Tíminn - 25.10.1956, Side 5

T í M I N N, fimmtudaginn 25. október 1956.
OrftiS er frjálst:
Þórarinn V. Magnússon frá Sfeintúni
Gömul og ný viðhorf
Hentistefnan komin á hátt stig fiegar ókunn-
ugir fara ati halda a<5 Mbl. og Vísir séu ein-
hver verkalyðsmálgögn
Eflaust má fullyrða að með ó-
venjulegri eftirvæntingu sé nú
beðið eftir viðbrögðum þessa Al-
þingis til þeirra vandamála, sem
nú kalla að. — Það, sem skapaði
viðhorf kjósendanna í síðustu al-
þingiskosningum var hersetan og
fjármálaástandið. Hvort tveggja
var að áliti mikils meirihluta þjóð-
arinnar komið inn á svo varhuga-
verðar og neikvæðar leiðir, að ekki
væri síðar vænna að stöðva þá þró-
un, ef við ættum að geta haldið
fjárhagslegu og stjórnarfarslegu
frelsi að ógleymdu þjóðerninu. —
Þetta var raunverulega það, sem
kosið var um.
Þeir eiga sökina.
Hverjir eigi sökina á því hvern-
ig komið var, er svo margþvælt
mál, að á það er ekki bætandi. Þó
getur verið gaman að setja upp
smá dæmi og athuga útkomuna af
samstarfi stjórnmálaflokkanna að
undanförnu. Og þó jafnframt með
hverjum hætti það væri líklegast
til hagsbóta landi og lýð „jákvætt“.
Rétt er að fara nokkrum orðum
um þann flokk, sem lengst hefir
borið hita og þunga dagsins að
úhdaiiförhú og‘ á því höfuðsökina
á 'því, hverhig kömið er. — Það
mun vera svo í forrium íslenzkum
lögum, að oflof, sem telja mætti til
háðungar, er refsivert og gilti
sama um það og níð. Nú, með því
að ég veit ekki hvert þetta „para-
graff“ er úr gildi numið og vil
ekki hætta á neitt, mun ég ekki
nota hér nafnið „Sjálfsfæðisflokk-
ur.“
íhaldsflokkurinn byggir stefnu
sína fyrst og fremst á „frjálsu fram
taki“ — það er valdi þess sterka.
Segja má að ekki sé langt að leita
fyrirmyndarinnar — við sjáum
hana hvert sem við lítum í nátt-
úrunni — þegar svo mannskepnan
fer að þroskast að hæfileikum,
helst þetta lögmál að vísu, og svo
er fram á þennan dag. Snemma
ber þá á því, að þeir ver settu í
þjóðfélögunum taka að neita að
viðurkenna þennan rétt þess sterka
— samtök taka að myndast, og
flokkar gegn honum. Á þeirri bar-
áttu hefur aldrei verið þrot og það
er þessi barátta sem við stöndum
nú í, á okkar góða íslandi,
Öllu öfugt snúið.
Ég hef heyrt mann segja,
„ég kýs Sjálfstæðisflokkinn af því
að ég vil vera sjálfstæður". —
Svona má snúa öllu við. Ekki dettur
mér í hug að segja að íhaldið sé á
móti öllum hagsbótum almennings.
Það er öðru nær. Bæði togaravöku
lögin, tryggingar, og yfirleitt flest-
ar umbætur hefir það samþykkt,
en ekki fyrr en orustan hefir verið
töpuð hverju sinni jafnvel hefur
hann eignað sér bróðurpartinn af
þeim, eftir hæfilegan tíma. Þegar
farið er að fyrnast yfir. Þetta er
nauðsynlegt vegna háttvirts kjós-
enda og jafnvel dálítið róttækt
frjálslyndi við og við, samanber
„flokkur allra stétta". Þetta ætti að
vera lofsvert svona fyrir kosningar
til alþýðusambandsþings.
Þokkaleg verkalýðsblöð.
Þegar litið er í Morgunblaðið og
Vísir gæti maður haldið, að þau
blöð væru höfuðstoðir og baráttu-
tæki verkalýðs- og launþega á ís-
landi. Svona er hægt að ganga
langt, en hver trúir? Þarna er
hentistefnan komin á nokkuð hátt
stig og með nokkrum ólíkindum er
nú þetta. Það er meira að segja
ekki svo galið að ganga inn á dá-
litla launahækkun við og við —
meðan frjálsar hendur eru með
húsabrask, heildsölu. húsaleigu, og
margt fleira, er allt í lagi. — Ekki
þarf annað en að hafa gát á eyr-
inum og sjá um að hann lendi á
réttum stað um það lýkur, og um
það verður víst ekki deilt, að það
verkefni hefir ekki verið vanrækt
í stjórnartíð íhaidsflokksins.
Hagur þjóðarinnar hefir svo ver-
ið nr. 2. Þess vegna er nú komið
sem komið er. í stjórn Ólafs Thors
og Brynjólfs Bjarnasonar unnu
saman öfgaflokkarnir til hægri og
vinstri. Alþýðuflokkurinn var svo
einhvers staðar þarna á milli —
kom að vísu fram góðum málum,
en býr sennilega enn að sjálfheld
unni, sem hann komst þá í. —
Peningaflóðið sem þá steyptist
yfir landið var með fádæmum —
enda dansinn kringum gullkálfinn
stiginn af mikilli list i herbúðum
stjórnarinnar — en ekki þó af
alltaf jafnmikilli forsjálni. Þá var
vakinn upp og magnaður draugur
er „verðbólga“ nefndist. Ekki var
sparaður viðurgerningurinn, enda
óx króinn fljótlega feðrunum yfir
höfuð. Ólafur taldi sig að vísu hafa
óbrigðult ráð til að fyrirkoma hon-
um, ef hann ætlaði að verða of
frekur til fjörsins. Það er „penna-
strikið", en kannske hefir gleymzt
að nota það.
Nú er svo komið að aðalatvinnu-
vegir landsins dragast áfram á
styrkjum — atvinnuvegirnir, sem
að einu sinni var haldið að væru
undirstaða þjóðarhagsins. hafa að
undanförnu lifað á bílum og brenni
víni með íleiru.
Svona er nú komið á því herr-
ans ári 1956. Það er þó bót í máli
fyrir strandkaptein íhaldsins að
eyririnn kornst á réttan stað í
fyrstu lotu og svo sem kunnugt er
geta nógu margir aurar orðið að
milljónum.
Hlutverk Framsóknarmanna
Framsóknarflokkurinn er bænda
flokkur, stefnu sína miðar hann
við umbætur á samvinnugrund-
velli og að lýðræðislegum hætti —
frelsi einstaklingsins sé tryggt inn-
an þeirra vébanda, sem hagur heild
arinnar krefst.
Framsóknarflokkurinn tók ekki
þátt í ríkisstjórn þeirra Ólafs og
Brynjólfs meðal annars vegna
þess að hann vildi haga verðfest-
ingunni á annan hátt og hafa meiri
gát á henni og hindra verðbólgu.
Þessi ráð voru þó að engu höfð
og bví fór sem fór. Þegar hann svo
hóf samstarfið í síðustu ríkisstjórn
(stjórn Ólafs Thors) var það íil
að bjarga því, sem bjargað yrði.
Hitt er svo annað mál, að hann
mun hafa ofmetið heilindi íhalds-
ins og þegar fór að reyna á var
vitanlega ekki um annað að gera
en slíta samvinnunni. —- Ég hefi
verið að leitast við að sýna hvaða
árangur hafi orðið og hvers megi
vænta af stjórnarsamvinnu íhalds-
ins og umbótaflokkanna. — Þó
ekkert væri nema kjósendaveiðarn
ar og tortryggnin, þá væri það yfr-
in ástæða til ófarnaðar. Sá grund-
völlur, sem núverandi ríkisstjórn
byggir á er allur annar.
Stjórn vinnandi stétta.
Réttast mun að kalla hana
stjórn vinnandi stéttanna. Fólksins,
sem á að byggja sameiginlega upp
sitt þjóðfélag fyrir nútíð og fram-
tíð. Þess er að vænta, að vel tak-
ist, því að öll eigum við samleið,
ef vel er að gáð, hvort sem það er
árin, orfið eða penninn, sem við
störfum með.
NORÐAN
Félagsstarfsemi og framkvæmdir
skélahænum viS EyjafjörS
Akureyri: Litfagurt haust er
senn liðið, rysjótt vetrartíð hefir
knúið á dyr. Með vetrinum, sem
hér er raunar oftast kyrrviðra-
samur og nokkuð kaldur, hefst fé-
lagsstarfsemi almennt. Skólarnir
eru fyrir nokkru teknir tíl starfa
og þess verður vart í ríkum mæli
í þessum bæ. Akureyri er mikill
skólabær.
MENNTASKÓLIN N með sína
stóru heimavist og fjölmenna nem
endahóp víðs vegar af landinu, set
ur nokkurn svip á bæinn yfir vetr
armánuðina. Hér er líka starfar.di
fjölmennasti framhaldsskóli lands-
ins utan Reykjavíkur og það er
ekki Menntaskólinn, heldur Gagn-
fræðaskóli Akureyrar. Þar er bæj-
aræskan að sjálfsögðu fjölmennust
en einnig í þennan ágæta skóla
sækir utanbæjarfólk, t. d. úr sveit
um Eyjafjarðar, og víðar að. Hér
eru ýmsir fleiri skólar, og að öllu
samanlögðu munu hlutfallslega
fleiri íbúar bæjarins — að vetrin-
um — sækja einhvern skóla en
þekkist í öðrum kaupstöðum lands-
ins. Þetta er eitt af mörgum sér-
kennum Akureyrar á þessari árs-
tíð.
FÉLAGSSTARFSEMIN er haf
in, og hér eru fleiri félög en komið
verður tölu á í skjótri svipan. Hér
sem annars staðar munu nokkur
brögð að því, að menn séu í mörg
um félögum, og sinni þá ekki öll-
um sem skyldi. Líklega væri það
happ fyrir heilbrigði félagslífsins,
að menn hættu að láta skrá sig í
önnur félög en þau, er þeir ætla
Ályktanir Landsfundar Kvenréttinda
f élagsins um atvinnu- og tryggingamál
Athugaí ver'ði hvort ekki á að breyta námstíma
unglinga með tilliti til þarfa atvinnuveganna —
kröfur gerðar um auknar almannatryggingar
Á 9. landsfundi Kvenrétindafélags íslands, sem nýlega var
haldinn í Reykjavík, voru gerðar ályktanir um ýms þjóðmál,
m. a. um atvinnu- og tryggingamál. Fara þær ályktanir hér á
eftir:
Atvinnu- og launamál.
1. 9. Landsfundur KRFÍ, skorar
á ríkisstjórnina að vera nú þegar
nauðsynlegar ráðstafanir til þess
að samþykkt Alþjóðavinnumála-
stofununarinnar um jöfn laun
karla og kvenna, fyrir jafn verð-
mæta vinnu geti orðið staðfest á
íslandi.
Til þess að hraða framgangi
þessa mannréttindamáls, skorar|
fundurinn á ríkisstjórnina að skipa
nefnd er vinni að undirbúningi
þess. Fundurinn æskir þess að í
nefndinni eigi sæti, meðal annarra
konur, sem tilnefndar séu af Al-
þýðusambandi fslands, Bandalagi
starfsmanna ríkis og bæja og Kven
réttindafélagi íslands.
Jafnframt vill fundurinn leggja
áherzlu á það, að á meðan þessu
lokamarki er ekki náð, skuli því
beint til þeirra kvenfélaga, sem
fara með launamál félaga sinna, að
beita sér fyrir því, að bilið milli
kvenna- og karlakaups styttist að
verulegu leyti, og heitir Kvenrétt
indafélag íslands að styðja það mál
af fremsta megni.
2. Þar sem vitað er að stærsta
hluta þjóðartekna er aflað nreð
fiskveiðum, landbúnaði og iðnaði,
telur fundurinn nauðsynlegt, að
þessum höfuðatvinnugreinum séu
sköpuð heilbrigð vaxtarskilyrði, er
tryggi aukna atvinnu og aukin
þjóðarverðmæti, , , _
Telur fundurinn þ'vf bé^t náð
með því: ...
a) að fiskurinn sé ekki sendur ó-
unninn úr landinu.
b) að afla nýrra atvinnutækja til
lands og sjávar.
c) að komið sé upp fiskiðjuverum
víðar á landinu, og þau nýtt íil
fulls, sem fyrir eru.
d) að komið yrði upp verksmiðj-
um til vinnslu á ýmsum efnum
úr fiskúrgangi, svo sem plast-
efni o. fl., svo cg verksmiðjur,
er vinni úr ýmsum landbúnaðar
afurðum svo sem úr garðávöxt-
um.
e) að innflutningur á nauðsynleg-
um hráefnum til iðnaðar verði
aukin og tollum af þeim létt,
svo innlendi iðnaðurinn verði
samkeppnisfær við samskonar
innfluttar vörur og sparaður
með því útlendur gjaldeyrir.
3. Fundurinn telur aðkallandi
að skipulögð sé vor- og sumar-
vinna fyrir námsfólk og unglinga
til þess að námsfólk geti gengið að
ákveðnu starfi er skólum lýkur.
Vegna þess hve mikil eftirspurn
er sums staðar eftir vinnuafli við
framleiðslustörfin snemma á vorin,
vill fundurinn beina því til fræðslu
málastjórnarinnar, hvort ekki sé
þörf á því að námstími unglinga
sé eitthvað breyttur frá því sem
nú er, þar sem svo hagar til.
4. 9. Landsfundur KRFÍ, skor-
ar á ríkisstjórnina að láta rann-
saka hvernig jafnréttisákvæði laga
pm réttindi og skyldur starfs-
rijánna ríkisins eru í frámkvæmcj,
og láta fara fnún énjhirriiat á þejrii
störfum hjá ríkis- og bæjarfélögum
sem hingað til hafa verið vanmet-
in til láuna með tilliti til þess, að
þau hafa verið talin kvennastörf,
svo sem störf ljósmæðra, talsíma-
kvenna, hjúkrunarkvenna, vélrit-
ara o. fl. Fundurinn væntir þess
að athugun þessi fé framkvæmd af
konum og körlum, og leitað sé á-
list KRFÍ og BSRB með val kvenna
til starfsins.
5. 9. Landsfundur KRFÍ skorar
á stjórn félagsins að aðstoða ljós-
mæðrafélag fslands eftir föngum
við að fá nú þegar endurmetin
kjör félaga þess og bætt til sam-
ræmis við kjör annarra opinberra
starfsmanna.
Tryggingamál.
1. Grunnupphæð barnalífeyris
verði hækkuð um allt að 50%
(sbr. næstsíðustu málsgr. 17. gr.
tryggingarlaganna).
2. Barnalífeyrir vegna munaðar
lausra barna verði greiddur tvö-
faldur (sbr. síðustu málsgr. 17. gr.)
3. Felld verði niður síðasta
málsgr. 22. gr., er veitir heimild til
skerðinga á lífeyrisgreiðslum.
4. Árlegur ellilífeyrir sé eigi
lægri en Vi hluti árslauna Dags-
brúnarverkamanns. Sama gildi um
örorkulífeyri eftir því sem við á.
(Sjá 13. gr.).
5. 13. gr. verði breytt í það horf
að hjón njóti sama ellilífeyris sem
tveir einstaklingar.
6. Tryggingarstofnuninni sé
heimilt, ef sérstaklega stendur á,
að láta rétt til ellilífeyris ekki falla
niður við sjúkrahúsvist allt upp í
26 vikur (Sjá gr. 59.)
7. Elilífeyrisþega,; sem. missir
maka sinn, !;skuli greiddari bætur.
Sama giidi uriv örorku llfeyrisþegá.
(Framhald á 8. síðu.)
sér að starfa í. En hér eru norðan-
menn áreiðanlega ekki einir á báti.
Það er allt of dauft yfir allt of
mörgum félagsfundum um land
allt. Við erum fáir, en ætlum okk-
ur mikið. Þar á meðal að hrinda
áfram fjölmörgum ágætum málum
með starfi í félögum, og sjáumst
þá oft ekki fyrir.
Hér er einn félagsskapur, sem
nýlega hefir byrjað vetrarstarf, og
er ekki með neinu doðamarki.
Raunar er vafasamt, hvort á að
kalla það félag því að þar er eng-
inn skráður meðlimur og engin
kjörin stjórn. Ekkert árgjald er
innheimt heldur greiða menn
kostnað á hverjum fundi, og skipta
með sér. Þetta er Bændaklúbbur
Eyfirðinga, sem hóf starfsemina að
nýju sl. helgi. Þar var fjölmennt.
Annað hvert mánudagskvöld hafa
þessi óformlegu samtök bænda og
áhugamanna um landbúnað opið
hús á Hótel KEA. Þar er kaffi á
borðum, sem hver og einn kaupir
sér, einhver er settur til þess að
stjórna fundinum, og í milli funda
hafa 1—2 menn starfað að því að
fá einhvern góðan mann til að
flytja framsöguerindi. Erindið er
flutt meðan rnenn fá sér kaffibolla.
og síðan liefjast almennar umræð-
ur, og eru Oft fjörugar og skemmti
legar. Ráðunautar og kunnáttu*
menn tala um sérfræðileg efni,
bændur segja frá reynslu sinni,
varpað er fram nýjum hugmyndum
lýst er nýjum tækjum, tilraunum
og tegundum. Yfirleitt er allt á
dagskrá, sem búskap varðar og
gæði og nýtingu landsins.
Fundir þessir gegna tvíþættu
hlutverki. Þeir örva áhuga yfir nýj
ungum og framförum í búskap og
miðla fróðleik, og þeir fylla í skarð
í félagsmálum bænda í héraði,*sem
er greitt yfirferðar.
ÞAÐ ER hverjum manni fró-
un að hitta að máli starfsbræður
sína, heyra um þeirra reynslu,
spjalla við þá um daginn og veg-
inn. Og helzt án þess að á því sé
fast form. Bændaklúbburinn á vin
sældir sínar að nokkru leyti því að
þakka, að hann bindur engann,
heldur ekki fundi bara til þess að
halda fund og fullnægja einhverju
formi. Hann er laus í sniðum og
saman stendur hverju sinni aðeins
af þeim, sem mættir eru. Eyfirðing
ar hafa að vísu óvenjugóða aðstöðu
til slíkra mannfunda. Héraðið er
mjög greiðfært, og fjölmenn.ar
sveitir í nágrenni kaupstaðarins.
Þar er ágæt aðstaða á Hótel KEA,
og þar eru bændur velkomnir. —
Mjög margir bændur hafa nú ráð
á bíl og geta skroppið í kaupstað-
inn að loknum kvöldverkum, aðrir
geta sameinað sig um stærri bíl.
Að loknum fundi ná menn heim
án þess að eiga vökunótt. En þótt
þessi aðstaða sé hagstæðari í Éyja
firði en sums staðar annars staðar
er víst, að bændur víðar á landinu
og aðrar stéttir, mundu hafa nokk-
urt gagn af því að reyna þetta
fundaform. Hið fasta félagsform
og hinir formbundnu fundir virð-
ast eiga erfitt uppdráttar um sinn.
Hver veit nema blása megi nýju
lífi í félagsstarf með því að taka
upp óbundnari hætti og meira
frelsi í kring um þessa starísemi?
HÉR GERÐIST merkur atburð
ur á dögunum, er hófst ísfram-
leiðsla fyrir togaraútgerð í þeim
hluta nýju hraðfrystihússbyggingar
innar, sem fullgerður er að kalla
má. Þar með er létt af útgerðinni
þeim bagga, að þurfa að sækja ís
til fjarlægra staða, jafnvel til
Reykjavíkur, og þurfa þar undir
högg að sækja með afgreiðslu. —
Þessum áfanga er fagnað hér. En
hitt er ekki fagnaðarefni, ef hrað-
frystihússbyggingin sjálf tefst
mjög vegna lánsfjárskorts. Það er
hið versta áfall fyrir byggðarlagið.
Milljónir standa þá í steinveggj-
um og uppfyllingum, og koma ekki
að notúm. Það ef óhæfilega dýr
(Framhald á 8. síðu.)