Tíminn - 25.03.1944, Blaðsíða 2

Tíminn - 25.03.1944, Blaðsíða 2
130 TÍi>lI\JV. laiigardaginn 25. marz 1944 32. blað írnmn Laugardagur 25. tnarz „Húsnæðí íyrír a!la" Meðal þeirra framtíðarverk- efna, er aðrar þjóðir láta sig nú mestu skipta, koma húsnæðis- málin í fremstu röð. Þeirri stefnu eykst stöðugt fylgi, að þjóðfélagið eigi, gegn gagn- kvæmum skyldum, að tryggja öllum þegnum sínum hæfilega velmegun. Til þess að fullnægja þessari stefnu, þarf ekki sízt stórfelldar framkvæmdir í hús- næðismálum. Engum getur liðið vel, nema hann búi í sæmileg- um húsakynnum, og ekkert er þýðingarmeira fyrir gott heim- ilislíf. Forráðamenn stríðsþjóð- anna hafa líka sett bygginga- málin í fyrstu röð verkefnanna eftir stríðið og það án tillits til, hvort loftárásir hafi herjað hlutaðeigandi staði. Sérfræð- inganefndir hafa annast víð- tækar athuganir og áætlanir hafa verið samdar, þar sem gert er ráð fyrir svipuðum risaátök- um við byggingu íbúðarhúsa eftir stríðið og nú á sér stað við smíði flugvéla og vígvéla. Eink- um eru það Bretar, sem hafa unnið að undirbúningi slíkra framkvæmda í stórum stíl. „Húsnæði handa öllum" er eitt af helztu kjörorðum hins kom- andi tíma. Það má segja, að íslendingar séu aftur úr í þessum efnum, eins og fleirum, er snerta fram- tíðina. Hér hefir enginn slíkur undirbúninður átt sér stað. Þeg- ar því er sleppt, að nokkur styrkur hefir verið veittur til bygginga íbúðarhúsa í sveitum og verkamannabústaða, hefir ekkert verið aðhafst af opin- berri hálfu í þessum málum. Ástandið er líka óglæsilegt. Fjölmargt sveitafólk býr enn við hinn ömurlegasta húsakost og ýtir það ekki minnst undir fólksflóttann úr sveitinni. í kauptúnum og kaupstöðum er búið í fjölda íbúða, sem ekki geta talizt mannabústaðir. Ein- stakir fjáraflamenn hafa þar tekið að sér að bæta úr hús- næðisþörfinni með byggingu leiguhúsnæðis, sem þeir hafa reynt að fénast sem mest á, enda er það alkunna, að húsaleigu- okrið hefir t. d. lengi yerið einn aðalþáttur dýrtíðarinnar í höf- uðstaðnum. Ekkert teljandi hef- ir verið gert til að finna upp sem ódýrastar og hentugastar byggingaaðferðir. Þvert á móti hafa ýmsar torfærur og jafn- vel bann verið lagt í veg slíkra tilrauna. Mikill hluti takmark- aðs byggingarefnis, er komið hefir til landsins, hefir farið í „luxus"-byggingar efnaðri borg- ara, svo að stórum minna hefir orðið um almennar byggingar en ella. Glöggt dæmi þessa. er i það, að á sama tíma og all- margt luxushúsa er byggt hér í bænum, verða hundruð manna, m. a. fjöldi barna, að flytja í hin ófullkomnustu bráðabirgðá- skýli. Það litla, sem Reykjavíkur- bær hefir gert til úrbóta í þess- um efnum seinustu árin, er ber- sýnilega meira fálm til að sýn- ast en að það sé upphaf skyn- legra athafna. Fyrst voru'byggð- ir ósmekklegir bráðabirgðaskúr- ar inn í Höfðahverfi, en síðan einskonar skýjakljúfar á Mel- unum, þar sem næstum tug fjölskyldna var hrúgað við sama innganginn. Þessar síðari íbúðir urðu líka svo óhóflega dýrar, að þær munu hafa ýtt undir verðhækkun húsa í bæn- um á sínum tíma. Það má vissulega ekki dragast lengur að hafizt sé handa um undirbúning skipulegra fram- kvæmda í þessum efnum. Fram- lög til bygginga íbúðarhtlta í sveitum þarf að auka svo mikið, að innan tiltekins tíma verði komið sæmilegt íbúðarhús á á hvert býli í landinu. í kaup- túnum og kaupstöðum þarf að stefna að svipuðu marki. Það verður að keppa að því, að hvert heimili eigi sitt eigið húsnæði, en þurfi ekki að vera háð duttl- ungum húsaleiguokrara, og að hverjum nýjum heimilisföður verði gert auðvelt að eignast sæmilegt húsnæði. Sumpart þarf þetta að gerast með þeim Sigurlaug Björnsdóttir, cattd. phil.: Jón Magnússon, skáld Jón Magnússon lézt 21. febrúar eftir langa vanheilsu. Meff honum er í valinn hniginn einn af ágætissonum þjóðarinnar og öndvegisskáld. Ljóðabækur hans voru orðn- ar fjórar, og hinni fimmtu hafði hann ráðstafað til prent- unar, áður en hann féll frá. Hann hafði fyrir löngu sungið sig inn í hug og hjarta ljóðrækins fólks í lanclinu, og væntu menn þó af honum nýrra og stærri afreka á sviði skáldskaparins. Jón Magnússon skáld fæddist að Fossakoti í Andakíl 17. ágúst 1896. Foreldrar hans voru Magnús Jónsson, sem var Borg- firðingur og bóndi að Fossakoti, og Sigriður Þorkelsdóttir frá Goðhól á Vatnsleysuströnd, ein- stök ágætiskona. Magnús dó þegar Jón var sex ára að aldri. Sigríður var efnalaus og varð því að láta Jón frá sér, og ólst hann upp hjá vandalausum til tólf ára aldurs, en þá fluttist hann til móður sinnar, sem þá fór til bús að Svartagili í Þing- vallasveit með Þorsteini Jóns- syni frá Heiðarbæ. Þau brugðu búi, þegar Jón var kominn nokkuð yfir fermingu, og flutt- ist Jón þá að Litla-Botni í Botnsdal og var þar nokkur misseri. Árið 1916 fór hann til Reykjavíkur og hóf þar beykis- nám og lauk sveinsprófi í þeirri iðn árið 1919. Um nokkurt skeið stundaði hann iðn sína í Rvík og vann oft síldarvinnu á sumr- in. Árið 1930 stofnaði hann Húsgagnaverzlun Reykjavíkur með Guðmundi H. Guðmunds- syni og veitti Jón verzlunarleg- um rekstri hennar forstöðu. 1930 kvæntist hann Guðrúnu Stefánsdóttur frá Fagraskógi, og var þeim tveggja barna auð- ið. 1938 fór Jón að kenna heilsu- brests þess, sem að síðustu dró hann til' dauða. Hann andaðist 21. febrúar s .1. •* *' Jón var all'a æfi mikill bóka- maður. Þegar í æsku las hann allt, sem hönd á festi, en átti þó þá löngum nauman kost bóka. Mun hugur hans oft hafa hvarflað frá hversdagsönnum og dægurstriti og reikað víða, þegar hann fylgdi hjörðinni til fjalla á vorin á unglingsárum sínum: Annars hugar allt ég vann. Eygló geislaþráðinn spann. Hjörðin upp til heiða rann. Haukar geiminn flugu. Maðkar smugu. Maðkar moldu smugu. Jörðin var í æsku öll upp í reginfjöll. Grænkuðu grundir. Greru skógarlundir. — Það voru mér þungar raunastundir. Jón las einkum ljóð og var orðinn gagnlesinn í íslenzkum bókmenntum. Ennfremur hafði hann kynnt sér norrænan og þýzkan skáldskap. Bókasafn átti hann ágætt og frábærlega vel hirt. Þar var talsvert af fá- gætum bókum og hver bók valin. / Jón Magnússon lét eftir sig hætti, að bæjarfélögin eða samvinnubyggingafélög byggi hús og selji þau með góð- um kjörum, og sumpart með því, að dugandi mönnum verði gert kleift að byggja sér ódýr. hús, að talsverðu leyti i tóm- stundavinnu.Hefir nýlega komið fram athyglisverð tillaga um smáhúsahverfi, er byggð væru úr vikursteini og reist væru með þessum hætti. Allt verður að gera sem unnt er, til þess að húsin geti orðið sem ódýrust og hentugust. Er vafalaust hægt að ná mjög mikilvægum árangri í þeim efnum. Þetta mál er þannig vaxið, að nauðsynlegt væri að fela undir- búning þess sérfróðum mönn- um, er kynntu sér allar erlendar nýjungar og fyrirætlanir í þess- um efnum, notfærðu sér alla gagnlega innlenda reynzlu og gerðu síðan tillögur um skipu- legar og stórfelldar bygginga- framkvæmdir. Markmiðið verð- ur að verða, að unnið sé eins rösklega að pví og unnt er, að allir geti átt góð og vistleg húsa- kynni. Þ. Þ. fjögur ljóðasöfn, Bláskóga, sem komu út 1925, Hjaröir- 1929, Flúðir 1935 og kvæðabálkinn Björn á Reyðarfelli 1938. Þessi ljóðasöfn skipa honum í flokk fremstu Ijóðskálda íslendinga á þessari.öld. Hann ruddi í skáld- skapnum reyndar ekki neinar nýjar brautir, en arf sinn varð- veitti hann og ávaxtaði vel. Þar sem hann var af fátæku bergi brotinn og varð að ryðja sér braut og mennta sig af eigin rammleik og sjá fjölskyldu sinni fjárhagslega borgið, gat hann aðeins sinnt hugðarefni sínu, skáldskapnum, í tómstundum sínum. Og oft munu þær hafa verið fáar. Þreyttur að aftni þungum fingrum hóf ég hörpu mína. Stirðir og kaldir strengir hennar gátu ei með mér grátið, segir hann á einum stað. Jón Magnússon var náttúruskáld, flest yrkisefni sín sækir hann í náttúruna. Hann kveður um fjöllin, vötnin og fossana. Hin einlæga ást hans til moldarinn- ar og alls þess, sem lifir og grær, gengur eins og rauður þráður í gegnum kvæði hans. Kvæðið „Heilög jörð", er einlæg lofgerð til jarðarinnar. Á íslenzku vori mitt allslausa hjarta frá einstæðingsvillu ég bar til þín heim. Þú hófst yfir sál minni himinn þinn bjarta og hringborgir fjallanna langt út í geim. Þú breiddir um útsýnið ilmandi runna, og unaður hjarðanna brosti mér við. Þú seiddir að vörum mér bláskyggða brunna úr' berghyljum streymda með hvíslandi nið. Þó að hann settist að í borg, bendir margt til þess, að honum hafi ekki fundizt hann eiga þar heima og heldur kosið að búa þar, sem grasið grær. Viða í kvæðum hans kennir saknað- ar eftir sveitalífinu. í kvæðinu „Gestur á gangi" segir hann: Fyrirgefðu flóttann minn. Faðmi vefðu soninn hljóða. Þótt ég tefði þetta sinn, þér ég hefði fátt að bjóða. Ætlun beina orka smá ungum sveini hlaut að tefja. Ljúfast einatt lét mér þá léttan stein úr götu að hefja. Nú er dáinn dugur sá. Dreymir hjá hugur feiminn Aðeins þráin ægi frá ekur bláan fjallageiminn. Hin ' óviðjafnanlega fegurð Þingvallasveitar hefir haft djúp áhrif á hann, og sýnir það ást hans til bernskustöðvanna, að hann hóf þar skógrækt, sem hann stundaði af mikilli alúð. Fagurt er kvæðið „Bláskógar", sem hann yrkir um þær. -Eygló kyndir elda austur í bláum geimi Sveit í roðareifum rís af döggva-eimi. Jörðin andar ilmi, efstu moldir gróa. Vefur vor að hjarta veldi blárra skóga. Hópast in'n í hugann hundruð dýrra mynda allt frá lægstu lægðum lengst til hæstu tinda. Rís úr tímans rökkva röð af björtum vorum. Ljóma af björtum brautum bros og tár í sporum. Ást hans á sögunni er nátengd þessum helgasta sögustað þjóð- arinnar. ðokabáíkiir Jón Magnússon skáld. Lyftir heilagt hauður helgidómi sínum; er sem blæju bregði blær frá augum mínum. Glæsibúnir garpar greipa skjöld og vigra. Út í hólm ég horfi: Hetjur falla og sigra. Ef til vill lýsir ekkert betur, hversu mikill bóndi skáldið var í hugsunarhætti, en kvæðabálk- urinn Björn á Reyðarfelli. Þessi kvæðabálkur er ortur um bónda í Lundarreykjadal.Björn á Þver- felli, afa Kristmanns Guð- mundssonar. Er þar að vísu all- mikið vikið fr.á staðreyndunum. Björn er í kvæðinu kominn af efnuðu fólki, er settur til mennta og á að verða sýslu- maður, en hverfur frá námi, kvænist fátækri stúlku og ger- ist einyrkjabóndi á eyðijörð upp til fjalla. Þó að Björn sé fátæk- ur einyrki, er hann sannur sveitarhöf ðingi, „örn hinna frónsku fjalla". Hann er gestris- inn og veitir vel þeim, sem að garði ber, greiðvikinn og hjálp- samur við nágranna sína, stór- látur og lætur ekki hlut sinn fyrir neinum, og eigi þiggur hann sæti á óæðri bekk. Þegar hann missir elzta son sinn, sem hann hefir byggt miklar vonir' á, tekur hann sorginni með karlmennsku og hugprýði, mæl- ir fátt, en æðrast ekki. En heiða Jónsmessunótt söðlar hann gæðinginn Faxa og ríður fram til heiða til þess að svala harmi sínum í faðmi fjallanna, og kemur heim úr þeirri för glaður og reifur. Björn hafði alið þá von í brjósti, að börnin hans settust að í sveitinni, eri sú von brást, þau hurfu öll að heiman smátt og smátt eftir því sem aldur leyfði, þangað til hjónin voru orðin ein eftir í kbtinu og fannst Birni þá „haustað í fyrsta sinn". Konan hans dó og um hríð var Björn einn síns liðs í kotinu, þar til yngsti sonur hans kom heim. Hann hafði verið til sjós en fengið áfall á sjónum. Harmaði Björn .breytinguna, sem á honum var orðin, fannst „umhverfð" hugsun hans og tungan annarleg. Þessi kvæðabálkur er þrótt- mikill, störfum og áhyggjum bóndans lýst af raunsæi og þó er eins og bjartsýni höfundarins bregði birtu. yfir baráttu og ein- stæðingsskap einyrkjans. Les- andinn er leiddur í hrörlegan bæ hans dimma og ömurlega þorranótt, þegar hríðin lemur baðstofuþekjuna, en hann fær líka að vera við, þegar Björn heldur skírnarveizlu í nýrri bað- stofu. Víða er fallegum náttúru- lýsingum ofið inn í söguþráð- inn, sem gefa frásögninni líf og tilbreytingu. En álftir háloft sigldu með sól á hvítum væng Þær sigldu bláa víðátt með gylltum skýjaröndum . Þar dreymdi þær um vötnin, sem varpa klakasæng, um vakir kringum hólmann ¦ og bláma fyrir löndum. Jón Magnússon var ekki ádeiluskáld, en hann var skáld mannúðarinnar og kærleikans. Það er eins og ljóð hans séu yljuð af manngildi hans sjálfs. Hann hafði næma samúð með öllum þeim, sem á einn eða ann- an hátt fóru á mis við gæði Iífsins. Má til dæmis nefna (Framh. a 4. síðu) HEIMSKRINGLA Meðal merkustu bókmennta- viðburða á þessu ári verður ný og stórvönduð útgáfa Heims- | kringlu, er Víkingsútgáfan mun ! senda á markaðinn í sumar.! Hefir Steingrímur Pálsson cand. mag. búið hana undir prentun. | Þessi nýja útgáfa Heims- i kringlu verður í tveim bindum,! alls á áttunda hundrað blaðsíð- ! ur, og prýdd á fjórða hundrað mynda, er skreyttu norska út- ', gáfu Heimskringlu, sem kom út um síðustu aldamót. Unnu sex færustu dráttlistarmenn Noregs að þessum myndum í mörg ár, og eru þær taldar meðal þess, sem ágætast hefir verið gert í svartlist á Norðurlöndum. Var leitað meðal ýmissa norrænna stórmenna um fyrirmyndir að söguhetjunum. Er Ólafur kon- ungur Tryggvason þannig teikn- aður með svip og yfirbragði i Friðþjófs Nansens og hinar j mikilúðlegu myndir af Snorra' Sturlusyni eru í rauninni sjálfs- j myndir Christians Krog, hins víðkunna norska málara. Heimskringla er í mjög fáfra manna eigu hér á landi, enda hefir hún aldrei fyrr verið gef- in út af íslendingum, nema eitt bindi af þrem ráðgerðum, sem „Fornritafélagið" gaf út árið 1.941, á sjö alda dánarafmæli Snorra, og.Bjarni Aðalbjarnar- son magister bjó undir prent- un. Sú eina útgáfa af Heims- kringlu, sem hér er til á stöku heimilum,_og þó mjög óvíða, er útgáfa sú, sem Finnur Jónsson, prófessor bjó undir prentun og kom út í Kaupmannahöfn í fjórum bindum árin 1893—1901. Tvær eldri útgáfur Heims- kringlu á íslenzku eru þó til. Var önnur gefin út í Stokkhólmi 1697, en hin í Kaupmannahöfn og hófst árið 1777. Elzta útgáfa Heimskringlu er frá því árið 1633. Gaf Óli Worm hana þá út í þýðingu P. Fris Claussön. Varð þá fyrst kunn- ugt, að Snorri Sturluson var höfundur Heimskringlu. Vissu menn það yfirleitt eigi áður, jafnvel hinir menntuðustu, svo sem Arngrímur lærði. Nokkrar brigður voru síðar á það bornar, að Snorri væri höfundur bókar- innar, en eftir margvíslegar rannsóknir margra hinna fær- ustu manna á þessu sviði hafa að því verið leidd óyggjandi rök. ÁRNESINGASAGA Það færist nú mjög í tízku að skrá sögur einstakra héraða og lýsingar staðhátta og lífshátta í þeim. Mun séra Björn O. Björnsson hafa riðið þar á vaðið með bókinni Vestur-Skafta- fellssýsla og íbúar hennar, árið 1930. Næstir komu Borgfirðing- ar með fyrsta bindi héraðssögu sinnar árið 1935. Síðan hófust Skagfirðingar handa og stofn- uðu Sögufélagið og byrjuðu út- gáfu Skagfirzkra fræða. ' Svipaðs eðlis eru og Barð- strendingabók, Hornstrendinga- bók eftir Þorleif Bjarnason kennara, Brandsstaðaannáll, Frá Djúpi og Ströndum, eftir Jóhann Hjaltason kennara og ýmsar fleiri bækur, er komið hafa út síðustu ár. Mjög margar héraðssögur, eða rit helguð vissum landshlutum, eru í undirbúningi. Má þar nefna Rangæingasögu, er pró- fessor Halldór Hermannsson bókavörður í íþöku hefir þegar skráð og nær fram á síðast- liðna öld og verður væntanlega gefin út í sambandi við aðra þætti um héraðið og héraðsbúa, héraðssögu Dalasýslu, Vestfirð- ingasögu, er taki til allra byggða milli Breiðafjarðar og Húnaflóa, Snæfellingabók, Húnvetninga- bók og Austfirðingasögu mikla. Guðni Jónsson magister, ritstjóri hinnar miklu Árnesingasögu. Loks er svo að nefna það rit- safnið, sem nú er nýhafin út- gáfa á, og umfangsmest er þeirra héraðssagna, sem enn hef- ir verið ráðizt í. Það er Árnes- ingasaga. Á hún að verða sex stór bindi, sennilega yfir 2000 blaðsíður alls. Árnesingafélag- ið í Reykjavík gefur þetta mikla ritsafn út, en ritstjóri þess er Guðni Jónsson magister frá Gamlahrauni á Eyrarbakka. Prentað verður það í Víkings- prenti, en eigandi þeirrar prent- smiðju, annar Eyrbekkingur, er Ragnar Jónsson. Þriðji Eyr- bekkingurinn, Lárus Blöndal Guðmundsson, bóksali á Skóla- vörðustíg, hefir á hendi aðalút- söluna.' Ráðgert er að minnsta kosti eitt yænt hefti komi út á hverju ári. Fyrri hluti fyrsta bindis Ár- nesingasögu kom í bókabúðir fyfir fáum dögum. Er það stór og myndarleg bók er nefnist „Náttúrulýsing Árnessýslu", 268 blaðsíður að stærð, búin fjöru- tíu myndum og teikningum til skýringar efninu og prýðis. Er meginhluti hennar jarðfræðileg lýsing Árnessýslu eftir Guðmund (Framh. a 4. síðu) Málverkasýning Jóns Þorleífssonar Nú hinar næstu vikur verður sýningarskáli listamanna við Kirkjustræti einvörðungu not- aður fyrir listsýningar. Hófst fyrsta sýningin á sunnudaginn, og er það Jón Þorleifsson list- málari, sem til hennar efnir. Það eru nú þrjú ár liðin síðan hann efndi síðast til málverka- sýningar. Þessi málverkasýning Jóns er hin glæsilegasta. Málverk þau og vatnslitamyndir, er hann synir, eru alls níutíu, og eru all- ar myndir þessar málaðar þrjú síðustu árin. Meginhluti málverkanna eru landslags- og atvinnulífsmynd- ir, en einnig eru þeirra á meðal nokkrar kyrralífsmyndir, sumar mjög fallegar. Margar mynd- anna eru frá Siglufirði og Breiðafirði, þar á meðal eitt stærsta og glæsilegasta málverk- ið, „Kvöld yið Breiðafjörð," er menntamálaráð hefir nú keypt. Sala myndanna hefir verið með fádæmum ör sem má marka af því, að helmingur þeirra seld- is't fyrstu fjóra daga sýningar- innar. Það er óhætt að ráðleggja öll- Jón Þorleifsson. um listunnendum að sækja sýn- inguna og skoða málverk Jóns vel. En skammur tími er til stefnu, því að sýningunni lýkur á fimmtudagskvöldið kemur. Að lokinni sýningu Jóns efnir Guðmundur Einarsson frá Mið- dal til listsýningar, og þá mun og verða haldin sýning á er- lendri list.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.