Tíminn - 13.05.1958, Blaðsíða 7

rí-M-I-NN, þriðjudaginn 13. maí 19i8.
7
í lofti:
I
Tveimur hrossum bjargað >
Kíúkkan hálfellefu árdeg-
is, daginn eftir öskudaginn
var ég kallaður í síma. Það
var Sigurjón Sveinsson bóndi
í Bakkakoti í Vesturdal. Hann
bað mig að fara í leitarflug
með Birni Pálssyni um Hofs-
afrétt. Hann hafði hringt um
morguninn og ætJaði að vera
á Sauðárkróki um hádegi.
Ég sagðist vilja gera þetta,
þótt ég væri óviðbúinn að
. fara að heiman, en mér var
samt um og ó. Ég kunni ekki
við að auglýsa það fyrir sveit-
inni að ég þyrði ekki að
fljúga, því almenningur hefir
jafnan tahð hvers konar
hræðsiu til ræfildóms. Hann
Leifur er á leiðinni, sagði Sig-
urjón, þú ferð með honum
í jepþanum til Sauðárkróks.
Ég bað um vatn og fór að
raka mig, því ekki þótti mér
viðeigandi að fara skeggjað-
ur inn í eilífðma, ef svo
skipaðist.
Eg var ekki búinn að raka mig
þegar 'Leifur kom og þó sagði
Sigurður bróðir minn að við mund
um nausnasí komast út eftir í tæka
tíð, þri áð 'hann var nýlega búinn
að fara á jeppa til Sauðárkróks
og var á fjórSa tima. Vegurinn
frá Varnnahiíð til Sauðárkróks var
ófær,.en farið austur yfir Hólminn
og út Bkmduhlíö, sem er miklu
lengri teið.
Góður undirbúnirtgur
Klukkan var sjö mínútur yfir
ellefu þegar við Leifur lögðum af
stað. Yegurinn var seinfarinn,
hvergi foein fyrirstaða, en sums
staðar a?oru svro djúp hjólför að
kúlan strauk býnginn. Lítið frost
var og daginn áður hafði gert blota
svo vatn i4 á veginuni hér og hvar,
einkum 4 'Blönduhlíð og Hegranesi.
Leifur hraðaði föf eins og hann
þorði, en nakkrir meinleysislegir
vatnspyttir gerðu okur ónotalegar
skfáveifur. Þó kastaði tólfunum á
austur-eyiendinu. Þar skall jepp-
inn ofau í svo djúpan vatnspytt
að allt ‘sem í honum var tók loft-
köst. Eg fékk högg á lærið og höf-
uðið. Þetta var góður undirhúning
ur, hugsaði ég. Eftir þetta gekk
ferðin sæmilega á leiðarenda. Og
við vorum iá undan áætlun, ekki
6 mínútian eins og Bretar, þegar
þeir gerðu innrásina í Frakkland,
heldur heilan klukkutíma. Við
höfðum verið rétta tvo tíma á leið
inni.
Þýzkt stál
Eg faraðaði mér inn í flugaf-
greiðsluaa hjá Valgarði Blöndal.
Björn Pálsson var þar og búinn
að bíða eitthvað. Hann sagði til sín
og ég virti fyrir mér þennan fræga
mann, sem ekki virtist vita það
sjálfiuyen bauð sérstaklega góðan
þokka við fyrstu sýn. Þá förum
við, .sagði Björn. Árni Blöndal
spurði um flugáætlun. Björn tók
upp bort, Mið-Norðurland og Mið-
ísland. J-ú, leiðin lá inn að Hofs-
jökli austanverðum, nálægt 111-
viðrishtrjúkum og tíminn tvær
klukkustundir. Síðan gengum við
lit á vígvöllinn, en enginn ró eða
öryggistil£inn.ig var innra með mér.
Eg þdkkti engan flugmann, nema
drengiun hann Skúla frænda minn
en þó. vildi. ég ekki. fremur vera
i flugvél hjá öðrum en Birni Páls-
syni, vegna þess trausts, sem hann
nýtur með mönnum. En leið
Björns lá »þó inn í eilífðina eins
og annarra. Og Ámundsen fórst
í leitarflugi, eftii- frægðarfarir sín
ar um heimskautalöndin. Eg fór
að liugleiða, hvað ég hefði með
mér, sexn að gagni mætti koma ef
slys bæri að höndum. Eg ihafði
gamlan vasabníf með þýzku vöru-
merki. Annað hafði ég ekki. Um
langan tima höfðu menn haft mikl
ar mætur á stáli og mér fannst
ég vera stór í allri minni smæð,
þó ég væri ekki grár fyrir járn-
um.
Flugmeistarinn sagði: þarna er
hross, og það var orð að sönnu
Hjá kofanum vií Orravatnarústir hímdu tvö hross af þremur, sem þeir leituÖu
Björn Pálsson hjá vél sinni, nýkominn úr Græniandsferð. „Bara sætin og svo einhverjir vængir".
„Harmabrautin"
Veður var kyrrt og sólskin, en
þó ekki alveg heiður himinn. Við
stigum upp í flugvélina og hún
rann mjúklega af stað eftir vell-
inum. Ekki fann ég þegar hún
losnaði, og svo hækkaði hún flug
ið smátt og smátt, með stefnu
beint inn héraðið. Eftir litla stund
var hún komin í mikla hæð að
mér fannst. Það fór svo vel um
mig að á betra varð ekki kosið.
Þetta var eins og í mjúkri sæng
hjá konu. Það var munur eða í
jeppanum. En þetta er ekki nema
hálf sagan. Hins vegar var svo
hin óhugnanlegi ótti, sem erfitt er
að segja frá. Þessi gínandi hæð
niður á jörðina og mér leið því
verr sem fjær dró frá jörðinni. Eg
vildi vera sem næst henni úr
því sem komið var, alveg and-
stætt því sem skáldið kveður um
skýið:
„Hraðfara ský flýt þér og flý
frá þessum brautum harma.
Jörðu því hver of nærri er,
oft hlýtur væta hvarma“.
Þessi ótti hjá mér var ekkert
einsdæmi, þri að hann hefir fylgt
mannkyninu frá upphafi. Menn
eru liræddir um líf og limi eða sitt
hvað annað, sem oftast snertir þó
lífið á þessari jörð. Það er svo
undarlegt að menn vilja ganga
eftir þeim „brautum harma“ og
hýrast í þeim táradal, helzt eilifð
ina alla.
Horft út á vænginn
Hræðslan kom í hviðitm. Stund
um leið hún frá. Eg fór þá að
hugsa um annað. Mér gat. ekki
dulizt hin dásamlega útsýn yfir
héraðið. Við vorum yfir eýlendinu
sem var samgönguleið feðra
minna á hálum ísum. Eg hugsaði
til þeirra og sá þá í anda, akandi
gangandi og ríðandi. Það sá ekki
á dökkan díl að heitið gæti að
slóðir sæust greinilega, eftir
menn ög hesta og jeppa, og svo
voru þessi beinu strik sem blöstu
við. Það var vegurinn, gh-ðingar
hér og þar og ruðningar upp úr
vélgröfnum skurðum, sem örlaði
á upp úr snjónum. Þegar kom fram
yfir Tungusveit var snjórinn ekki
eins mikill og við sáum féð sem
var á beit skammt frá bæjum. Þá
benti Björn mér á hross, sem sáust
greinilega uppi á Efribyggð og
mundu þau vera í allt að 5 km.
fjarlægð, en leit þessi var gerö
ag þremur hrossum, sem vantaði
frá Bakkakoti. Allt í einu spurði
Björn, hvar minn bær væri. Hann
er nú hérna, sagði ég og benti
niður. Þú ert með mikið í ræktun,
sagði Björn. Ég jiátaði því án skýr-
ingar, en sálarástand mitt var þá
þannig, að ég kærði mig ekki um
að tala meira cn ég þurfti. Svo leit
ég út á vænginn, hvort hann væri
ekki dottinn af. Nei, hann stóð
þarna stöðugur og óhagganlegur
eins og klettur í hafL
Yfir Kvikindislæk
Litlu síðar spurði Björn, hvort
við ættum ekki að líta á þennan
dal í .suðvestri. Ekki taldi ég þörf
á því, hann væri svo nærri bæjum.
Björn Egilsson á Sveinsstöðum í
Skagafirði er lesendum Tímans
kunnur af greinum, sem hann hefir
skrifað í blaðið undanfarin ár. Hér
lýsir hann björgun tveggja hrossa
úr hagleysu á
Hofsafrétt. Fyrst
leitaði Björn
hrossanna úr flug
vél, én að því
búnu fór hann
gangandi og sótti
þau. Við þessa
hrossaleit héldust
í hendur galdur
nýs tíma og svo
reynsla fyrri kyn-
slóða og brást
hvorugt. Frásögn
þessi er gott
mannlegt piagg um mót nútíðar og
fortíðar ritað af þeim, sem hefir
skýra sjón og lifir tímaskilin áhorf-
andi og þátttakandi x senn.
Björn Egilsson
Þetta var Gilhagadalur. Síðan var
flogið fram með veslurbrúnum
Goðdalakistu og eftir nokkrar mín-
útur var komið að Jökulsá vestari,
þar sem hún fellur i miklu gljúfri
eft.ir dal, sem heitir að vestan Goð-
aaladalur, en að austan Hofsdalur.
En sem við vorum yfir gljúfrinu
skeði hið óhugnanlega, sem ekki
hafði koxnio fyrir áður í þessari
ferð. Flugvélin tók að' hallast á
vestari vænginn eða hægri væng-
inn og minn vængur vísaði ofan í
'gljúfrið. Ég sagði ekki neitt, en
ekki þykir mér ólíklegt að nafni
minn hafi séð á mér angistarsvip-
inn. Þetta 'stóð ekki lengi, sem bet-
ur fór. Vélin rétti sig við eins og
bátur, sem tekur dýfur og flaug
hátt yfir Kvikindislæk og síðan var
komið yfir Miðhjutará, sem var
auð, encia er hún svo köld að hana
leggur aldrei. Miðhlutará er við af-
réttarmörk og hér byrjaði leitar-
svæðið. Aðrennsli hennar er stutt
og kernur hún úr Miöhlutardrög-
um.
Hitalindir öræfanna
Við vorum yfir Vestaradragi og
sagði ég þá, að annað drag væri
hér austar, sem þyrfti að sjá yfir.
Björn gerði sínar ráðstafanir, því
að hann var sérstaklega þjáll leit-
armaður og flugvélin lagðist á
vænginn hastarlega1. Ég varð und-
arlega ruglaður og á erfitt með að
gera grein fyrir þessu. Þetta var
einna líkast því, þegar ég var að
fara yfir Svartá á barnsárum og
níér fannst hosturinn fara með
flughraða á móti straumnum.
Frá Mið.hlutardrögum var stefna
tekin á Ásbjarnarvötn yfir gróður-
laus öræfi austan við Sátu og Ás-
bjarnarfell. Ég .þekkti þau vel, en
nú var form þeirra annarlegt og
þessir vinir mínir voru nú undar-
lega lágúkrulegir. Um morguninn
var heiðskírt að sjá suður til öræf-
anna, en nú var hér kafskýjað og
dimmt yfir, þó úrkomulaust væri
og kvrrt. Skyggni var því ekki eins
gott og út yfir héraðinu, þar sem
sóls'kinið var og nú vax’ð mér það
ljóst, að á lítiili stundu var hægt
að fijúga úr einu veðri í annað.
Fellin í kringum Ásbjarnarvötn
mörkuðu afstöðuna, annars var
ekki hægt að .sjá hvar þau voru,
því ekki sá á dökkan díl, nema
steina, sem stóðu upp úr snjónum
á hæstu m'elum. En svo kom kenni-
leitið. Það var kvísl, sem fellur
í Vötnin að sunnan. Hún var auð.
Þessi kvisl kemur undan hraun-
garði og er varla meira en hálfur
kílómetri á lengd. Hinar auðu
kvíslar, þessar dökku rákir í snjó-
breiðuna hingað og þangað, vöktu
athygli rnína. ískalt uppsprettu-
vatnið bræddi stöðugt af sér snjó
og krap um hávetur. Þetta voru
eins konar hitalindir öræfanna.
Þarna er hross
Frá Ásbjarnarvötnum var flogið
' austur með Rauðhólum að norðan.
Þá sáum við auða kvísi og voru
'það upptök Syðstukvíslar, sem
} fellur norður i Hraunþúugii. Ég
■ tal-di rétt að fljúga niður með
henni og var það gert, en frá
Hraunþúfugili var sveigt vestur
i yfir Landfell og norður yfir Lamb
j árdal og Fossárgijúfur, sem ligg
' ur ofan. i Vesturdal framarlega.
Þarna eru tvö eyðibýli, sagði Björn
i og voru það Þorljótsstaðir og
Stafn. Þá var .sveigt inn með aust
urbrúnum dalsins, sem heita þar
Runubrúnir. Litlu síðar gat ég
sýnt Birni gangnamannakofa á
Klaustrum. Og áfram lá leiðin
suðaustur meg Runugili og Rumt'-
kvísl og var þá aftur komið inn
yfir hálendið. Þegar við vorum.
komnir suður fyrir vestan Reyðar
fell sá ég kofann við Orravatna-
rústir og hafði augun á honum
um stund og var að hugsa um.
hvort það stæði hross vestán undir
honum. Þá rauf Björn þögnina;
og sagði: —- Þarna er hross og
mun hann hafa séð hross, sem stóð
sunnan og vestan við kofann, er>.
ég var ekki búinn að koma auga
undir kofanum, bætti ég við. Það
á þau. Og þarna er annað
var ekki um að villast, að þarna.
voru tvö hross, en ekki gáturn.
við horft lengi á þau, því að áður
en varði var flugan komin suður
yfir Vestri-Polla. Flugmeistarinn.
sveigði þá til baka til þess að sjá
þau betur. Enn var mikið óséð
af leitarsvæðinu og var nú farið
í vestur frá kofanum, yfir Mið-
kvíslar, sem voru auðar, síðan.
tekin stefna á Illviðrishnjúka yf-
ir Bleikálupolla og Svörturústir.
Niðri á jörðinni til hægri handar
var strik frá norðri til suðurs. Það
var varðgirðingin.
Gamall óvinur
Þegar komið var inn með III-
viðrishnjúkum að vestan, taldi ég
ekki þörf á að fara lengra, því að
þar er gróðurlaust með jöklinum.
Þó tók Björn knappa beygju fyrir
nyrzta hnjúkinn og flugvélin lagð
ist á vænginn. Ég missti eðlilega.
skynjun og sýndist mér vera sjór
þar sem átti að vera land. Ég nláði
mér þó fljótt eftir þetta áfall og
nú var flogið norðaustur ýfir Vest
ur-Bug, en þar er graslendi mikið-
Jökulsá-eystri var auð, þar sem
hún fellur austur frá Illviðris-
hnjúkum, en þegar lengra kom gat
ég ekki áttað mig á því um stund,
hvar hún l'á undir. Mér varð á að
líta til suðausturs, hvort ég sæi.
Laugarfellshnjúkinn og hann var
á sinurn stað og ekki þurfti ég
lengi að bíða eftir því að sjá Polla-
gílið, sem tekur við Jökulsá i aust
ur frá Orravatnarústum. Síðan var
flogið með Jökulsá norður 1 yfii-
Keldudalsmúla. Hún fellur á þessu
svæði í djúpum dal og eru þár
örnefnin Pallar og Jökuldalur.
Þag var ónotalegt að horfa ofan
í dalinn, hæðin var svo mikil.
Þarna að austan verðu í dalnum
var Foss'á. Ilún var mér að illu
kunn. frá.fyrri tíð, aldrei minni en
á miðjar síður og stundum meira
Hún er örmjótt fossfall og hvít til
að sjá. Nú laút hún lágt og ég var
ekki upp á hana kominn.
Aðhaíd konunnar
Yfir Keldudalsmúla var sveigt
inn með Keldudal og'
Keldudalsdrögum allt að Reyðar
felli og síðan til norðvesturs yfir
Giljamýrar og Giljamúla og þú
sagði ég flugmeistaranum að nii
væ'ri þetta búið og þá fórum vicí
að tala saman. Björn spurði, hvort
ekki væri daglfeið frá byggð til.
hrossanna. Jú, það var það. Hann
sagði áð það þyrftu að vera vanir
menn, sem færú þessa ferð og
hafa góðan. útbúnað. Ég játaði
því. Það yrðu að vera sannkölluc?
hraustmenni.
Svo fór ég að reyna að fræða
flugmanninn. — Þetta er Vestur
dalurinn, sagði ég. — Hérna eru
Goðdalir fyrir neðan okkur og"
Bakkakot hinumegin við ána. Svo
er Austurdalurinn yfir fjallið ab'
sjá. Og þar er „konan í dalnum“,
sagði Björn. Ég sýndi honum þá
aðhaldið hennar, Merkigilið.
Kristileg jafnaðarstefna
Á meðan á leitinni stóð, fann ég
lítið til hræðslu, ég hafði iítið næði.
til að vera hræddur og svo var
| flogið lágt. En þegar kom út yfir
byggðina í allmikilli hæð, kom
óttinn enn á ný. Það var ekkeri:
þ\d til fyrirstöðu, að véliri gæti
bilað. Alls konar vélar voru alltaf
að bila. Þetta var heldur ekkert
skip. Bara sætin og svo einhverjir
vængir. Mér fannst við svífa í
lausu lofti. En Björn flugmaður
var víst ekkert hræddúr. Hann var
hinn rólegasti og talaði í radíó.
Svo tók hann upp bréfpoka, þar
sem voru tvö stykki af ávöxtum.
Hann helgaði sér kristilega jafn-
aðarstefnu og rétti mér annað.
Þetta voru perur, beztu ávextir í
(Framh. á 8. síðuj