Tíminn - 01.02.1947, Blaðsíða 2

Tíminn - 01.02.1947, Blaðsíða 2
2 TÍMITCK, laugardaginn 1. febr. 1947 22. blað Laugardugur 1. febr. Bætt skattaeftirlit Það mun fáum kunnugt, að seinustu árin hefir verið hér starfandi embættismaður, sem nefnist skattdomari. Hlutverk hans hefir verið að reyna að hafa upp á skattsvikum og hefir hann allvíðtækt vald til að fá þau upplý'st. Hins vegar hefir þess orðið svo lítið vart, að hann beitti þessu valdi, að menn hafa yfirleitt ekki vitað fyrr en fyrir nokkrum dögum, að þessi embættismaður væri til. Þá lét hann gera húsrannsókn hjá fé- lagi múrara hér í bæ, eins og áður hefir verið sagt frá. Raunar er skattdómarann ekki um að saka, þótt lítið hafi orðið úr embættisrekstri hans. Það hefir verið ráðandi stefna hjá valdamönnum landsins tvö sein- ustu árin, að skattsvik hafa verið látin afskiptalítil. Því fer þó fjarri, að valdhöfunum hafi ekki verið ljóst, að skattsvik döfnuðu hér í ríkum mæli. Þjóð- viljinn segir t. d. í gærmorgun, að „vilji skattdómarinn í alvöru finna skattsvikarana" beri hon- um „tafarlaust að framkvæma húsrannsóknir hjá heildsöl- um, húsabröskurum og öðru slíku gróðrabrallshyski." En þetta var ekki krafa ráðherra Sósíalistafloksins áður en ríkis- stjórnin baðst lausnar, a. m. k. létu þeir hana ekki valda á- greiningi. Allir stjórnarflokk- arnir virtust1 innilega sammála um að halda verndarhendi afskiptaleysisins yfir skattsvik- unum. Sá ósómi, sem hér hefir verið látinn viðgangast, er nú orðinn svo magnaður, að erfitt mun verða að uppræta hann. Þó dug- ir ekki að láta hánn halda áfram að vaxa skattayfirvöldum lands- ins yfir höfuð. Það verður að ráðast gegn honum. Annars verða byrðarnar enn þyngdar á þeim, sem telja heiðarlega fram, meðan þeir seku sleppa, og ó- virðingin fyrir lögum og rétti eykst að sama skapi. Því er ekki að neita, að skatt- svik hafa alltaf viðgengist hér og annars staðar, en það hefir verið svipur hjá sjón í saman- burði við það, sem nú er. Menn hafa alltaf haft tilhneigingu til að skjóta eignum undan skatti, og stafar það af þvi, að upphaf- íega voru skattar tiltölulega hærri á eignum en tekjum. Nú er þetta gerbreytt. Eignarskatt- urinn er sáralítjll og því enginn fjárhagslegur ávinningur að telía ekki fram eignir. Flest hin smærri skattsvik eru fó'lgin i þvi, að menn hafa vanrækt að telja rétt fram eiginir, en haft tekju- framtalið rétt í aðalatriðum. Á slíkum brotum ber að taka vægt. Aðalafbrotin esru fólgin í því, áð menn hafa dregið stórkostlegar tekjur undan sköttum. Slík brot hafa að_allega átt sér stað í verzl- uninni og iðnaðinum, eins og bent er & í hagfræðingaálitinu, því að hjá smáframleiðendum og launamönnum verður sliku ekki komið við svo að neinu nemi. Það, sem þarf að gera, er að fá eignaframtalið rétt, sem ekki verður gert nema með allsherj- ar eignakönnun. Þar sem brotin eru vafalaust almenn og stafa að miklu leyti af vanrækslu valdhafanna, virðist ekki rétt að beita teijandi refsingum, nema um meiriháttar tekju- skattsvik sé að ræða. Aðalatriðið er að fá eignaframtalið rétt, og A iHÍaHancj Geigvæniegar grunsemdir. Hagfræðingarnir gera ráð fyrir í áliti sínu, að talsverður fjárflótti hafi átt sér stað og erlendu fé hafi verið komið undan „og mun það aðallega gert á tyennan hátt: 1. Erlend- um umboðslaunatekjum er ekki skilað til bankanna. 2. Vörur frá útlöndum og þjónusta þaðan, er, eftir samkomulagi við erlenda viðskiptavini, fært á sölureikn- inga með hærra verði en rétt er. Ljótt athæfi, ef satt er. Séu slíkir hlutir hafðir í frammi, er það fals og fjár- dráttur af versta tagi. Umboðs- laun verziananna eru beinn af- sláttur af vöruverði, sem ætti að koma almennum neytendum til góða. Séu grunsemdir hagfræð- inganna réttar, er þvi í báðum tilfellum um það að ræða, að sá, sem hefir verið trúað til að kaupa inn vörur fyrir þjóðina, falsar gögn sín, segir verðið raunverulega meira en það er, og svíkur þannig fé undan skatti og kemur því í erlenda mynnt og erlenda geymslu. Heima fyrir hækkar vöru- verðið vegna þessara falsana og fjárdráttar. Fólkið borgar meira fyrir vörurnar og sú byrði fær- ist yfir á ríkissjóðinn og at- vinnuvegina í aukinni dýrtíð. Getur þetta verið? Svo mun margur spyrja, þeg- ar hann athugar þetta háttalag niður í kjölinn. Er það hugsan- legt, að menn, sem eru sterk- ríkir undir, leggist svo lágt að ljúga og svíkja og níðast á íillu því, sem þeim hefir verið til trúað, bara af því að þá langi til að eignast líka innstæður er- lendis, þó þeir megi aldrei láta það koma fyVir islenzk augu? Er það hugsanlegt, að þeir vilji vinna það til, að hækka dýrtíð- ina á íslandi vegna þessa og leggja þannig enn þyngri byrðar á sligaðan ríkissjóð og atvinnu- vegi? Á fólk að trúa því, að ágirndin geti gert menn slík af- hrök og föðurlandssvikara? Alkunnar staðreyndir. Því miður eru nú dæmi til pess, að einstakir kaupsýslu- menn hafi leiðst út á þessa braut. Aldrei hefir það fengizt rannsakað hve mikil brögð væru að slíku. Ekki hefir heldur verið tekið svo hart á þeirri hrösun, að refsingar þyrftu að hræða menn frá að leika það eftir. Það er óneitanlega vel sloppið hjá þjófnum, þó að hann við því þarf að leggja þunga refsingu, t. d. missi borgaralegra réttinda, ef ekki er talið rétt fram við eignakönnunina. Þegar sá grundvöllur er fenginn, þarf að gera öflugustu ráðstafanir til að koma i veg fyrir skattsvik í framtlðinni. Skattaeftirlitið þarf að vera strangt og refsing- arnar ekki aðeins fjárhagslegar, heldur einnig réttindamissir. Það skapar miklu meira aðhald. Þetta er tvímæialaust eitt mikilvægasta verkefni heiðar- legrar stjórnar, ef þjóðin ber gæfu til að eignast hana nú eða í náinni framtíð. Það er end- urreisn þess siðgæðis og þegn- skapar, sem frjálst og heilbrigt þjóðfélag byggist á öðru fremur. Þótt margt hafi verið ískyggilegt í stjórnarstefnu seinustu ára, er fátt uggvænlegra en siðleysi það, sem hún hefir skapað i þessum og hliðstæðum málum. borgi með íslenzkum fcrónum þær fjárhæðir, sem sannast, að hann hafi stolið í dollurum. Er mjög vafasamt að þjóðfélagið ís- lenzka hafi haft ráð á því, að strjúka slíkum silkihönzkum um þá manntegund, þó að ekki bætist við, að ríkisstjórnin sjálf bindi plástra trúnaðarframa og virðingarstarfa yfir ýldukaunin. Röggsemi ríkisvaldsins. Það var ákveðið fyrir jólin, að enginn mætti senda gjafir úr landi, nema hann fengi leyfi til þess uppi á háalofti yfir málflutningsskrlfstofu Péturs Magnussonar í Reykjavík. Bréf, sem fóru gegnum pósthúsið í Reykjavík, voru síðan tekin og athuguð af mikilli rögg- semi og skörungsskap, svo að hindrað yrði að menn sendu kunningja sínum piparbréf eða ónotaðan barnsvettling. Um þetta er sjálfsagt gott eitt að segja, því að til þess eru lög og reglur, að þeim sé fylgt, og þeirra ber að gæta þegar þjóð- arnauðsyn krefur með árvekni í smáu sem stófu. Til hvers er réttvísin? En það er eins og hagfræð- ingana gruni, að eftirlitið í því stóra hafi farizt fyrir. Svo mikið er vist, að dómsmála- stjörn ríkisins hefir varið heild- salana fyrir öl3um rækilegum rannsóknum. Þar hefir ekki verið beitt neinni piparbréfa- nákvæmni. Vafasöm fyrirtæki hefðu þess vegna getað haldið áfram fölsunum og fjárdrætti, til að þoka dýrtíðarvísitölunni ögn hærxa. Því ekki það í von um nýja réttarsætt, ef eitthvað kæmist upp? En þá mætti e. t. v. spyrja. Hvernig er þetta þjóðfélag? Höf- um við réttvisi og ríkisstjórn til að vernda þjófa og illræðismenn fyrir fólkinu eða fólkið fyrir þjófum og svikurum? Stolt Barðstrendinga. Barðstrendingar mega vera upp með sér af því að hafa lagt Alþingi til eins konar yfirþing- mann, sem jafnan er boðinn og búinn til að leiðbeina þing- bræðrum sínum, jafnt um vandasamt löggjafarstarf', sem prúðmannlegt orðbragð og hátt- vísi. Raunar finnst sumum, að þess gæti stundum þar, að hægra sé að kenna heilræðin en halda þau. Umvandánir á Alþingi. Þegar frumvarp Hannibals Valdimarssonar um þjóðnýtingu kvikmynda var til fyrstu um- ræðu veitti Gísli Jónsson honum áminningu. af mikilli vandlæt- ingu og vítti hann fyrir óviðeig- andi orðbragð í greinargerð frumvarpsins. Þótti honum það óhæfa, að sagt var, að kvik- myndarekstur hefði orðið féþúfa einstakra manna. Fannst Gísla óvarlegt af þingmönnum að segja slíkt í greinargerð og eiga svo undir Helga Hjörvar einum hvort hann „stoppar illmælið" eða „útvarpið, þetta hlötlausa menningartæki, er í látið út- básúnera það til hlust'enda." Hins vegar kvaðst Gisli' viija vinna með Hannibal að því, að hér væru sýndar góðar kvik- myndir, en þá ætti líka að at- huga, hvort maður, með þann hugsunarhátt, sem fram kæmi í þessu frumvarpi, ætti að vera skólastjóri unglingaskóla. Þjóðarhagsmunir og einkaviðhorf. Það er osköp notalegt að vera ríkur og ástæða til að tekjuhá- um mönnum finnist það æsk- ilegt, að þeir græði fé, t. d. á rekstri kvikmyndahúss. Þó að sumir fari vel með gróða sinn, munu þó gróðamenn vera eitt- hvað svipaðir og Einar Þveræ- ingur sagði um konungana, misjafnir að gæðum. En þó að stundum sé hægt að þola mikinn gróða einstakra manna með góðri samvizku, réttlætir einstaklingsgróðinn ekkert skipulag. Og það er skylt að meta hags- muni almennings meira en ánægju örfárra manna af stór- gróða sínum. Lít'ib kvdeðiskorn Þeir ríku eiga rhikinn málaher, svo megi njóta forréttinda sinna. Ég skil að hersins skyldukvöð það er að skamma þá, sem réttlætinu vinna. Þar eru þæg og lotin leiguþý, sem lánardrottni í blindni auðsveip gegna, og eru send að gelta og glefsa í þá góðu menn, sem berjast fjöldans vegna. Þau blindar jafnan hroki, heimska og girnd í hégómlegust metorð, fé og völdin, um feita bita, brjóstin fagurstirnd snýst bænarhugur veslinganna á kvöldin. Þeir mega ei skilja eðli óspillts mann, þá ósk að hjájpa, mega verða að liði, því ef þeir læsu lyndiseinkunn hans þeir létu máske bænir hans í friði. Þið hugsið eins og ykkur skyldan bauð, þið, akurliljur gróðaklækja lenzku, þið, veslings menn, sem vinnið ykkur brauð i varnarsveitum spilltrar sníkjumennsku. - Halldór Kristjánsson. Þeir þurfa ekki ábyrgðartilfinningu. Þjóðviljinn læzt vera hneyksl- aður yfir því, að Alþbl. segi að væntanlegrar ríkisstjórnar bíði „mörg verk og vandasöm," og stéttir þjóðfélagsins verði að „sýna ábyrgðartilfinningu og skyldurækni." í tilefni þessara ummæla seg- ir Þjóðviljinn: „Þeir, sem spá vandræðum eða hruni nú, ætla sér sjálfir að skipuleggja hrun." Þeim Þjóðviljamönnum sýn- ist ekki neinn vandi að stjórna. Það er líka létt að halda áfram eins og ríkisstjórn þeirra hefir gert og stefna æ hraðar og dýpra niður í óreiðu og skuldir og sýna hvergi „ábyrgðartilfinningu og skíyldurækni." Þeir hafa sýnt það í ríkisstjórn, að það er svo sem hægt að komast út af við heildsala, húsabraskara og þess háttar manntegundir, án þess að nota „ábyrgðartilfinningu og skyldurækni." En það er ekki víst að fólkið geri sér alltaf að góðu ævintýra pólitík glæframanna, sem stinga „ábyrgðartilfinningu og skyldu- rækni" undir stól 9g leysa málin með réttarsætum o. s. frv. En hvað álltur Þjóðviljinn um Jónas Haralz og 'all't, sem hann hefir sá'gt um aðkallandi og vandasöm verkefni? Er það til að skipuleggja hrun? Kröfur Morgunblaðsins. Mbl. þykir illa talað um Ólaf Thors og stjórn hans í Tímanum og lætur, sem hún ætti að vera friðuð meðan stendur á myndun nýrrar stjórnar. Sjálft hefir Mbl. sagt annað eiris og það, meðan á samningum um stjórnarsam- starf við Framsóknarflokkinn stóð, að hér væri allt i lagl og ekkert að óttast, ef Framsokn- arflokknum, yrði haldið utan við stjórn. Lýsti það miklum samstarfs- vilja? Hitt þarf Mbl. ekki að halda, að Framsóknarmenn telji sig eiga neitt erindi í ríkisstjórn til að semja auglysingar og taka þátt í þyí auðnuleysi, sem þeir hafa jafnan deilt á. Þeir vilja laera. Ungir Haiti-búar vilja fá að læra landbúnað, fiskiveiðar og skógarverk af Dönum og Norð- mönnum. • Arngrímur Fr. Bjarnason: Á jbessum /lerðum /iví/a byrbarnar Allir, sem eitthvað hafa kynnt sér islenzka bókaútgáfu nú síð- ustu árin, hafa veitt því eftir- tekt, að bókaútgáfan Norðri hefir gefið út fjölda bóka, sem eru bókmenntalegur fengur, og enga lélega eða ótæka bók. Nú rétt fyrir jólin kom út hjá forlagi þessu m. a. bóka sagan: Ketill í Engihlíð, en Konráð Vil- hjálmsson frá Hafralæk Islenzk- aði bókina. • Sögu þessarar hefir að vísu áður verði minnst nokkuð i blöð- um, en hvergi nærri svo sem vert er. Ber þar margt til, m. a. að þessi sænska saga er nútíma- saga og svo Uk íslenzkum að- stæðum, að sé stritið á ökrum og í skógum túlkað sem barátta við grjótið, mýrarnar og mold- arkofana þá gæti sagan að öllu eða langmestu leyti verið íslenzk. Sagan segir okkur frá fólkinu í einni útbyggðinni sænsku, Móahverfinu. Það hefir orðið út- undan með vegi, raflýsingu, sima og skólahald vegna ódugnaðar hverfisbúa og afturfara á öll- um sviðum. Sagan sýnir allt þetta fólk í daglegu striti og dag- legri breytni. Hún segir frá því alveg eins og það er, kostum þess og göllum. Og þótt þettá sé sænskt fólk gæti það eins verið íslenzkt. Strit og áhyggjur. einyrkjanna hinar söinu, sam- göngu og simaleysi og litið eða ekkert skólahald. Og hin opin- bera skoðun er söm og hér á landi, að þessar íitbyggðir megi týna tölunni, megi fara i eyði. Fólkið forpokist þarna í öllum efnum, og það sé svo dýrt að láta þessar útbyggðir fá nauð- synleg þægindi, svo þar verði lifað sómasamlegu lífi. Gamla fólkið, karlar og konur, heldur tryggð við Móahverfið, en unga fólkið leitar í burtu, og það er orðinn stór viðburður, ef barn fæðist í hverfinu. Gamla fólkið man ungu dagana, þegar hverfið var blómleg byggð, en horfir sljóum augum á hrörn- unina, og vantar kraft til þess að rísa gegn straumnum. Engthllð er höfuðból hverfls- ins og gamalt óðalssetur, en þar er afturförin ekki minni en hjá öðrum. Búið sekkur í sivaxandi skuldir, og bóndinn gerist drykk- felldur, kærulaus og vonsljór, enda stóð hugur hans i æsku meir til bóknáms en búskapar. Þá kemur elzti sonurinn, Ketill í Engihlíð, heim að ósk móður- innar. Hann hefir næstu árin á undan unnið í Stokkhólmi, og fengið þar margt að sjá og skoða og vel launaða atvinnu, en heldur heim, þegar kall móð- urinnar berst, óvænt og án þess að gera nein böð á undan sér. Ketill fer fótgangandi frá járn- brautarstöðinhi og'heim I hverf- ið. Einmanaleikurinn og hrörn- unin risa i fang honum jafn- skjótt og hann nálgast heim- byggðina. Þetta er eitthvað ann- að en lífið í höfuðborginni. Þar eru kátir félagar, piltar og stúlk- ur. Hvað vill hann hingað. Á hann hér heima lengur. Þetta hefir fjarlægzt á undanförnum árum. Samt hefir hann verið heima aðeins þrjá daga, þegar honum er það alveg ljóst, að hann verður kyrr. Móðirin kall- ar, moldin kallar. Þetta er mold- in hans. Þratt fyrir það, að faðir hans segir sem svo: Hver bað þig að koma heim, Ketill. Ég vil enga vinnu af þér þiggja. Svo er rakin baráttusaga Ke't- ils í Engihllð. Hann þykir of af- skiptasamur. Það þykir bezt, að hver og einn ráði háttum sín- um og breytni. Það er víst og satt, að margt mætti betur fara, en einhvernveginn hafði Móa- hverfið komizt af undanfarin ár, án Ketils í Engihlíð og peirrar nýbreytni, sem hann taldi siálf- sagða og naúðsynlega. Sá sem berst drengilega og íyrir réttum málstað stendur aldrei einn og yfirgefinn. Það bezta í fólkinu styður hann, og umhverfið og liðnar kynslóðir styðja hann líka. Ef herðarnar éru nógu breiðar og brjóstvitið heilbrigt Og gott lyftir hann þeim ofurþunga, að sigurvissan verður aldrei kvíðin eða hik- andi til lengdar. Svo koma fleiri herðar, sumar sterkar, aðrar veikar, sem i sameiningu lyfta byrðunum. Þá er sigurinn unn- inn. Fólkið hefir eignast vilja og trú á matt sinn. Það getur sigrað alla erfiðleika, ef sam- heldni og forusta bilar ekki. Allt þettá gæti gerzt og gerist eins hér á íslandi sem i Sviþjóð. Það getur eins verið Jón, Páll eða Pétur, sem koma heim í sveitina frá húsbyggingum í Reykjavík, togveiðum á Hala- miðum, eða aflauppgripum í Vestmannaeyjum eða Sandgerði, eins og Ketill 1 EngihiíS kemur heim frá Stokkhólml. Nákvæm- (Framhald a 3. sáðu)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.