Tíminn - 13.04.1950, Blaðsíða 3

I
80. blað
TIMINN, fimmtudaginn 13. apríl 1950
Ný framfærsluvísitala undir-
búin í Noregi
Niðnrstaða af baíreiknmgnm 450
f jölskyldna.
í Noregi er nú verið að leggja grundvöll að nýrri fram-
færsluvísitölu og fára fram ærið umfangsmiklar athuganir
í því sambandi. Ýmsum mun þykja fróðlegt að bera hlutföll
ýmsra kostnaðarliða við framfærslumálin saman með hlið-
sjón af verðlagi hér á landi.
Skrif Alþýðublaðsins um Hallgrim Jónasson
Tímabilið 1. maí 1947 til
30. apríl 1948 héldu allmarg-
ar verkamannafjölskyldur ná
kvæma reikninga um heim-
ilishald sitt og sendu hagstof
unni. Nú hefir verið unnið úr
reikningunum og hagstofan
hefir birt yfirlit um niður-
stöður þeirra. Þessi athugun
er býsna merkileg, þar sem
hún á að verða grundvcllur
nýrrar framfærsluvísitölu.
Núgildandi vísitala er byggð
á reikningum, sem gerðir voru
1927—28.
Reikningar frá 452 verka-
mannaheimilum.
Þær tölur, sem nú liggja
fyrir, byggjast á reikningum
frá 452 verkamannafjöl-
skyldum í 18 bæjum og 13 iðn
aðarhverfum. Reikningum
skógarverkamanna og land-
búnaðarverkamanna hefir
ekki verið unnið úr ennþá. En
reikningar þeir, sem hér er
um að ræða, skiptast milli
hinna stærri borga í hlutfalli
Við fólksfjölda þeirra.
Til jafnaðar eru 3.61 heim-
ilismaður hjá þessum fjöl-
skyldum. Þegar það er um-
reiknað í neytendaeiningar
(börn á ýmsum aldri eru ekki
talin fullkomnir neytendur),
er hver fjölskylda til jafnað-
ar 2.73. Nálega helmingur
þessara fjölskyldna hafa tekj
ur, sem nema frá 2530 krón-
um til 3559 kr. á neytanda.
Heildartekjurnar voru kr.
4406.30 til kr. 12.780.51. Með-
altekjur voru því kr. 8.131.92
á fjölskyldu. Fjórtán fjöl-
skyldur unnu sér inn minna
en 6000 krónur og álíka marg
ar meira en 11 þúsund, en af
þessum 452 fjölskyldum
höfðu milli 7 þúsund og 9
þúsund kr. árstekjur.
Um það bil 95% af árstekj-
unum eru verkalaun. Aðal-
starf mannsins gefur af sér
90% allra teknanna. „Aðrar“
tekjur eru tryggingabætur,
gjafir, húsaleiga eftir her-
bergi eða íbúð, notkun eigin
framleiðslu, skólamáltíðir og
svo framvegis.
Matvæli 27—44%
gjaldanna.
Fyrir matvörur fóru 2644
krónur eða um það bil réttur
vörukaup eftir því sem fjöl-
skyldur stækkuðu. Hins veg-
ar hækkaði sá liður crt með
vaxandi tekjum.
Útgjöld vegna húsnæðis eru
til jafnaðar 11% allra ýt-
gjaldanna. Þar af er húsa-
í Alþýðublaðinu 1. apríl er
greinarstúfur, sem ber nafn-
ið „Minna krafizt af kenn-
ara en nemanda“. Mér er
tjáð, að Helgi Sæmundsson
sé höfundurinn, enda auðvelt
að sjá ættarmót með ritsmíð-
inni og föðurnum.
Ég vil taka það fram, svo
að það þurfi engum misskiln
ingi að valda, að ég hvorki
hefi verið né er kommúnisti
eða neinn aðdáandi þeirra.
í grein sinni ræðir Alþýðu-
bl. um stjórnmálaafskipti
Hallgríms Jónassonar með
tilliti til þess, að hann er
kennari við kennaraskólann.
Blaðið kemst að þeirri nið-
urstöðu, að Hallgrímur sé orð
Eftir Kristján Bcnediktsson kennara.
leiga og viðhald 7.61% og ljós inn svo þjóðhættulegur mað-
og hiti 3.60%. Kostnaður við
húsnæði breytist lítið hvort
tekjur eru meiri eða minni.
Útgjcld vegna húsgagná og
annarra innanstokksmuna
eru kringum 1% af útgjöld-
unum.
Tóbak og áfengi.
ur, að tafarlaust beri að reka
hann frá skólanum. Orðrétt
segir blaðið: „Þjóðin getur
ekki kallað yfir sig þá hættu,
að pólitískur sjúklingur starfi
við kennaraskólann og smiti
nemendur hans af hvimleið-
ustu pest samtiðarinnar“.
Hallgrímur hefir sjálfur
Samtals eru notaðar til jafn svarað þessari grein í blað-
aðar 378 krónur fyrir drykkj inu „Þjóðvörn" og gert það
arvörur og tóbak, — þar af með rökum og hógværð eins
eru 183 kr. fyrir drykk og og hans var von og vísa. Það j
195 kr. fyrir tóbak. Þessi út- er ekki vegna þess, að svar
gjaldaliður er mjög breytileg Hallgríms sé ekki nóg fyrir
ur eftir fjölskyldustærð og Alþbl., að ég skrifa þetta,
tekjum. Fjölskyldur með 3 heldur hins, að umrædd grein
börn eða fleiri eyða til jafn-Jer þess eðlis, að vert er að
aðar 303 krónum til þessa, en kynna sér hana og þær öfg-
barnlausar fjölskyldur 509 ar, sem þar koma fram.
krónum að meðaltali. Fjöl-1 Við lestur greinarinnar
skyldur, sem hafa innan við sannfærðist ég um, að höf-
1800 króna tekjur á neytanda,! undur hennar væri meiri
eyða aðeins 210 krónum fyrir pólitískur sjúklingur en hann
tóbak og drykkjarföng, en vill álita, að Hallgrímur Jón-
fjclskyldur, sem hafa meira
en 5000 kr. tekjur á einingu,
eyða fullum 738 krónum í þá
hluti.
Önnur gjöld.
Félagsmál, tryggingar, ferða
lög og skemmtanir taka hvert
um sig 3—4% af heildargjöld
um og er alls staðar áþekkt.
Þá er eftir af útgjöldum til
neyzlu 11% af heildargjöld-
um og er það frá 7y2% til
13% hjá þeim, sem mestar
tekjur hafa. Þar eru í flokki
ýms persónuleg gjöld, heil-
brigðismál, kostnaður við or-
lofsdvalir, pappír, ritföng,
símgjöld, burðargjöld, gjafir
og fleira.
Skattar eru 10.52% allra
gjalda og eru frá 6.7V2 til
15%% eftir fjölskyldustærð
og tekjumagni.
Breyting síðustu áratugi.
Það er örðugt að bera þess-
ar niðurstöður saman við
reikningana fyrir 20 árum síð
an, en þó er hægt að jafna
mcrgu saman í Osló. Breytt
verðlagshlutfall, auknar heild
þriðjungur af öllum útgjöld- [ artekjur og skömmtun hefir
um. Barnlaus hjón notuðu til fært svo margt úr skorðum.
jafnaðar matföng fyrir 2144
krónur, en sjö manna fjcl-
skyldur fóru með 3783 krónur
Matarkaupin hafa lækkað
hlutfallslega úr 40.6% 1927—
1928 í 32.6% 1947—1948 og
til matarkaupa. Matarkaup, kostnaður við húsnæði úr
ukust verulega að krónutali
með vaxandi tekjum_á neyt-
anda. Stærstu fjölskyldurnar
notuðu • 44% allra gjalda
sinna til matvælakaupa, en
þær minnstu ekki nema 27%.
Húsaleiga, ljós og hiti
11% útgjaldanna.
Föt og skófatnaður tók til
sín 14% af heildargjöldum
Eyðsla til fatakaupa jókst
ekki að sama skapi sem mat-
15.3% í 12.5%. Fatnaðurinn
er líka lágur núna, sennilega
vegna skömmtunarinnar.
Þær tekjur, sem með þessu
móti hafa losnað, eru notað-
ar til húsgagna og annars
kostnaðar við heimilið, kaupa
á tóbaki og áfengi, í ferða-
lög, skemmtanir og þess hátt-
ar.
Sundurliðun matvaranna
er líka allt önnur en hún var.
Mj ólkurnotkun hefir tvöfald
asson sé. Hann veit auðsjá-
anlega, að í stóru löndunum
úti í heimi fara nú fram stór-
felldari pólitískar ofsóknir
en áður hafa þekkzt og helzt
minna á galdraofsóknir fyrri
tíma. Og honum virðist
kappsmál, að við íslendingar
sýnumst ekki minni en þörf
gerist og tökum hina stóru
til fyrirmyndar í þessum efn-
um.
Áður en Alþbl. birtir marg-
ar greinar sem þessa, vil ég
minna það á ummæli Tru-
mans, forseta Bandaríkjanna,
er hann viðhafði um einn af
meðlimum öldungadeildar-
innar, sem ötullega gekk
fram í að ákæra landa sína
fyrir kommúnisma og land-
jráð. f’orsetinn sagði um þenn
an þingmann, að hann væri
það dýrmætasta, sem Kreml
ætti í Bandaríkjunum. Trú-
að gæti ég, að höfundur Al-
þýðublaðsgreinarinnar ge.ti
með góðri ástundun orðið slík
gersemi, að hann verði Rúss-
um meira virði en allir ís-
lenzkir kommúnistar til sam-
ans. Skrif hans um Hallgrím
Jónasson spá a.m.k. góðu um,
að svo geti orðið. Þau eru
fyrst og fremst byggð á póli-
tísku ofstæki en ekki sann-
girni og réttsýni.
Krafa greinarhöfundar, að
Hallgrímur sé rekinn frá
kennaraskólanum, byggist á
því, að hann telur Hallgrím
nota aðstöðu sína við skólann
til framdráttar pólitískum
áhugamálum.
Við, sem hcfum verið í
kennaraskólanum, mundum
nú seinast af öllu hafa búizt
við, að Hallgrímur yrði á-
kærður fyrir þessa hluti. Síð-
an éjj^fór að þekkja til í þeim
skóla, fyrir um það bil 4 ár-
um, eða um svipað leyti og
Hallgrímur tók ákveðna af-
stöðu gegn Keflavíkursamn-
ingnum, hefi ég ekki heyrt
neinn nemanda halda því
fram, að hann, eða aðrir
kennarar ökólans, rækju þar
pólitískan áróður.
Á síðastliðnum vetri, þegar
Atlantshafsbandalagið var
efst á baugi, lagðist Hallgrím
ur eindregið gegn því, að nem
endur skólans blönduðu sér í
þær deilur, þótt hvorki hon-
um né öðrum kunnugum gæti
dulizt afstaða mikils meiri-
hluta þeirra til þess máls. í
þetta skipti, og oft fyrr og
síðar, hefir Hallgrímur sýnt,
að hann hugsar fyrst og
fremst um hag og heill skól-
ans og nemenda hans, enda
hygg ég, að honum sé annt
um hvort tveggja. En þar sem
sýnt er, að höfundur Alþýðu-
blaðsgreinarinnar er harla
ókunnur störfum Hallgríms í
kennaraskólanum, vil ég
fræða hann á því, að innan
skólans nýtur Hallgrímur al-
menns trausts og vinsælda,
ekki aðeins sem afburðasnjall
kennari, heldur einnig sem
góður maður, er seint mundi
gera öðrum verri sakir en
efni stæðu til. En það eru nú
ef til vill einmitt þessi at-
riði, sem eru mestur þyrnir í
augum Alþýðublaðsins.
Vel má vera, að höfundur
umræddrar greinar telji sig
með þessum skrifum vera að
vinna fyrir sína pólitísku
stefnu, eða jafnvel fyrir alla
þjóðina. Á 17. öldinni — öld
galdraofsóknanna — voru
$st og þó að notkun dósa-
mjólkur og rjóma sé talin með
1927—1928, hefir mjólkur-
neyzlan aukizt um 50%. Hins
vegar hefir neyzla feitmetis,
osta og kjötmetis minnkað,
en fiskneyzla aukizt og kem-
ur það einkum fram á nið-
ursoðnum fiski.
En þess er þó að gæta, að
allar þessar tölur eru nú orðn
ar tveggja ára gamlar og
segja því ekki til um þessi
efni í dag.
líka til menn, sem töldu sig
vinna þarft verk með því að
koma sem flestum á bálið, og
var þá ekki alltaf spurt, hvort
ákærurnar væru á rckum
reistar eða ekki. Þessir menn
hafa nú fengið sinn réttláta
dóm, og fáa mun fýsa að feta
í fótspor þeirra, þótt undan-
tekningar finnist frá því.
Alþýðublaðið ætti ekki að
framkvæma lýðræðisstefnu
sína með því að hvetja til
samskonar .ofbeldisaðgerða
gagnvart pólitískum andstæð
ingum og einræðisríkin í
austri beita. Slik vinnubrögð
eru ábyggilega ekki að skapi
íslendinga. Og fáa mun fýsa,
að hér á landi skapist slík
pólitísk tortryggni, sem nú
ríkir meðal flestra stærri
þjóða heims og sums staðar
hefir leitt til pólitískra of-
sókna og réttarmorða. Skrif
Alþýðublaðsins um Hallgrím
Jónasson, mann, sem nýtur
jafn mikils álits í starfi sínu
og vinsælda meðal alþjóðar,
hljóta því að verða fordæmd
og valda ekki öðrum brott-
rekstrum en þeim, að reka
nokkra heiðarlega kaupend-
ur frá blaðinu.
Um það atriði, hvort Hall-
grímur rekur pólitískan á-
róður innan kennaraskólans,
hljóta nemendur þess skóia
að vera dómbærastir. Einn
þeirra hefir hér sagt sitt álit
á því máli og væri vel, ef
fleiri gerðu slíkt.
Sumir af nemendum Hall-
gríms eru flokksbræður grein
arhöfundar, og ætti hann að
reyna að fá einhvern þeirra
eða einhvern annan til að
bera vitni með sér 1 þessu
máli. Það verkefni mun án
efa verða nóg fyrir hann
fyrst um sinn. En ef hann
lætur meira frá sér íara af
slíku tagi, væri gaman að fá
að vita, hvort honum er fyr-
irskipað að vinna fyrir laun-
um sínum með þvi að skrifa
atvinnuróg og ósannindi urn
heiðarlega menn, eða hvort
hans eigið innræti er hér að
verki.
UTAN ÚR HEIMI
Fremsti borgari í Chicago.
í Chicago er venja að láta al-
menning velja einum manni tign-
arheiti sem merkasta eða fremsta
manni borgarinnar árlega. í vetur
varð svertingi að nafni Percy L.
Julian fyrir valinu. Hann er lækn-
ir og frægur vísindamaður á því
sviði, en afi hans var þræll.
★
Ný geymsluaðferff.
í Noregi var i vetur byrjað á því
að hella úr hænueggjum í mót og
frysta þannig í pökkum, sem eru
eitt kg. hver. Þessi egg eru eink-
um ætluð til notkunar við bakst-
ur og matreiðslu.
★
Dýr frímerki.
Karl, sem fyrrum var Rúmeníu-
kóngur, er orðinn starfsmaður hjá
frímerkjafyrirtæki einu, sem með-
al annars gefur árlega út mikla bók
með upplýsingum og myndum af
frímerkjum um allan heim. Ný-
lega fól kóngur frimerkjaverzlun í
London að selja allt Evrópu-frí-
merkjasafn sitt í New York. í því
safni er meðal annars gult frí-
merki sænskt frá 1855, misiprent-
að. Það er talið torfengnasta frí-
merki í Evrópu. Fróðir menn segja,
að sænskur stúdent hafi fundið það
í rusli afa síns í Stokkhólmi árið
1886 og selt frímerkjakaupmanni
einum á 7 krónur, en Karl kóng-
ur keypti það fyrir nokkrum ár-
um fyrir 9000 sterlingspund.
0
★
Hundrað ára r%nsla.
Madera gamla Greenleaf var ný-
lega hundrað ára. Blöðin spurðu
hana, hversvegna hún entist svona
vel og hún svaraði:
— Ég elska mennina, einkum
unga fólkið og sér í lagi karlmenn.
Mér þykir gaman' að körlunum.
★
Konunglegt skáld.
Vilhelm Svíaprins, sonur Gústafs
konungs, er löngu kunnur sem
skáld. Hann hefir samið leikrit, ort
ljóð og undirbúið kvikmyndir. Nýtt
leikrit eftir hann var frumsýnt í
vetur. Það heitir „Vrakgods“.