Tíminn - 19.11.1950, Blaðsíða 3

Tíminn - 19.11.1950, Blaðsíða 3
259. blað TIMINN, sunnudaginn 19. nóvember 1950. Gömul kynni II: Minning Hallgríms Níelssonar á Grímsstööum Grímsstaðir á Mýrum eruj einn af þrem efstu bæjum í Álftaneshreppi — fjallbæj- unum, sem svo eru nefndir, én sveitin er víðáttumikil, og löng leið frá fjöru til fjalls. Bærinn stendur undir múla, er dregur heiti sitt af staðn- um, Grímsstaðamúla. Útsýni er þarna mikið og fagurt í björtu veðri, yfir sveitina á sjó fram, en suður um Borg- arfjarðarhérað og vestur á Snæfellsnes allt til fjalla. Jörðin er landmikil í fjalli og byggð. Eru þar víðlendir, gróðursælir búfjárhagar inn- an um lága, birkivaxna ása.' Heima á staðnum stendur nú húsakostur mikill og reisu- legur, yfir fólk og fénað, á stórum, eggsléttum grundum, sem að mestu hafa verið ræktaðar upp úr mýrum og móum nokkra undanfarna áratugi. Ekki fylgja jörðinni önnur gæði en þau, sem í mold og! gróðri búa, hvorki veiði í vötnum né önnur sérstök, hlunnindi. Mér er heldur ekki: kunnugt um, að Grímsstaða' sé getið að fornu fari um-' fram önnur býli þar um slóð-' ir, enda munu liðnar kyn- slóðir ekkert hafa þar eftir skilið til að byggja ofan á allt fram um miðja síðustu öld. En þá gjörast þáttaskil í sögu' Grímsstaða. Árið 1863 flytja þangað og búa þar síðan til dauðadags,! ung hjón, sem voru óvenju-i legum manndómskostum bú-. in. Ég hefi lítillega minnst þeirra hér í blaðinu fyrir, nokkrum árum, en þykir, hlýða að rifja það upp að þessu sinni. Þetta voru hjón- in Níels Eyjólfsson og Sigríð-' ur Sveinsdóttir. Níels var Austfirðingur að, ætt, Eyjólf.sson Guðmunds-, sonar að Helgustöðum í , Reyðarfirði. Sigríður var | dóttir sr. Sveins Níelssonar prests að Staðarstað og fyrri konu hans, Guðnýjar skáld-| konu Jónsdóttur prests að Grenjaðarstað. Var hún' þannig hálfsystir Hallgríms Sveinssonar biskups og Elísa-' betar, móður Sveins Björns-1 sonar, forseta íslands. Mikið þótti þegar til þess- ara ungu hjóna koma þar í sveit. Níels gjörðist þegar stórvirkur um allar umbæt-' ur á jörð sinni, bæði um tún- J rækt og húsabætur, enda var hann lærður smiður og at-1 orkumikill búsýslumaður. | Sigríður var gáfuð kona og vel menntuð, ágætlega verki farin en jafnframt bókelsk og listhneigð. Tók nú jörðin fljótt stakkaskiptum í hönd- um þeirra, og var heimilið rómað um langa vegu fyrir menningu og myndarbrag þau tuttugu ár, er þau bjuggu þar samvistum. Þau eignuð- ust 7 börn er upp komust. Tvö þeirra fluttu úr héraðinu á unga aldri, þau Haraldur,[ síðar guðfræðiprófessor, og Þuríður kona Páls Halldórs- sonar fyrrv. Stýrimanna- skólastjóra, sem nú er ein moldu ofar þessara, merku systkina. Hin systkinin fimm settust öll að í uppeldissveit sinni, Álftaneshreppi, og bjuggu þar langa ævi, sem bærtdur og húsfreyjur. Árið 1883 lézt Níels Eyjólfsson og tók þá Hallgrímur sonur hans við jörð og búi, þá tæplega tvítugur að aldri, fæddur 26. maí 1864. Árið 1886 gekk Hallgrímur að eiga Sigríði Helgadóttur frá Vogi á Mýrum, Helgason- ar alþingismanns, Vogi, og lifir hún mann sinn, háöldr- uð, nú á tíræðisaldri. Höfðu þau hjón þvi verið samvist- um hátt í hálfan sjöunda tug ára, er Hallgrímur lézt í á- gústmánuði síðastliðnum. Það má einnig með sanni segja, að Hallgrímur hafi búið á Grímsstöðum á sjö- unda tug ára, því að þótt hann afhenti sonum sínum jörðina til ábúðar fyrir all-1 löngu, þá hafði hann þar alltaf jarðarítök, bæði gras-1 nytjar og fénað. Þá ræktaði I hann sér nýjan töðuvöll ut- an gamla túnsins, er hann nefndi Fagravöll og annaðist hann lengstaf sjálfur af mik- illi natni og þrísló að jafn- aði hvert sumar. Þeim Hallgrími og Sigríði varð sjö barna auðið og eru þau öll á lífi. Dætur eru þrjár, Soffía, Elín og Sigriður, en synir fjórir, Níels, Helgi, Axel og Tómas. Auk þess áttu þau hjón nokkur fósturbörn, er þau ólu upp að nokkru eða öllu leyti. Allir, sem til þekkja, munu á einu máli um, að því merki athaína og menningar, er þau eldri Grímsstaðahjónin reistu þegar viö komu sína þangað, hafi með prýði verið haldið uppi í höndum þeirra Hallgríms og Sigríðar. At- orka, umbætur og andleg menning mótuðu jafnan hið fjölmenna, umsvifamikla heímili þeirra. Hallgrímur líktist föður sínum um bú- sýslu og framkvæmdir. Töðu- völlurinn var aukinn og bættur með ári hverju og húsakostur að sama skapi, því að bústofninn jókst jöfn- um höndum og aukinn hey- fengur skóp skilyrði og ör- yggi til fyllri nýtingar bú- fjárhaganna. Tvisvar brann íbúðarhúsið í búskapartíð þeirra hjóna, og í bæði skipt- in byggt upp betra og meira að nýju, og í síðara skiptið steinhús mikið og vandað. Sigríður, kona Hallgríms, annaðist og sinn hluta heim- ilisstjórnarinnar með hinni mestu prýði. Hún var óvenju þrekmikil kona, afkastamik- il og umhyggjusöm húsmóð- ir, er með stillingu sinni og ljúfmennsku, sem hinar miklu annir aldrei settu úr skorðum, veitti heimilislífinu yl og unað. Heimilið var sem fyr segir, stórt og mann- margt ungra og gamalla, en auk þess var þar lengst af okkur að mestu horfin, kyn- hvorki blekki mig blámi fjar- stöðugur straumur gesta og slóðin, sem um síðustu alda- lægðarinnar né bjarmi æsku- gangandi, og suma tíma árs, mót var í blóma lífsins og minningarinnar — að sveitin t. d.. í sambandi við fjallleitir gerði hér garðinn frægan, — var mjög vel mönnum búin. og réttaferðir, öllu líkara aldamótakynslóðin, sem Um það sannfærist ég með ferðamannahóteli, og áttu þó tengdi saman gamla og nýja því að renna augunum bæ frá allir vísan þar hinn bezta tímanri. Hún var að heiman bæ. En samt kemur svipur beina, án þess að innt væri búin með nesti og nýja skó. þessara systkina fyrst upp í eftir gjaldi. Munu margir Nestið var fornar en farsæl- huga mér, er ég lít í anda geyma ljúfar minningar frá ar dyggðir — og nýju skórn- liðna tíð, hér i mínu gamla slíkum hátíðadögum, því aö ir, bjartsýn, athafnas'öm um- sveitarfélagi. Þessi systkini þar fór allt saman, ágætar bótaþrá. Nú eru hér aðeins voru svo mörg, og þrátt fyrir og alúðlegar móttökur og á- ein hjón ofar moldu, er þá allt svo lík, þau voru öll svo nægjulegar samverustundir höfðu búsforráð í hreppnum, .gáfuð, svo miklum hæfileik- með húsbændum og heimilis- og getur hvorugt verið við um búin, og höfðu öll svo fclki, þó að hin eina mun- þessa kveðjuathöfn sökum sterka og fastmótaða skap- gát, sem þar var um hönd aldurs og hrumleika. Það eru gerð. Það gat því ekki hjá höfð, væri lestur ljóða og þau hjónin Jón Samúelsson því farið, að þau mótuðu um- sagna, að ógleymdri hljóm- og Sesselja Jónsdóttir á Hofs- hverfi sitt á langri leið. Þessi listinni, sem þá ómaði um allt stöðum. systkini voru Sveinn bóndi á húsið langt fram á nætur. En það er alveg sérstakur Lambastöðum, Marta hús- Andleg hugðarefni, svo sem þáttur þessara tímamóta, freyja á Álftanesi, Guðný lestur bóka, ljóð og söngur, sem fyllir huga minn í dag á húsfreyja á Valshamri, Sess- sátu jafnan í hásæti á heim- þessum stað og við þessa at- elja húsfreyja á Grenjum og ili þeirra hjóna óðar en önn- höfn. í dag erum við að fylgja Hallgrímur bóndi og hrepp- um dagsins varð þokað um til grafar hinu síðasta af stjóri á Grímsstöðum. set. Nú er það yngsti sonur Grímsstaðasystkinunum fimm, sem bjuggu hér Ekki voru þessi systkini til í auðs borin, en bújaroir þeirra þeirra hjóna, Tómas sem hreppnum allt blómaskeið á þá lund sem algengast er hefir með höndum forsjá óð alsins, og heldur ótrauður ævinnar um áratugi, og fórn- á landi hér, að þær kröfðust uðu honum sínum óvenju árvekni og atorku þeirra .uppi merki feðra sinna með miklu hæfileikum og starfs- jarðarbarna, sem guð fól orku. Þegar ég renni hugan- þeim að gefa daglegt brauð. um aftur til æskuára minna Og þrátt fyrir búmannsraun- og virði fyrir mér yfirbragð ir nútímans, þekkir bóndinn stórfelldum framkvæmdum í jarðabótum og húsagerð. Kynslóð kvödd. sveitarfélagsins eins og ég ekki lengur til rnargra erfið- I geymi það í minni mér, þá 3inn ] . ágúst síðastliðinn er það svipmót þeSsara syst- var Hallgrímur á Grímsstöð- um jarðsunginn í heimagraf- reit, er þar hefir verið gerð- ur og vígður fyrir nokkrum árum. Viðstaddur greftrun- ina var mikill mannfjöldi, bæði innan sveitar og utan. Sr. Þorsteinn L. Jónsson, prestur í Söðulsholti, jarð- söng hinn látna heiðurs- mann með ágætis minning- arræðu, en Lúðvig Guð- mundsson skólastjóri, tengda sonur Hallgríms, og sá er þetta ritar, fluttu nokkur kveðjuorð yfir líkbörunum. Vil ég hér rifja upp þessi kveðjuorð mín í meginatrið- um: í dag er mér innanbrjósts svipað því, sem ég væri að ljúka við að lesa síðustu blað- síðuna í merkilegum kafla í sögu þessarar sveitar, — ætt- ar- og æskusveitarinnar, — Álftaneshreppsins. Nú er hún kina, sem marka þar dýpstu og skýrustu drættina. Og þó er ég mér þess vel meðvit- andi — og þar held ég að leika, sem þá var við að stríða. Samt sem áður bjuggu þau öll mjög farsælum bú- skap við mikla gestrisni og greiðasemi — ólu upp með (Framhald á 5. síðu) Grímsstaðir ???????????????????????????????????????????????????????????« ?••??•••••?•••??l**"^ ?•??•?????????????????????????????????????*????????••?•••???»???????????????????????????????*?????????????????????????????????????????•?••?**•*•*• tt GUÐtNN, SEM BRÁST Sex heimsfrægir höfundar rita þessa bók, sem vakið hefur alheimsathygli STUDLABERG H.F. BWimw»........»...:».:.»:..iH....».»n.»......t..:.w^

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.