 347
Blašsķša 347
Blašsķša 348
Blašsķša 348
Blašsķša 349
Blašsķša 349
Blašsķša 350
Blašsķša 350
Blašsķša 351
Blašsķša 351
Blašsķša 352
Blašsķša 352
Blašsķša 353
Blašsķša 353
Blašsķša 354
Blašsķša 354
Blašsķša 355
Blašsķša 355
Blašsķša 356
Blašsķša 356
Blašsķša 357
Blašsķša 357
Blašsķša 358
Blašsķša 358
Blašsķša 359
Blašsķša 359
Blašsķša 360
Blašsķša 360