Tíminn - 01.10.1957, Síða 7

T í MTNN, þriðjudaginn 1. október 1957
7
. litbrigði á rúðu
i Sýningarsalnum á horni
Hverfisgötu og fngólfsstrætis
hefir Jóhannes Jóhannesson
listmálari nýlega opnað sýn-
ingu á 18 málverkum, sem öll
eru «ý af nálinni. I því til-
efni heimsótti blaðamaður
heyja hatramma baráttu sín í mill-
um. Annars vegar eru tassistar,
Tímans listamanninn nýlega sem slimm neína ktessumálara.
Spjallao vií Jóhannes Jóhannesson, Iistmálara, sem
nú sýnir 18 málverk í Sýningarsalnum
og rabbaði við hann nokkra
stund. Jóhannes býður mér
sæti og veitingar í sólríkri
stofu sem jafnframt er vinnu
stofa hans, frábrugðin vinnu
stofum flestra málara að því
leyti að glugginn snýr móti
suðri, en ekki norðri. Eg bið
Jóhannes að segja mér nokk-
uð frá ævi sinni.
— Eg er fæddur í Iteykjavík
1921 og cfks't hér upp að öllu leyti,
segir listmálarinn. í fyrstu lagði
ég stunsd á gullsmíði og lauk námi
í þeirri grein.
— Eg hefi að vísu fengist við að
teikna eg mála frá því ég var barn
að aldri, en það var ekki fyrr cn
á seinni árum striðsins, að ég fór
fyrir atvöru að helga nvig málara-
listinnL Árið 1945 gafst mér kost-
ur á að fara til Bandaríkjanna og
stunda nám við Barnes-stofnun-
ina. Allt skipulag og tilhögun á
námi við þá stofnun er gerólíkt
því sem táðkast í flestum myndlist-
arskólum og akademíum, þar sem
hver nemandi vinnur það, sem hon
um er sett fyrir og er háður ströng
um aga. En þeir hjá Barnes sögðu
að það væri ógerlegt að kenna
nokkrum manni að verða listamað
ur. Þess vegna létu þeir afskipta-
laust hvaða verkefni við völdum
okkur og okkur var í sjálfsvald
sett á hvern hgtt við unnum. Hins
vegar komu kennararnir stöku
sinnmn í heimsókn, litu á rnynd-
irnar hjá okkur og ræddu um
þær. Að öðru leyti fór kennslan
fram í fyrirlestrum og ennfreinur
voru myndir gömlu meistaranna
teknar til meðferðar, útskýrðar og
ræddar fram og aftur. Stofnunin
á eitt merkasta og fjölbreyttasta
málverkasafn í viðri veröld. Þarna
dvaldi ég í eitt ár, sigldi síðan
heim og hélt mína fyrstu sýningu
1946. Þ>á sýndi ég eingöngu lilut-
læg, fígúratív, málverk. Það var
ekki fyrr en nokkru seinna, að ég
fór að mála abstrakt.
Stefnur innan abstraktlistar.
— Mig minnir að fólk hafi risið
öndvert við abstraktmálurununv í
fyrstu, þið sættuð aðkasti og
skömmom.
— Það er rétt, fólk vildi lvafa
sína báta, hús og fjöll á léreftinu
óbreytt og eðlileg, svarar Jóhann-
es. Nútímastefnur í nvyndlist vöklu
ólgu og stundum reiði í hugunv
manna, nú er fólk farið að sætta
sig við abstraktlistina, kann að
meta hana og reynir að skilja hvað
við erum að fara. Septembersýn-
ingarnar, sérstaklega sú fyrsta,
áttu meginþátt í þvi að opna augu
íólksins. Þær vöktu svo gifurlega
athygli í fyrstu, að stundum hafði
maður ekki frið fyrir bláókunn-
ugu fólki, senv stöðvaði nvann á
götum úti til að ræða unv abstrakt-
list.
— Fólki er gjarnt á að líta á ab-
straktlist sem eina heild. En þar
hljóta að vera mismunandi stefn-
ur sem deíla innbyrðis á sama hátt
og meðal natúralista?
— Víssulega. Meðal abstraktmál-
ara eru •fcv-eir meginflol’.kar, sem
Þeir leggja aðaláherzlu á sanvleik
litanna, fjörug og hressileg lit-
brigði. Formið verður útundan,
bygging nvyndarinnar situr á hak-
anunv. Oft fer þetta svo út í öígar
að myndirnar verða ekki annað en
skrækjandi litaklessur. Stundum
halda þessir málarar því franv, að
landslag vaki fyrir þcim nveðan
þeir mála. Annars vegár eru svo
þeir abstraktmálarar, sem mála
geometrískt. Hjá þeim situr forrn-
ið í fyrirrúmi, hjá ýmsum þeirra
hefir átt sér stað eins konar frá-
hvarf frá litnunv en nvyndskipun-
er þeim íyrir öllu. Stundum verða
myndir þeirra einna Jíkastar flókn
um dænvum í flatarmálsfræði. I
Evrópu heyja þeissir tveir höfuð-
flokkaf heiíagt stríð og er ekkert
iát á.
Karlar á skútunnl.
— Þú hefir farið til Evrópu í
námsför?
— Ég fór ásamt Kjartani Guð-
jónssyni og Valtý Péturssyni til
Ítalíu árið 1948. Það ferðalag hófst
á sögulegan hátt. Við ætluðum
nveð Súðinni gönvlu t.il Genova en
þangað átti hún að sigla nveð salt-
fiskfarm. Þegar ég konv á skrif-
stofu skipafélagsins hér til að
sækja farseðil var þar staddur mað
Listamaðurinn í Sýningarsalnum.
helmingur áhafnarinnar á land.
Við félagar létum engan bilbug á
okkur finna og héldum nveð skip-
inu aflur út og komust til Ítalíu
heilu og höldnu. Þar létunv við inn
rita okkur í Academia Bell’Arte í
Flórenz. Við vorunv þar í 4 nván-
uði og græddum heldur lítið á því.
Prófessorunum leizt ekkert á
nvyndirnar okkar og gengu venju-
lega fram hiá okkur í stórum sveig
kennslan virtist aðallega fólgin í
því að þeir settust upp í glugga og
spjölluðu við kvenfólkið um heinva
Knattleikur. Olíumálverk eftir Jóhannes.
ur sem spurði afgreiðslufólkið og geyma. Loks kvöddum við kóng
hvaða skip það væri er sigla ætti og prest og fórum í ferðalag um I
til Ítalíu. Er honum var sagt að Ítalíu og í’rakkland og skoðuðum ■
málverkasöfn. Eftir heinvkomuna
það væri gamla Súðin, varð hon-
um að orði: Jahá, svo þið ætlið að
losna við hana svona!
— Þetta hefir ekki verið sérlega
uppörvandi.
— Nei, enda fór svo að við fengí rænar, myndir.
um sjóhnút á okkur út á Atlants-j ______________
hafi og komumst við illan leik til |
hafnar á ný. Við þurftum að fara
til Reykjavíkur aftur svo gert yrði
við skipið eftir áfallið og þá gekk
Litir knýja á luiganu.
— Þú getur ekki gert rnér grein
fyrir stefnuhvörfunv þínunv frá
hlutlægri nvyndlist til abstraktlist-
ar?
Jóhannes horfir í gaupnir sér
nokkra sund þögull og veltir vöng
unv, hristir síðan liöfuðið.
— Eg er hræddur um að ég hafi
aldrei gert mér fyllilega grein fyr-
ir þeinv straumhvörfunv sjálfur,
svarar hann loks, slíkt fer að
mestu fram í undirvitundinni án
þess maður hendi reiður á. En mér
i virðist vandamálin scm listamaður-
inn á við að glíma ósköp svipuð,
hvort heldur hann nválar abstrakt
eða natúralistiskt. Þetla er mín
persónulega reynsla að minnsta
kosli. Þegar mynd vaknar í huga
mér, er það ætíð liturinn senv knýr
á fyrst. Höfuðvandanválið í nvínum
augum er samrænvi litanna. Fornv-
ið skiptir mig minna máli og
vandamál fornvsins leysast að
mestu sjálfkrafa eftir því sem lit-
irnir konva á léreftið, í rauninni
eru það litirnir í mínunv myndum
senv ráða forminu og myndskipun-
inni. — Við slíka þróun málanna
er það eðlilegt og í rauninni lífs-
nauðsynlegt að listmálarinn sé
ekki bundinn fyrirfram neinni á-
kveðinni fyrirmynd, mótívi. Hann
gæti átt á hættu að mótívið taki
fyrir kverkarnar á þeirri listrænu
túlkun senv litunum var ætlað að
flytja og málverkið verður ekki
annað en nvynd af húsi eða skipi,
af því iistanvaðurinn þorði ekki að
brjóta ganvlar rcglur til að birta
nýjan boðskap.
Ég skal segja þér það, að litirnir
sem birtast okkur í tilverunni eru
ekkert grín. Þeir vekja ólgu í huga
nvanns, krefjast þess að maður
taki afstöðu til þeirra, gefi þeim
aukið líf. Þorri nvanna veitir litun-
unv í kringum þá alls enga athygli.
Eg fór í hópferðabíl um Grafning
inn í sumar og Sá þá fjallshlíð
vaxna blágresi. Þar gaf að líta ótrú
lega sjón: bláa fjallshlíö í nálægð.
Fólkið í bílnum virtist ekki taka
eftir þessu. Það horfði út um
gluggana sljótt og sofandalegt. En
um leið og það sæi þetta sama birt
ast á lérefti í ferhyrndum ramma
er eins víst að það mundi ærast og
öskra að svona gæti það ekki litið
út. — Svo þú sérð að ég er furðu
nvikill natúralisti að þessu leyti,
bætir Jóhannes við og kímir.
— Sldrskota nvyndir þínar ef til
vill til einhvers ákveðins fyrir-
brigðis í náttúrunni?
:— Ákveðið nei. En þræðirnir,
senv liggja að einni mynd eru
flóknir og dularfullir. Furðuleg lit
brigði á rúðu hér í stofunni að
kvöldlagi þegar birtu bregður geta
vakið ýmsar kenndir, en þær
stuðla aldrei beint að sköpun á-
kveðinnar nvyndar. En þessi lit-
brigði hafa vissulega sín áhrif eftir
huldum leiðum.
Sérhvert málverk er sjálfstæð
heild, fyrsti liturinn senv kcmur á
hélt ég samsýningu með Sigurjóni léreftið lveimtar annan og þannig
Ólaíssyni myndhöggt ara, þá sýndi koll af kolli, innan ranvmans gilda
ég eingöngu nonfíguratívár, óhlut- lögmál senv ekki mega rofna af
ytri áhrifum jlj.
Nýtt tíutarit, Bridge, hefur göngu
sína - kemur út átta sinnum á ári
Nýtt tímarit hefir hafiS göngu sína, sem eingöngu er helgað
bridgeíþróttinni og nefnist það Bridge. Að útgáfu ritsins standa
nokkrir áhugamenn. Því er ætlað að koma út einu sinni í
mánuði yfir keppnistímabilið og flytja fréttir og birta eitt og
annað, er viðkemur bridge bæði af innlendum og erlendum
vettvangi. Ritstjóri er Hallur Símonarson, blaðamaður.
Silfursmiði.
Forseti Bridgesambands íslands,
Ólafur Þorsteinsson, ritar förmáls-
orð. í þeinv bendir hann m. a. á,
að nágrannaþjóðir okkar hafi hvert
sitt tímarit uin bridge. Þa segir
hann: „Bridge (þ. e. tímaritið)
mun eiga erindi til allra, kvenna
sem karla, ungra senv aldinna, því
bridgeíþróttin er íþrótt fjöldans,
og trú mín er sú, að nveð útkomu
þossa rits séu mörkuð tímamót í
sögu bridgeíþróttarinnar hér á
landi“.
Fjölbreytt efni.
Ritstjórinn skrifar rabbdálk,
I sem nefnist Slemmur og pöss og
skýrir frá franvhaldi á útkonvu
ritsins og hvers vegna ráðist var í
útgáfuna, en útgefendur eru hann
og Agnar Jörgensson. Þá er grcin
unv Evrópumeistaramótið í Vín og
úrslitaleikinn í tvenndarkcppninni.
Grein er eftir Hollendinginn L.
Spier, er nefnist „Cold bottonv",
skenvmtileg og athyglisverð grein.
Sagt er frá sumarmótinu í Borgar-
nesi og rætt unv fyrirhugaða
keppni tveggja íslendinga í Eng-
landi nú i haust. Margt fleira er í
ritinu, svo sehv þátturinn „spurn-
ingar“, senv Agnar Jörgenson
stjórnar. Mikill fjöldi spila er sýnd
ur og meðal annars spil mánaðar-
ins, senv er sérstakur. þáttur. — I.
Á víðavangi
Reykbomban
Morgunblaðið og Vísir syngja
í kór um mannvonzku Eystein?
Jónssonar. Þetta er sú gamla hern
aðarlist, að setja upp reykbombu
á iiiidanlialdinu. Mbl. og Vísir
vilja leiða athyglina frá skatt-
kónginum í Reykjavík og skatt-
ránsstefnunni, sem við liann ér
kennd. Þess vegna er þessi sam-
rænvda rógsherferð gegn Eysteini
Jónssyni í íiialdsblöðuiuun. Vafa
laust er, að þessi hernaðarnauð
syn bæti ekki skapið í Morgun-
blaðshöllinni. Höfuðpaurum þar
er í rauninni ósárt, þótt Gunnar
Thoroddsen eigi bágt. En þeir
harka af sér og telja sjálfum sér
trú um, að. fleira verði að gera
á stundunv en gott þykir. Skárra
að Gunnar hangi en íhaldsand-
stæðingar taki við. Á þessum
þokkalegu hugrenningum byggja
þeir svo óhróðursstrið sitt gegu
Eysteini Jónssyni.
Þögul sölumennska
Sölustrákar á Lækjartorgi
hrópa stundunv til vegfarenda að
það sé frétt í Vísi. í gær voru
þeir þögulir. Þeir höfðu leitað.
en ekkert fundið. Þeir buðu
þynnsta blað á íslandi án .þess
að geta mælt með nokkrum sköji
uðunv hlut. Gátu ekki einu sinni
nefnt afsökuiiarbeiðni fyrir að
liafa þurrkað nöfn fjögurra þjóð
kunnra Sjálfstæðismanna ut úr
stjórnmálasögunni. En Morgun-
blaðskálfurinn í Vísi var svo á-
kafur að ráðast til atlögu í reyk-
bobustríðinu gegn Eysteini Jóiis
syni, að liann hélt því fram, að
Eysteinn Iiefði verið fjármála-
ráðherra í nær 25 ár sanvfleytt.
Þar fuku á einu bretti Pétur
Magnússon, Jakob Möller, Björn
Ólafsson og Jóhann Þ. Jósefsson,
en þessir spekingar Stjórnuðn
fjármálum Iandsins óslitið á tínva
bilinu 1939—1950.
Þetta slysalega upphaf rógs-
herferðarinnar setti áætlanir úr
skorðuin. Seuiiilega liefur Vísir
fengið ávítur hjá Bjarha fyrir
heinvskuleg skrif. A. m. k. hef-
ur þynnkan í Vísi þynnkað síðan.
Lægri tala hjá Pétri!
Jón á Akri er öðru vísi farið en
Vísislegátanum. Jón man sitt fólk
og vill halda heiðri þess upp úr
llans fjármálauppgjör er miklu
einfaldara í sniðum en undan-
bragðastíll Mbl. og Vísis.
Jón man vel, að þeir Pétur
Magnússon og Jóhann Þ. Jósefs-
son hafa verið fjárnválaráðhcrr-
ar. Hann segir að þeir hafi verið
iniklu betri fjármálaráðherrár
en Eysteinn og er ekki í vandræð
um ineð sömuinargögiún. Jón tek
ur heildarútgjöld ríkisins í tíð’
Péturs og svo aftur lieildarút-
gjöldin 1957, ber saman tölurn-
ar, og segir: Þarna sjáið þið,
miklu lægri tala hjá Pétri. Hann
er því betvi fjármálaráðherra.
Jóni finnst ekki taka því að nefna
það í þessum sainanburði, að gerð
var gengisfelling á tímabilinu,
eða þá það að dýrtíðarstefna
Sjálfstaiðisflokksins hafi leikið
lausum hala í landinu í mörg ár
enn, eftir að Pétur lét af starfi.
Ennþá snjallari verður sanvt nvál
flutningur Jóns þegar liann fer
að bera saman reikninga stofnaua
eins og Landsímans fyrf og nú.
Þá strikar hann bara út stór-
felldar framkvæmdir: bygging-
ar símstöðva, uppsetningu sjálf-
virkra kerfa, símlagningar í sveit
um o. s. frv. aúk þess sem hann
sleppir dýrtíðaraukningunni allri.
Lægri talan hans Jóhanns Þ. er
miklu betri en hærri talan 1957,
segir Jón, og þar af íeiðandi var
Jóliann niiklu betri fjárinála-
maður en Eystcinn. Þetta eru nú
rök í lagi.
Fyrir hverja er skrifað?
Grein Jóns Pálmasonar í Mbl.
á laugardagimi er sá dómadags-
þvættingur, að maður undrast að
það skuli vera þiugmaður, sem
skrifar. Jóni er farið að förlast
nieira en lítið, Fyrir nokkrunv ár-
ur var hann hressari en þetta.
En það sýnir ,að fátt er ura
(Fr^mhald á 8. síðu).