Tíminn - 21.01.1955, Blaðsíða 4

Tíminn - 21.01.1955, Blaðsíða 4
TÍMINN, föstudaginn 21. janúar 1955. 16. blak í lok 19. aldar hófst hið síðasta landnám íslendinga. Norrænir fullhugar, sem eigi undu kúgun og einvaldsharð rétti, sigldu fleyjum sínum hingað til lands og reistu hér byggðir og bú. Stofnuðu nýja þjóð í nær óþekktu, fögru en harðbýlu landi. Framtíðin skóp þessari ungu þjóð ýmsa kosti og suma allharða, en hún hélt velli. Þjóðinni ent- ust þeir eiginleikar skapfestu, harðfengis og frelsisvilja, er hinir fyrri landnámsmenn fluttu með sér handan yfir hafið. Hið síðara landnám hófst nánast af sama tilefni og hið fyrra. Kynborin erfðahneigð til frelsis og sjálfstæðs menn- ingarlífs undi eigi lengur kyrr stöðu við ánauð og fátæktar basl. Undan sliku skyldi þjóð in leysa sig og verða alfrjáls og dáðmikil þjóð, sem „alla veröld varðar og vökumenn á norðurhveli jarðar". Aldamótamennirnir áttu sér þann kraft og harðsnúna lífsvilja, sem þjóðin hafði í aldir treyst með hörku og ó-* sveigjanleik í brauðstriti og mjúklegum átökum við sköp- tm andlegra verðmæta um langar aldir. í fylling tímans hófst svo viðreisnarstarfið og fór sem vorleysing um allt þjóðlífið og stefndi nú hratt til gró- andans, og lögð nótt við dag á hverju sviði. Var á örskömm um tíma náð því marki, sem fyrst var sett. Uppskeran varð ríkuleg og blómaskeiðið hvergi nærri á enda runnið enn. Þegar þjóðin þreytti þannig fang við hið veigamesta verk efni hlutu úrslitin að vera því háð, hversu öll alþýða manna brást við. Ef hennar var eigi hinn nauðsynlegi kraftur og kjarni var ósigur vís og undanhald búið. En hún sem fyrr lagði sig alla fram og bar á herðum sér ríflegan hlut erfiðis og á- byrgðar. Lyfti sér jafnframt í æðra sess ásamt þjóðinni allri og nú urðu íslendingar einnar stéttar. Þegar ég minnist látins vinar míns, Sæmundar Ólafs sonar, bónda á Lágafelli í Austur-Landeyjahreppi, kem ur mér í hug lífsbarátta þjóð arinnar, stórstígar framfarir hennar og hamingjugengi. Hann var einmitt glöggt dæmi hvílíkir öndvegismenn skipuðu flokk landnámsmann anna frá síðustu aldamótum. Slíkir áttu sér geymda eðlis- kosti hinna fyrri landnáms- manna, harðfengið, skapfest una og frelsisviljann og neyttu nú þeirra til hins ýtr- asta, þegar gengið skyldi til morgunverka á nýrri öld. f þeim reiti, sem Sæmundi heitnum voru sköpuð örlög að starfa, sótti hann fast fram og hóf sig og umhverfi sitt á hærra stig til betra horfs á allan veg. Hann og hans líkar byggðu "hina traustu undirstöðu og þó að einhverj um kunni að þykja hærra risið á þjóðlífsbyggingunni í dag og siglingin öllu glæstari skulu þeim sömu eigi gleym- ast orð góðskáldsins: Þótt færri lofi gamla bursta- bæinn en borgarturninn nýja út við sæinn má líkja þeim, er stóðust stormsins æði við stuðla tvo í sama hetju- kvæði. D. St. Þessir hinir beztu hæfileik Sæmundur Olafsson frá Lágafelli ar, sem prýða og prýtt hafa far íslenzkra bænda frá önd verðu, voru Sæmundi gefnir í ríkum mæli, hæfileikar, er traustlegast byggja þjóðirn- ar upp. Snörp greind, óbil- andi kjarkur, atorkusemi og úrræðakraftur. Og þar að mun koma, ef eigi er enn, að þjóðinni skilst til fulln- ustu, að svo lengi sem með henni býr þróttmikil bænda- íjöld, sem að er búið svo sem bezt má verða, þarf engr ar óvissu að gæta um fram- tíðarhag, ef jafnvægisleysi á öðrum sviðum nær eigi yfir- hönd. Sæmundur var fæddur að Gularáshjáleigu í Austur- Landeyjahreppi 29. júní 1874 og voru foreldrar hans merkis h'ónin Ólafur Ögmundsson bóndi þar og Vilborg Þor- bjarnardóttir. Stóðu þannig að honum hinar merkustu bændaættir austur þar. í föðurgarði ólst hann síðan upp við ástríki góðra foreldra og vakandi umhyggju, sem varg honum drýgst lífsvega- nesti. Eigi mun honum hafa borizt í hendur tækifæri til bóknájms framar því, Isem tíðast var um æskumenn á þeim tímum, en hann lagði því rneira kapp á störfin til lands og sjávar og gjörðist þegar á ungum aldri hinn mesti víkingur á hvoru svið- inu sem var. Hann stóð á hálfþrítugu, er hann sjálfur hóf búskap að Lágafelli. Gerðlst btrátt gildMr bóndi og velmetinn. Bætti jörð sína svo sem kostur var bæði að rækturí 'og húsagerð, og með fénað sinn kunni hann vel að fara svo að til fyrirmynd- ar var. Þá hafði hugur Sæmundar snemma hneigst að sjó og sjávarfangi. Var hann um árabil happasæll bátsformað ur, og sótti aðallega sjóinn við Landeyjasand. Þótti hann afburða sjósóknari og ráð- snjall. Hefir löngum verið til þess tekið, hve örðug sjósókn er við sandinn og eigi öðrum hent að stýra þaðan fleyi en slyngustu mönnum. Alla sína formannstíð henti Sæ- mund ekkert sdys, en víst mun vera, að eigi sjaldan hafi skammt verið milli lífs og dauða. Undan geigvænum boðaföllum og yfir trylltan brimgarðinn auðnaðist hon- um jafnan að ná landi með fley sitt heilt og fólk, og lagði þá oft á hið tæpasta vað, er kannski var hið eina, og tafði hvergi. Undansláttur og hug arvíl gat skipt sköpum. En hvort tveggja var Sæmundi óþekkt. Er þeim görpum nú tekið að fækka sem óðast, er fangbrögð eiga við Ægi frá Landeyjasandi, enda breyttir tímar, þess siður þörf og hægar að leita til sjávar annars staðar. Áður mátti heita að lífsnauðsyn væri. Munu sjómenn úr sand inum kunna að greina marga hetjusögu um svaðilför og auma heimkomu. En. of oft var engrar undankomu auð- ið og grimm örlög búin þeim sem til lands sóttu, og þung sorg þeim, sem heirría voru. Hefir Sæmundur mjög mót- ast af þessari hörðu baráttu og í þessum átökum við ofur eflið þroskaðist manndómur inn og stæltist karlmennsku þorið. Það kom snemma í ljós að Sæmundi var treyst um fleira en hyggna bústj órn og örugga sjósókn. Ári eftir að hann tók að búa, var hann kjörinn hreppsnefndaroddviti Austur Landeyinga og hélt þeim starfa á fimmta áratug. Var viturlega ráðið að færa hon- um, þótt ungur væri, hrepp- stjórnina í fang og eigi í ann an tíma verið betur séð hags munum sveitarinnar borgið. Er skemmst frá að segja, að sveitarstj órnarstörf in vann hann með þeim skörugsskap og fyrirhyggju, að lengi mun að búa og hefir sveitin á þess um tíma tekið hinum ótrú- legustu stakkaskiptum á öll- um sviðum og sótt fram í fremstu röð byggðarlaga. Hver sveit ber jafnan sterk- an svip fyrirmanna sinna og hér svo að eigi er um villst. Þess má iSérsJtakltega geta, hve Sæmundi tókst með sér- stakri lægni og atorku að koma vegamálum sveitarinn ar í það horf, sem hún nú að mestu byggir á, en óvíða var vegaþörfin og samgöngu- þörfin meiri, þó annars stað ar og raunar alls staðar í sveitum sé hún mikil. í brúa og vatnamálum héraðsins átti hann sinn drjúga þátt hversu vel til hefir tekizt og dró hann hvergi af sér í baráttunni fyrir framgangi þeirra mála. Sýslunefndarmaður var Sæmundur kjörinn árið 1919 en lét af starfi sakir sjúk- leika árið 1951. Allan þennan tíma neytti hann færist og vann sleitulaust að hags- munamálum héraðsins og mun eigi hafa gleymt sveit- ungum sínum þar. Mátti heyra því fleygt stundum, að hann drægi um of taum síns sveitarfélags en aldrei vissf ég til slíks. Hitt var jafnan vitað, að vel var hann vak- andi um hagsmuni sveitar sinnar og lét eigi á þá hall- ast, ef því var að skipta. Kom þannig mörgu fram, sem fyrir öðrum hefði stað- ið óþyrmilega. í sýslunefnd nutu kostir Sæmundar sem íélagsmálamanns sín einkar vel og áttu sinn hlut að því, að hann kemur við sögu flestra framfara og baráttu- mála, sem að höndum hafa borið í héraðinu á mörgum liðnum áratugum. Sæmundur hafoi aflað sér staðgóörar þekkingar á mál- efnum þjóðarinnar, sögu hennar og starfi. Góðar gáf- ur samfara einbeittum vilja og kappi ruddu honum hvar vetna brautina. Hann var eldfljótur að átta sig á hverju viðfangsefni og skapa sér skyrt mótaða skoðun, sem hann hélt síðan fast fram. Á málaþingum sómdi hann sér afburða vel. Var skemmti lega máli farinn og flutti er indi sitt jafnan af myndar- skap. Sjaldnast var nein laun ung um það, hvert hann vildi stefna. Munu fáir héraðsbú- ar hafa staðið honum á sporði í málafylgju, ef hann á ann að borð lagði til orrustu. Mun eigi gleymast okkur, sem kynntumst því, hversu fleyg ar setningar flutu í ræðum hans. Fyrir hvem þann, sem hugðist ætla sér að snúa út úr eða setja fram flausturs- lega athugasemd, gat það orð ið til mesta ógagns og jafn- vel leiðinda, ef Sæmundi var að beint. Hin hvassa hugs- unarsnerpa Sæmundar átti þá til að senda um hæl bein- skeytta ör, sem í mark hitti og jafnvel óvægilega. Átti hann stundum bágt með að neita sér um skotið, ef sæmi legt færi gafst. En allt var slíkt af góðlátlegri glettni gert cg til bess eins ætlað að stytta mönnum stundina. Mér ey í minní margur málflutningur Sæmundar, þegar um var að tefla fjár- hagsleg vandamál sveitarinn ar gagnvart öðrum héruðum. Þá beitti hann af kostgæfni framsagnar- og málfylgju- hæfileikum sínum og um mál flutninginn kvíslaðist ánægju leg kýmni, sem létti mjög undir hátiðleik málsins sjálfs og kannski dapurleik. Slíkar skilmingar háði Sæmúndur uf íþrótt. Þessir eiginleikar hans voru í miklu dálæti með vin um hans og samherjum og veittu þeim oft ánægjustund ir við annars oftlega dauflegt hversdags strit og starf. í sýslunefndinni var Sæ- mundur einn hinn fremsti um ráð og miðlun hagnýtrar reynslu. Hann átti manna drýgstan þátt í hallkvæmri iausn héraðsskólamáls Rang æinga og í málefnum Þor- lákshafnar. Sýndist hann hitta sjálfan sig fyrir og munu fá verkefni hafa fang að svo hug hans. Hann var því sjálfkjörinn fulltrúi sýsl unnar í Þorlákshafnarnefnd frá upphafi. í málefnum samvinnustefn unnar var hann ókvikull bar áttumaður. Þar sá hann leik á borði til stórbættrar að- stöðu fyrir sveitirnar. Sem fulltrúi sveitar sinnar og héraðs á fundum þeim og í nefndum, sem fjalia um af- urðamál bænda, átti hann því langt starf og þýðingar- mikið að baki. Sláturfélag Suðurlands, Mjolkurbú Flóa manna og Kaupfélag Rang- æinga, öll þessi merku sam- vinnuíélög bænda áttu hug hans óskiptan og studdi hánn þau með ráðum og dáð alla tíð. í stjornmálum fylgdi slíkur maður sem Sæmundur að sjálfsögðu Framsóknar- flokknum, sem . hann taldi vera hina eiríu' öruggu briöst vörn samvinnumanna og land búnaðarins. í-pólitískum við- skiptum við andstæðinga þótt ist Sæmundur ætíð eiga hæga aðstöðu til ' málfiutnings vegna yfirburða stefnunnar og raunhæfrar framkvæmd- ar hennar. Þar áttum við Framsóknarmenn hauk í horni, sem munaði um og minnisstæður er. Fjölmörgum öðrum trúnað arstörfum gegndi Sæmundur en hér hefir verið talið, var formaður búnaðarfélags sveit ar sinnar um áratugi, lengi í yfirkjörstjórn Rangárvalla sýslu og mætti svo lengi rekja en hér verður stáSar numið. Eigi gekk Sæmundur einn til verks óstuddur. Hinn 4. október 1901 gekk hann að eiga Guðrúnu Sveinsdóttur trésmiðs í Stóru-Mörk í Vest ur-Eyjaf jallahreppi, hina mik ilhæf astu konu, sem. hvatti hann til nýtra starfa .og bjó honum griðland á góðu og fögru heimili. Var hjónaband þeirra hið ástríkasta. Þau cignuðust 3 börn, sem öll lifa og hafa erft kynfasta eðlis- kosti foreldra sinna. Þau eru: Sveinn yfirlögregluþjónn í Reykjavík, kvæntur ' Elínif Geiru Ólafsdóttur frá Höfða á Völlum. Vilbdrg gift Finrí- boga Magnússyni, bónda og sýslunefndarmanni á' Lága- felli. Margrét gift Árríá Eirí- arssyni, símstöðvarstjóri "á Hvolsvelli. Þegar líða tók á'ævidagirin . brugíu þau görhíú'hjóriin búi og fengu í herídur dóttur sinni Vilborgu og rnaniil hennar, framúrskarapdi at- orkusömum og myndarlegum hjónum, sem byggt' hafa rausnarlega á tryggri o'g far sælli undirstöðu. Þar höfðu gömlu hjónin athvarf æ síð an við einstakt ástríki og umhyggju barna sinna og tengdabarna. Konu sína missti Sæmund- ur 18. september 1945 og mun hann við fráfall hennar hafa misst gleði sinnar þótt lítt bæri á, en áunnin hugar- ró cg æðruleysi hefir komið honum til hjáipar í þeirri raun. Nokkur undaniarin ár átti hann við sjúkdómsböl að stríða en sá kafli lífs''i3gu hsns og einnig athyglisverð uu og myndríkur. Þar barði'it hann af sömu karlmennsku og andlegri stilling eins og hann fyrr hafði att kappi við brimið fyrir Landeyjar- sandi, vegleysur Landeyja og stó^vötn héraðsins. Að vísu lét hann nú undan síga, það, (Framhald á 6. síðu). LÖGTAK Eftir kröfu tollstjórans i Reykjavík og að undan- gengnum úrskurði verða lögtök látin fram fara án frekari fyrirvara, á kostnað gjaldenda en ábyrgð rík- issjóðs, að átta dögum liðnum frá birtingu þessarar auglýsingar, .fyrir eftirtöldum gjöldum: Söluskatti 4. ársfjórðungs 1954, sem féll í gjalddaga 15. jan. s. 1., áföllnum og ógreiddum veitingaskatti, gjaldi af inn- lendum tollvörutegundum, matvælaeftirlitsgjaldi, skemmtanaskatti, tryggingariðgjöldum af lögskráðum sjómönnum og lögskráningargjöldum. Borgarfógetiran í Eeykjavík, 18. jan. 1955, KR. KRISTJÁNSSON.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.