Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga breidd


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						setningu eða algilda grundvallarreglu
um tónsmíðar. Hann hafði jafnan
krafizt þess, að tónskáld þekktu hinar
margvíslegu tækni- og tjáningarleið-
ir í fortíð og nútíð, svo að þau gætu
rýnt þær og prófað, notað sér þær í
sköpunarstarfi sínu, breytt þeim að
vild eða hafnað. Og prófsteininn á
þær taldi hann það, hve vel þær væru
fallnar til að tjá hæfilega nýjan
kj arna sósíalskrar listar.
Tvær ástæður munu hafa valdið
mestu um þær tilraunir hans með
kerfi Schönbergs að „greina tækni
frá tjáningu": I fyrsta lagi sá kostur
að geta slungið úr efni, sem fyrir er,
þéttan vef fryma og stefja, er grípa
hvert í annað og vaxa fram eitt af
öðru, unz úr verður heilt verk. I öðru
lagi færi á því að losa um bönd hins
hefðbundna tónfallakerfis (funktio-
nalitet) að meira eða minna leyti
án þess að fjarlægjast þó ótvíræða
tónala þungamiðju. I þessu skyni hef-
ur hann fært sér kerfið í nyt í all-
mörgum verkum og sniðið í hendi
sér. Gerum oss nú grein fyrir því í
nokkrum atriðum, hvernig Eisler
samdi við tólftónakerfið á fjórða ára-
tugnum: Athugum fyrst verkið ..Gegn
stríði", kór án hljóðfæra frá árinu
1936.
I viðleitni sinni að nota kerfi
Schönbergs til að tjá það, sem hon-
um er í hug, reynir hann, ef svo má
segja, að hola það innan. Tólftóna-
stefið hefur skýra tónala þungamiðju
Eisler og Schönberg
og samræmislega gerð. Það byrjar á
lítilli þríund e-g, er kalla má kímið
að framhaldi stefsins; þá koma tvær
stígandi litlar þríundir á fis og gis,
stóra og litla tvíundin, sem í þeim
felst, b-c-cis, hverfiform þríundar-
innar í stórri fallandi sexund d-f og
vísitónsendir í skrefi frá dis upp á
grunntóninn e. Með endurtekningu á
tónaröðinni d-f-dis-e eru endingar-
áhrifin skerpt. Stefið kemur tvisvar
fyrir aftur, í bæði skiptin án þess að
lokahendingin sé tvítekin.
Bragur þessa stefs, sem tilbrigðin
spinnast af, er mjög ólíkur röðum
Schönbergs. Stefið hefur tengsl við
kunn tónfyrirbæri, og virðist jafnvel
hlíta tónfallalögmálum. Það, sem eft-
ir er frá Schönberg, eða réttara sagt,
það sem Eisler lærðist við rýni sí-
gildra verka fyrir tilstuðlan kennara
síns, er vöxtur stefsins af frumkjarn-
anum og verksins alls af stefinu. Stef-
ið er „úthugsað" („auskonstruiert").
Tilbrigði taka við hvert af öðru í list-
fengum röddunarleik með stefið og
hvörf þess, en stigflutningi („trans-
position") er hafnað, augsýnilega
vegna hinnar tónölu gerðar stefsins.
Og eins og bragur stefsins á lítið
skylt við Schönberg, leiðir tónraða-
meðferð þess á ýmsan hátt til ólíkrar
niðurstöðu (skýrar þríundirnar í
öðru tilbrigðinu til að mynda), og
það því fremur sem Eisler fylgir ekki
alltaf nákvæmlega reglunum um röð-
unina og tónendurtekningar áður en
181
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144
Blašsķša 145
Blašsķša 145
Blašsķša 146
Blašsķša 146
Blašsķša 147
Blašsķša 147
Blašsķša 148
Blašsķša 148
Blašsķša 149
Blašsķša 149
Blašsķša 150
Blašsķša 150
Blašsķša 151
Blašsķša 151
Blašsķša 152
Blašsķša 152
Blašsķša 153
Blašsķša 153
Blašsķša 154
Blašsķša 154
Blašsķša 155
Blašsķša 155
Blašsķša 156
Blašsķša 156
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172
Blašsķša 173
Blašsķša 173
Blašsķša 174
Blašsķša 174
Blašsķša 175
Blašsķša 175
Blašsķša 176
Blašsķša 176
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180
Blašsķša 181
Blašsķša 181
Blašsķša 182
Blašsķša 182
Blašsķša 183
Blašsķša 183
Blašsķša 184
Blašsķša 184
Blašsķša 185
Blašsķša 185
Blašsķša 186
Blašsķša 186
Blašsķša 187
Blašsķša 187
Blašsķša 188
Blašsķša 188
Blašsķša 189
Blašsķša 189
Blašsķša 190
Blašsķša 190
Blašsķša 191
Blašsķša 191
Blašsķša 192
Blašsķša 192
Blašsķša 193
Blašsķša 193
Blašsķša 194
Blašsķša 194
Blašsķša 195
Blašsķša 195
Blašsķša 196
Blašsķša 196
Blašsķša 197
Blašsķša 197
Blašsķša 198
Blašsķša 198
Blašsķša 199
Blašsķša 199
Blašsķša 200
Blašsķša 200
Blašsķša 201
Blašsķša 201
Blašsķša 202
Blašsķša 202
Blašsķša 203
Blašsķša 203
Blašsķša 204
Blašsķša 204
Blašsķša 205
Blašsķša 205
Blašsķša 206
Blašsķša 206
Blašsķša 207
Blašsķša 207
Blašsķša 208
Blašsķša 208
Blašsķša 209
Blašsķša 209
Blašsķša 210
Blašsķša 210
Blašsķša 211
Blašsķša 211
Blašsķša 212
Blašsķša 212
Blašsķša 213
Blašsķša 213
Blašsķša 214
Blašsķša 214
Blašsķša 215
Blašsķša 215
Blašsķša 216
Blašsķša 216
Blašsķša 217
Blašsķša 217
Blašsķša 218
Blašsķša 218
Blašsķša 219
Blašsķša 219
Blašsķša 220
Blašsķša 220
Blašsķša 221
Blašsķša 221
Blašsķša 222
Blašsķša 222
Blašsķša 223
Blašsķša 223
Blašsķša 224
Blašsķša 224
Blašsķša 225
Blašsķša 225
Blašsķša 226
Blašsķša 226
Blašsķša 227
Blašsķša 227
Blašsķša 228
Blašsķša 228
Blašsķša 229
Blašsķša 229
Blašsķša 230
Blašsķša 230
Blašsķša 231
Blašsķša 231
Blašsķša 232
Blašsķša 232
Blašsķša 233
Blašsķša 233
Blašsķša 234
Blašsķša 234
Blašsķša 235
Blašsķša 235
Blašsķša 236
Blašsķša 236
Blašsķša 237
Blašsķša 237
Blašsķša 238
Blašsķša 238
Blašsķša 239
Blašsķša 239
Blašsķša 240
Blašsķša 240
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV