Tíminn - 16.08.1961, Side 8

f
8
Ferðamannastaðir
í Póllandi
TÍMINN, miðvikudaginn 16. ágúst 1961.

Pólland liggur í miðri Evrópu.
Ef dregnar eru línur milli nyrzta
og syðsta punktar meginlands Evr
ópu — milli Nordkynskaga í Norð
ur-Noregi og Matapan á Pelops-
skaga, og miUi Lissabon og Neðri-
Tagíl í Mið Úral, þá skerast þær
nálægt höfuðborg. Póllands, Var-
sjá. Það land er ekki fjarlægt: —
tugir flugfélaga annast ferðir til
þess og frá því: bæði pólsk og
brezk, sovézk og belgísk, tékknesk,
hollenzk og austur-þýzk. Járnbraut
arlínur tengja Pólland við 14 lönd
í Evrópu, við París, Moskvu, Leip
zig, Stokkhólm, Vín og Feneyjar.
Um landið liggja þjóðvegir frá
vestri til austurs, til þess fallnir
að fara eftir þeim í ferðalög á bif
reiðum.
f Póliandi getur ferðamaðurinn
kynnzt hinu margvíslegasta lands-
lagi, bæði skógarþykknum og víð-
áttumi'klum vötnum, sendinni
sjávarströnd og háum, klettóttum
fjöllum. Landið hefur varðveitt
vandlega minnismerki um margra
alda gamla menningu og listir.
Það hefur orðið að þola hörmung
artíma í sögu sinni, en hefur ætíð
reist sig við á ný með lífsþrótti
og krafti.
Við skulum fara í stutta ferð
um Pólland, og veitum þá athygli
fyrst og fremst því, sem ferða-
manninum þykir mest varið í að
kynnast. :
Frá Varsjá til Kraków
Það hæfir að sjálfsögðu að
byrja á Varsjá. Sú borg, eins óg
hún er í dag, er í rauninni furðu- j
legt fyrirbrigði í sögunni. í Var-|
sjá eru nú rúmlega milljón íbúar
og öll borgin iðar af lífi. Þar eru
1400 verksmiðjur, miðstöð vísinda
og mer.ningar í landinu með 14
æðri skólum.
Fyrir 16 árum var borgin öll
einn haugur af rústurn og ösku,
þar stóð hvergi steinn yfir steini.
Þessi villimannlega eyðilegging
borgarinnar var framkvæmd að
skipun Hitlers. Af hálfri milljón
íbúða voru aðeins tæplega 80 þús-j
undir heilar í stríðslok, a’f 900'
sögulegum byggingum voru eftir
um 60. Fyrir stríð hafði Varsjá
rúml. 1 milljón íbúa, árið 1945
voru þeir um 22 þúsund.
Þessi ósigrandi borg tekur hugj
manna fanginn. Ástæðan til þessj
er t.d. hraðinn við uppbyggingu
nýrra íbúðahverfa eða sú alúð,
sem lögð hefur verið við að byggja
upp gamlar byggingar frá tímum
endurreisnarstefnu og barok —
gamlar hallir og kirkjur og einn-
ig gamla bæinn. í Varsjá getum
við meðal annars' kynnzt stofnun,
sem er að byggja rafeindaheila,
við getum heimsótt listaháskól-
ann, sem hefur útskrifað marga
heimsfræga málara, myndhöggv-
ara og svartlistarmenn.
Frá Varsjá er örskammt til
Zelazowa Wola, fæðingarstaðar
Friðriks Chopin. Hvern sunnudag
leika þar ft-ægir píanóleikarar
verk meistarans. Ef við höldum
áfram lengra frá borginni, þá kom
um við í Puzcza Bialowieska,
svæði, sem líkist frumskógi. Þar
lifa elgsdýr og úruxar, og ekki
er heldur erfitt að hitta þar fyrir
gaupur og birni.
Ef við ferðumst lengra til suð-
urs,' komum við til borgarinnar
Kraków, hinnar fornu höfuðborg
ar, sem er sjálf minnismerki um
hina söguríku fortíð sína og menn
ingu pólsku þjóðarinnar, en nú
er hún jafnframt mikilvæg iðnað
arborg. f þessari tíu alda gömlu
borg vekur kastali Pólverjakon-
unga — Wawel — ekki hvað sízt
áhuga ferðamanna. Þar eru grafir
konunga og fremstu manna þjóð-
arinnar. Nýlega voru heimtir aft
ur til Póllands þjóðardýrgripir,
sem fluttir voru úr landi í sein-
ustu heimsstyrjöldinni, og hefur
þeim nú verið komið fyrir í Waw-
el. f Kraków hlýtur hver ferða-
maður að kynna sér Maríukirkj-
una, sem geymir stórverk mynd-
höggvarans Wit Stwosz — altari
útskorið úr tré. Ekki er heldur
hægt að ganga fram hjá háskól-
anum, sem er einn elzti í Evrópu,
stofnaður 1364. Þar stundaði nám
Nikulás Kópernikus.
Skammt frá Kraków er Nova
Huta, málmiðnaðarborg, sem hef
ur verið byggð upp á árunum frá
1949 og telur nú um 100 þúsund
íbúa.
Fyrir skíðamenn, fjallamenn
oig veiðimenn.
Enn lengra til suðurs rísa fjöll-
in stöðugt hærra og hærra, til-
valdir staðir fýrir fjallamenn og
skíðamenn, fyrir þá sem leita sér
hvíldar eða lækningar. í hinum
nægri fjöllum, t.d. Súdetafjöllum
og Beskidfjöllum eru margir
hvíldar- og heilsúLindarstaðir, eins
og t.d. Kudova, Duszniki, Wisla,
eða hinn frægasti þeirra allra,
Krynica. f Pieninfjöllum rennur
áin Dunajec, og er það ógleyman-
legt hverjum ferðamanni að renna
sér niður eftir ánni á fleka.
Héruð við suð-austur landamæri
Pólands eru óskaland reyndra
ferðamanna. Þar er víðáttumikið
fjallasvæði, vaxið þéttum skógi,
villt náttúra og erfið atgöngu, þar
sem þrífast hirtir, gemsur og úlf-
ar. Frá nóvembermánuðí og til
10. febrúar gefst erlendum ferða-
mönnum að taka þátt í villidýra-
veiðum á þessu svæði.
Hæsti fjallgarður í Póllandi,
Tatrafjöll, býður skíðamenn vel-
komna á vetrum, göngumenn og
fjallklífendur á sumrum. Þar er
höfffuðborg vetraríþrótta í Pó-
llandi, Zakopane; í þeirri borg
koma saman árið 1962 beztu skíða
menn heimsins á heimsmeistara-
keppninni í skíðahlaupi.
I suð-vesturhluta Póllands er
Slask eða Slesía. Þar eru hlið við
(Framhald á 13. síðu).

Eftir eitt „viðreisnarár"
var þannig komið dýrtíðar
málunum, að kjaraskerð-
ingin hjá launafólki og
bændum nam orðið 15—
20% miðað við október
1958.
Engin treysti sér til að
halda því fram, að fjöl-
skylda gæti lifað mann-
sæmandi lífi af verka-
mannakaupi fyrir venju-
legan vinnudag, þótt vinna
væri hvern virkan dag árs-
ins, og þá ekki heldur af
tekjum þeim, sem bændum
voru ætlaðar í verðlagi af-
urðanna.
Jafnvel ráöherrarnir
treystust ekki til að halda
slíku fram, en dómsmála-
SIÐARI HLUTI
ráðherrann benti á það
eitt úrræði, þegar ríkis-
stjórnin var mjög að-
þrengd orðin út af þessu,
að menn yrðu að lifa á eft-
irvinnunni. Ráðherrann
vildi ekki muna þá í svip-
inn, að einn höfuðþáttur
„viðreisnarinnar" var etn-
mitt sá, að minnka fram-
kvæmdir og draga úr eftir-
vinnunni og koma síðan á
hæfilegu atvinnuleysi. —
Ekki benti ráðherrann held
ur á, hvert bændur ættu
að sækja greiðslu fyrir
eftirvinnu.
Þannig voru kjaramálin
komin í algera sjálfheldu.
Alþýðusamtökin biðu og
gáfu óvenjulegt tóm tll að
fram kæmu öll áhrif „við-
reisnarinnar" í fyrstu um-
ferð. Mánuð eftir mánuð
var síðan reynt að fá ríkis-
stjórnina til að gera ráð-
stafanir til kjarabóta, sem
komið gætu í staðinn fyrir
kauphækkanir. En allt
reyndist það starf gersam-
lega unnið fyrir gýg. Ríkis
stjórnin sat við sinn keip
og vildi engu breyta — ekk
ert koma til móts við al-
þýðusamtökin í þessu stór-
fellda vandamáli.
Þá skullu verkföllin á,
einhver þau víðtækustu,
sem hér hefur verið háð, og
er óhætt að fullyrða að af-
staða fólks í verkalýðsfélög
unum til þeirra fór ekki
eftir pólitík.
Ríkisstjórnin hafði hald-
ið því fram, að ekkert væri
hægt að koma til móts við
almenning. Nú, þegar verk
föllin voru skollin á, var
aftur á móti blaðinu snúið
við og tekið að halda þvi
fram, að „kerfið“ þyldi 6%
kauphækkun ,og það boð-
ið til sátta á vegum sátta-
semjara. Sást nú, að ekk-
ert var að marka það, sem
úr stjómarherbúðunum
kom um þetta mál. Eitt var
sagt I dag og annað á morg
un um það hvað „kerfið"
þyldi. Jók þetta tortryggni
í garð stjórnarinnar um all
an helming og sættir náð-
ust alls ekki á þeim grund-
velli, sem sáttasemjarar
lögðu til. Hörðnuðu nú á-
tökin um allan helmlng.
Sums staðar t.d. á Akur-

Helgi Hjörvar ritar um íslenzka glímu
Grikkurinn
Forn-Egypzkt glímubragÖ komiÖ eitt sér til
Islands?
Einhverjar mestu graf-
hvelfingar, sem fundizt hafa
í Egyptalandi eru þar sem
heitir Bení-Hasan. Sumar
fundust nær nýlega, af því
að bergrunninn foksandur
hafði hulið með öllu grafar
munnana. Þetta voru al-
menningsgrafir meðalstétta.
Þama eru margs konar á-
let'ranir og myndir, málað
ar á veggi. Þar með eru í
einum. stað myndir af fang
brögðum, talsvert á annað
hundrað samstæðra mynda
í röðum, sem geymzt hafa.
Þessar raðir glímumynda
hafa verið kallaðar „film-
an“. Hvítur maður og svart
ur eigast við á öllum mynd
unum. Það er hið hvíta
mannkyn og hið svarta suð
urkyn í löndum Egypta. Báð
ir kunna vel til sinnar íþrótt
ar, en þó virðist sem hinum
svarta manni veiti hvergi
miður. Þessar veggmyndir í
sölum hinna dauðu eru t^ld
ar vera nær fjögur þúsund
ára gamlar. Svo mun kallað,
að í þessum myndum megi
sjá vel flest höfuðbrögð í
„frjálsum“ fangbrögðum að
fornu og nýju.
Myndin, sem hér fylgir er
úr þessari ævafomu filmu.
Þessi brögð hafa farið yfir-
leitt inn í gríska glímu og
orðið „grísk“. Enginn veit
nöfn að greina á Hvít né
Surt á þessari mynd. En
nöfn 'kunnum vér með vissu
á tveimur Borgfirðingum,
sem beittust þessu ævaforna
bragði á Hvítárbökkum í
héraðsglímu sumarið 1898.
Hvitsíðingur beitti bragð-
inu; bóndi úr Andakíl reynd
ist kunna eftir 4000 ár hina
sömu vörn, sem hinn svarti
Súdanmaður beitti á dögum
faraós. Og bóndinn úr Anda
kíl vann héraðsglímuna;
það stendur prentað í ísa-
fold.
Hverja leið er þetta eld-
HELGI HJÖRVAR
forna bragð komið úr Egiptó
í Andakíl? Það gat meir en
svo orðið samferða hælkrók
og vafningskrók, sem er á
„filmunni". En vafningskrók
ur er enn eftirlætisbragð
brezkra þungaglímumanna,
og hann var fram á þessa
öld harla skæður í hinni
mjúku glímu Mývetninga.
En íslenzka nafnið á þessu
gamla bragði er harla grun
samlegt. Það heitir „grikk-
ur“. Og hvað er svo sem við