Tíminn - 21.12.1955, Qupperneq 6

8.
TllVIINN, m’ð'yikudaginn 21. desember 1955.
291. blaS»
■»■——1-1 „m-..
Saga um merkilega menn
og skemmtilega tíma
Sögor Ijósvnyndavélarinnar
f Guðmundur G. Hagalín:
Hrævareldar og him*n-
ljómi. Bókfellsútgáfan.
Rvík 1955.
Sá míkilvirki sagnamaður
Buðm. Hagalín lýkur með
þessari bók frásögn sinni um
það, sem á daga hans dreif
frá bernsku vestur á fjörðum
til vors 1919- Síðasta og
fimmta b>ndi frásagnar þess-
arar er nýlega komið út, all-
mikið rit, 269 bls. í allstóru
broti. Fjallar þessi saga um
dvöl höfundar í 4.-5. bekk
menntaskólans, hefst með frá
sögn um skólabyrjun, kennara
og skólafélaga og endar á frá
sögu um harla rómantíska
dagdrauma ungra skálda uppi
í Mosfellssveit þetta yndislega
vov 1919.
Þessi bók verður vafalaust
rinsæl og lesin af mörgum,
eins og fyrri bindin- Hún er
sem vænta má fjörlega skrif_
uð, víða bráðskemmtileg og
ekki ósennilegri en svo, að þó
mann gruni, að sumt sé hér
s'káldskapur, þá gæti þetta
allt verið „heyrt, séð og lifað“.
Ég geri ráð fyrir, að þessi bók
íþyki sérstaklega mikilsverð
vegna þess, að hér segir frá
Birtingur
Nokkrir ungir menn, rithöf-
undar og málarar, gefa út
tímarit, sem Birtingur nefn-
ist. Það fjallar aðallega um
bókmenntir,' en þó emnig um
aðrar fagrar Þstir og hagræn
Bfni. Þetta tímarit er töluvert
sérstætt að gerð pg ytri bún-
ingi, yfir því ferskur blær og
iistrænn, þótt það sé íburð-
arlaust- Hausthefti Birtings,
Bða 3. hefti 1955, er nýkomið
út. Fremst er mynd af Hall-
dóri Kiljan Laxness stöddum
á', Horn'st^önduím. Kveðja
aokkrir rithöfundar sér hljóðs
þar á eftir í stuttu máli um
skáldið í tilefni af veitingu
Nóbelsverðlauna. Er þar
margt snoturlega sagt, en
grein Steins Stemars þó ó-
amdeilanlega bezt og hljóðar
svo: ^Þegar miklir atburðir
gerast, eiga UtUr menn að
l?egja“.
Þá birtast hugleiðingar um
Laxness eftir Lars-Göran E-
.iksson og nefnast Vandlæt-
ng og píslarvætti, þýtt af
Phor Vúhjálmssyni. Hjörleifur
Slgubðsson slkrifar úm list-
sýningar vor og haust og
íylgja því myndú. Skemmti-
,eg mynd er þarna sér á síðu
af Stefáni frá Hvítadal, tekin
'i hópi vina hans dagmn sem
•aann var biskupaður. Þá er
itiðtal við Nínu tekið af Thór
. ihlhjálmssyni, þá tvö ljóð
Bftir Einar Braga, Thór Vil-
ijálmsson og Jón Óskar mmn
rst í fáum orðum Magnúsar
ísgeirssonar. Lieifur Þórar-
nsson ritar um Igor Strav-
insky. Ási í Bæ á þarna smá-
sögu, sem nefnist Agn. Loks
sr Syrpa eftir Thór Vúhjálms
son og er bar hjalað um ýmsa
síðustu atburði á landi hér,
■tvö Ijóð í prósa eftir Emú
Eyjólfsson, grein um bygg-
Ingalist eftir Hörð Ágústsson
og grein eftú- Magnús Magnús
son um Albert Einstein. Að
öllu samanlögðu er heftið tölu
yert viðamikið.
ýmsum mönnum, sem siðan
hafa orðið þjóðkunnir, jafn-
vel heimskunnir (reyndar ekki
nema emn — ennþá). Dæma-
laust hafa þetta verið
skemmtilegú dagar og menn-
irnir ekki síður, alit svo biess
unarlega ólíkt því, sem núj
gerist — eöa eru það bara við,|
sem þá vorum ungir, sem
breytzt höfum? Því verða aðr-
il- að svara. En hvað um það.
Þessi frásögn Hagalíns, ásamt
bók Þórbergs, íslenzkur aöall,
verður er stundir iíða stórkost
leg heúnild um frábærlega
merlcilega menn og skemmti-
lega tíma. Nú geta rnenn brot
ið heilann um það, hvernig
á því standi, að frásagmr slík-
ar sem þessar eru svo sem
engar til, hvort sem litið er
tú fyrri tíma eða nýrrú Sér-
staklega mætti það verða íhug
unarefni okkur hinum, sem
lifað höfum þieiissa tima og
kynnzt meira og minna öll-
um þeim söguhetjum, hversu
farið myndi hafa um allt
þetta frásagnarefni, ef við
hefðum sjálfir átt að fjalla
um það. Kannske eiga allar
kynslóðir skemmtúega og
merkúega menn, nóg efn1 í
kostulegar frásagnir, en
sjaldnast nokkra frábæra
sögumenn á borð við þá,
sem ég nefndi fyrr. Smábrot,
sem maður rekst á hér og bar,
sýna reyndar, að slíkir snúling
ar hafa verið tú, en verkum
þeirra hefir ekki verið haldið
tú haga sem skyldi, enda farið
að mestu forgörðum.
Guðmundr Hagalín hefú’
margt ritað ágætavel, en ævi-
þættir hans munu fyrir
margra hluta sakir jafnan
taldir tú hins bezta, er hann
hefir gert-
Þorkeli Jóhannesson.
9?Upp skal fald-
"mn draga^
Nýlega er komin út kvæða.
bók eftir Jóhann J. E. Kúld.
Áður hafa birzt eftú’ hann sex
bækur, og fjallar efni beúra
allra um örlög manna á sjó
eða í tengslum við hann. Bæk-
ur Jóhanns hafa verið mikið
keyptar og lesnar af sjómönn
um, og eru nú ekki lengur til
á markaði, nema ef vera
kynni hjá fornbóksölum.
í kvæðabók Jóhanns „Upp
skal faldúm draga“, eru 74
kvæði, og telst mér til, að 17
þeúra séu aö efni tú tengd
sjómönnum. Má nefna af
þeim kvæðin: Á Halamiðum,
Sjósókn, Barningur, Á mið-
in, í skipalest, Síldin og Róð-
u:r. Jóhann gerþekkir þessi
yrkisefni, enda lengi verið sjó
maður. Lengsta kvæðig í bók-
inni nefnist Eyjólfur Eyjajarl-
Fjallar efni þess um kunna
breiðfirzka sjókempu, forföður
skáldsins. Ætla ég, að mörg-
um sjómanni muni ekki síð-
ur þykja fengur að þessari
bók Jóhanns en þeim, sem
hann hefir áður sent frá sér.
En í hörpu hans eru margir
strengir. í vísum, sem hann
nefnir „íslenzkan", er þessi
staka:
fslenzkt mál er magnað
kynngi
myrkra nátta,
/r m jr
„Til fiskiveiða fóru.“ End
urminningar Geirs Sig-
urðssonar skipstjóra. Thor
olf Smúh skrásetti. Bóka-
útgáfan Setberg 1955.
.... .'*.«****&£
Senn eru liðnir tveir ára-
tugir, síðan ég hafði fyrst
kynni af Geir Sigurðssyni skip
stjóra. Oft hefú fundum okk
ar borið saman á þessu tíma-
búi, og hef ég margt af hon-
um numið um fúkveiðar, sæv-
arhætti og þróunarsögu bæj_
arins. Gaman er að hlýða á
Geir- Hann er hiýr í þela, ó-
hvatvís i dómum, frásneiddur
að vega að mannorði fólks,
ætíð glaðsinna i viðræðu og
heflr nokkuð einkennaríkan
frásagnarmáta. — Geú mun
aldrei hafa farið dult með
skoðanir sínar í stjórnmál-
um, en er húrs vegar ekki svo
skapi farinn, að hann hafi
látið þau valda tryggðrofum
né vanmati á góðum drengj-
um í andstöðuflokkum. Það
vita þeú gerzt, sem heyrt hafa
ummæli Geirs um hinn þjóð-
kunna Hensa í Vesturbænum.
Og nú eru endurminnúigar
Geirs komnar út, skráðar af
Thorolf Smúh blaðamanni.
Kennú þar margra grasa í
sambandi við þróunarsögu
Reykjavíkur og þá ekki sízt
undústöðu hennar, sjávarút-
vegmn. Geir gerðist þar virkur
iiðsmaður, sem ekki óttaðist
nýjungar. Hann skynjaði, hví
líkt óvit það var að bíða eftú
því, að ein átt æti úr annarri.
Geir hafði mikla trú á þjóð
súmi, og hann vildi stúðla
eftú megni að því, að hún
mætti sem fyrst á báða fætur
rísa- Segir nokkuð frá því í
bók hans, en þó hvergi nærri
eins ýtariega og mátt hefði
vænta. Vel má vera, að hlé-
drægni Geirs valdi fremur
en annað, en ólíkt hefði verið
meiri fengur í því að festa á
blað alla vitneskju hans um
starfsemi Reknetafélagsins og
upphaf reknetjaveiða við Suð-
vesturland en „Heimsókn í St.
Pauli“, „Berlínarför“ og ann-
að þvíumlíkt. — íslenzkú sjó
menn iðkuðu lengi þá íþrótt
að yi'kja miðaVísur. Elztu vísu,
sem varöveút er af því tagi,
leggur höfundur Báðarsögu í
munn Hettu tröllkonu, en
yngsta vísa þéúrar greinar,
sem ég kann deúi á, er einmút
eftir Geú Sigurðsson og foind-
sumarljóss og sólarþátta,
sviptibyljum traustra hátta.
Jóhann ann ferskeytlunni
sem fleúi fyrr og síðar og kýs
henni langra lífdaga:
Rístu’ upp aftur, rímnadís,
ramman gakktu í slagúin,
kveiktu bál og bræddu ís,
bjóddu oss góðan daginn.
Síðasta kvæðið í bókinni
heúú „Haltu vöku þúmi“. Þar
er brugðið upp samanburðar-
myndum úr fortíð og nútið
íslenzkrar þjóðar og endað á
þessum ljóðlínum:
„Því skaltu á verðinum vaka
og vera íslendingur.“
Þessi er áslátturinn í ljóð-
um Jóhanns, hvort sem þau
heita „Reykjalundur", „Mold_
in kallar“ eða „Gefum ekki
Grímsey“.
L. K-
Gamlar myndir, afmælis
bók Bókaúitgáfunnar
Norðra 1955.
í öllu því bókaflóði, sem dyn_
ur yfir á þessum vikum ,er
ein bók, sem á algera sér-
stöðu og er engri annarri lík
afí efni og gerð — hefir raun
ar aldrei komið út hér á landi
fyrr bók af þessu tagi. Þetta
er hin fagra og sérstæða bók
GcunZar myndú, sem Norðri
valdi sér að afmælisbók á 30
ára afmælúiu, og verður vart
annað sagt en það val sé vel
til fundlð og vegsauki hverri
útgáfu að minnast tímamóta
í starfi sínu á svo veglegan
hátt.
Ég er viss um það, að þeir
munu fáif, sem gert hafa sér
fulla grein fyrir því áður en
þeir fengu þessa bók í hend_
ur, hve mikilvægt tæki Ijós-
myndavélin er til þess að
varðveúa svipmót þjóðlífsins
frá öld til aldar og kynslóð
til kynslóðar, eða hve
skemmtilega sýn fyrstu Ijós
myndirnar, sem teknar voru
hér á landi, gefa í líf og
s»tarf þeirrar kynslóðar, sem
var í blóma lífsins um og fyr
ír síðustu aldamót, eða bann
brag sem þá var yfú landi og
bjóð. Um leið og við skoðum
þessar myndir, komumst við
lika að raun um það, hve ó_
íjösar hugmyndir við höfum
í raun og veru gert okkur um
líf afa okkar og ömmu, og
hve sú mynd skýrist við að
skoða þessar gömlu myndú.
Bók þessi sýnir okkur nær
áttat-íu myndir úr söfnum
elztu liósmyndara hér á landi
Fremsta myndin sýnir bónda,
sem rakar gæru á hné sér
fvrir bæjardyrum. Og svo tek
ur ein svú>myndin við af ann
ari — Oddi á Rangárvöllum,
kaupstaðarferðir um alda-
mót, elztu veitingastofurnar,
vsnnstaðirnir okkar um síð_
ust,u aldamót — Reykj avíkur
fólkið aö skemmta sér úti í
náttúrunni og dansa unni við
Þvril — gömlu kaupskipin —
áraskioin í Vestmannaeyium
— flutningar og ferðir á hest
um, höfðingjar og frúr í
skarti sínu, þinffsetning á
uöo-nrn heimastióínár —
bióðhátíðir — Reykvíkingar
ur helzta mið hans á reknetja
veiðum. Sakna ég þess, að sjá
hana ekki í bók hans. — Frá-
sögn Geús af Ingvarsslysinu
er ýtarlegri og gleggri en áður
hefir búzt.
Skrásetjari getur þess í for_
mála, að hann hafi reynt að
halda frásagnarmáta Geirs og
orðavali. Vandalaust er það
ekki, en mér virðist honum
hafa tekizt það allvel- Geir
tjáir undrun með sérstökum
hætti. Hann segir: „Hvuss
slags er þetta.“ En á þetta tón
stig í málfari Geirs hef ég
hvergi rekizt í bókúmi. Er á-
lika fráleitt að sneiða fram-
hjá því og ef Þorbergur Þórð_
arson hefði látið svo sem hann
hefði aldrei heyrt hið alkunna
málviðbragð séra Árna á
Stóra-Hrauni; „A, góði.“
Öll frásögn Geirs ber svip
hógværðar, og engum getur
duhzt, sem les, að þar er á
ferð vænn drengur. Eru bað
reyndar ekki ný sannúidi
þeim, sem þekkja Geú Sig-
urðsson meira en af orðspori.
L. K
í útreiðartúrum — erlendú
ferðamenn — fiskverkun og
byggingar — reisugildi Lands
bankans — Klúbbfélagar meg
sverð á lofti, þvottur í laug-
unum — fyrstu bílarnir —•
gamla skólavarðan og margt
fleira.
Það má fullyrða, að þetta
(Framhald á 10. siSu)
Rætur og mura
Sigurður Jónsson frá Brún:
Rætur og mura. Rvík
1955. Norðri.
Árið 1940 kom út kvæðabók
eftir Sigurð frá Brún, Sand-
fok hét kverið, snoturt og vel
um vandað, en lét annars ekkl
mikið yfú sér. Kvæðin fjalla
þar flest um heiðar og öræfi,
hesta og útúegur á fjöllum.
Þetta var nýstárleg kvæða-
bók, rammur söngur með
sterkan eim af háfjallagróðri,
hraunum, sandi — og hross-
um, enda er höfundur nafn-
togaður öræfafari og hesta-
maður. Nú kom á daginn, að
hann var líka skáld, meira að
segja gott skáld, snillúigur á
sínu sviði, frumlegur í hugsun,
rammur í máli, hrjúfur nokk
uð svo, en undú ntðri við-
kvæmur og hjartahlýr. Á máli
hestamanns mátti ef til vúl
segja, að hann átti tú að vera
dálítið brokkgengur & köfl-
um. en annars ósvikið gæð-
ingsefni og gæti orðið snill-
ingur með ögn meiri tamn-
ingu. Síðan eru Uðin 15 ár.
Margt hefú á dagana drifið
fyrir hestamanni, kennara og
skáldi. Um það vitnar kvæða-
bókin nýja. Hún hefú alla
kosti húmar fyrri, en stendur
henni framar í mörgu. Hún
er fjölbættari, formið mýkra
víðast hvar, en hin sterku per
sónueúikenni höfundarins
leyna sér hvergi. Þetta er góð
bók, rammlslenzk I anda og
sannleika, hvergi nærri galla-
laus, en alveg laus vlð upp-
gerð og tildur. Svið þessara
Ijóða er landið. heiðar og ör-
æfi, sveipuð Ijðsdýrð vors og
hásumars og hreggi hausts-
ihs, mjöll vetrar. Allt sem
lúú hrærist í bessum kvæð-
um, blóm og dýr, og ekki er
mannlífinu gleymt. Allt er
þetta sveipað hlýrri samúð
skáldsins, glettinni eða ang-
urværri. í lítilli bókarfregn er
ekki unnt að lýsa slíku verkl
að neinu gagni. Ég skrifa
þessar linur tú þess að minna
á lúla, yfúlætislausa bók, ef
hún gleymdist þá síður l öllu
bókaflóðinu undir jólin og
yrði ekki eins og skáldið kveð-
ur á eúium stað:
Vegalaus.
Nú kitlar litla lóu undir væng
og langar til að þreyta flugið heim.
Hún þráir kalda, mjúka mosasæng
og móa sína, hreiðurskál í þeim,
því vorið er á gangi norður geim.
Og bráðum skauta suðurfjöllin sól
og sundur rennur snjór og hjam
og ís,
og sérhver laut er bráðum
hreiðurból
og börnum lofts er helma fæða vís,
og unga getur varið vorgrænt hrís.
Ó, guð, að mættl mig og
heimför hrjá,
að hefði ég sem lóan vonarstað,
svolítinn blett, sem þyrði ég að þrá!
Þorkell Jóhannesson- ,