Alþýðublaðið - 24.02.1940, Blaðsíða 3

Alþýðublaðið - 24.02.1940, Blaðsíða 3
LAUÖAIKÖAGUR 24. FEBR. 1940. AUÞYÐUBLAÐIÐ KXTSTJÓKI: r. s. vaixhemarssöw. t £jarvens íssas: STKFÁN FÉTUBSSON AFGREIBSLA: ALÞÝÐUHÚSINC (Ittngangur &•& Hverfi*«ötu) SÍMAK: 49ð& A£greSðnáa, aueltstaœar. »01: RitBíjórn (tonl. feéttir). 4f#2: Ritatjóri. 4898: V. S. Vllhjálms (heiraa). 4S05: AlþýBuprentsmiðJan. 4006: AfgreiSsla. 5821 Stefán Pétursson (heíma). AIJ>ÝÐUPRENTSMIÐJAN FjðrlagafrBmfarp Jakobs Möllers. ÞAÐ liggur í augum uppi, að það hljóti að vera hálf- gert handahófsverk að gera á þessum vetri áætlun um tekjur og gjöld ríkissjóðs fyrir árið 1941, eins og nú er ástatt í heiminum. Flestir munu líka hafá gert ráð fyrir því, að f jár- lagafrumvarpið fyrir 1941, sem nú hefir verið útbýtt á alþingi, yrði mjög svipað því, sem sam- þykkt var á síðasta Alþingi. Og að minnsta kosti mun mjög fáum hafa dottið það í hug, að gert yrði ráð fyrir lægri útgjöldum á næsta ári, eins og nú horfir um verðlag í landinu óg kostnað við rekstur ríkis stofnana. En hið ólíklega hefir orðið ofan á. Fjárlagafrumvarp- íð áætlar útgjöld ríkissjóðs á árinu 1941 tæpar 17 milljónir króna eða um 1 milljón minni, en árið 1940, Það ér fjármálaráðherra einn, sem hefir undirbúið þetta f jár lagafrumvarp og ber að öllu léyti ábyrgð á því. Það .hefir meira að segja verið upplýst í blaði Framsóknarflokksins, að frumvarpið hafi ekki einu sinni verið lagt fyrir ráðherrafund fyrr en það var fullprentáð. —- Munu það vera óvenjuleg vinnu brögð við undirbúning fjárlaga- frumvarps, en þó ekki með öllu óskiljanleg, þegar hið nýja fjár- lagafrumvarp er nánar athugað. Til þess að ná þeim sparnaði um 1 milljón króna á útgjöldum ríkisins, sem áætlaður er í f jár- lagafrumvarpinu, er gert ráð fyrir, að þau fjárframlög, sem á yfirstandandi ári ganga til landbúnaðarins verði skorin niður um hvorki meira né minna en 900 þúsund krónur, þar af jarðabótastyrkurinn um 380 þúsund krónur, fjárfram- lögin til bænda vegna mæði- veikinnar um 190 þúsund krón- ur, framlagið til nýbýla og sámvinnubyggða um 105 þús- Uttd krónur, til byggingar- og landnámssjóðs, sem var lækk- að mjög verulega á síðasta þihgi, um 50 þúsund krónur, og byggingarstyrkir til bænda um 50 þúsund krónur. - Af öðrum útgjöldum, sem á- ætlað er, að skorin verði niður, má nefna framlagið til nýrra þjóðvega, samtals um 150 þús- uhd krónur, til verkamannabú- staða um ^30 þúsund krónur, til hafnargerða, bryggjugerða og léndingarbóta, um 120 þúsund króriur, og til jarðakaupasjóðs urri 65 þúsund krónur. Um verulega nýja útgjalda- liði er ekki að ræða aðra en ijárframlag til dýrtíðarupp- bótar á laun opinberra starfs- manna, sem áætlað er að nemi 500 þúsund krónum. Fyrir auknum reksturskostnaði ríkis- stofnana virðist að öðru leyti, þrátt fyrir vaxandi dýrtíð, ekki vera ráð gert. Hinsvegar eru fjárframlög til viðhalds og end- urbóta á þjóðvegum áætluð 125 þúsund krónum hærri en á yfir- , standandi ári, og mun það eiga að vega að nokkru upp 1 á móti þeim niðurskurði, sem á- ætlaður er á fjárframlögum til nýrra þjóðvega. Það getur ekki hjá því farið, að þetta f járlagafrumvarp verði fyrir mjög alvarlegri gagnrýni og verulegum breytingum við umræður á þingi, enda kemur það greinilega fram í báðum blöðum Sjálfstæðisflokksins í gær, að þau ganga út frá því. Það lítur út fyrir, að fjármála- ráðherrann hafi með slíku fjár- lagafrumvarpi viljað sýna hinn margyfirlýsta sparnaðarvilja Sjálfstæðisflokksins í verki, — enda lætur Vísir svo um mælt í gær, að enginn ágreiningur geti verið um það meðal Sjálf- stæðismanna, að lagt hafi verið inn á rétta braut með því ,að lækka útgjaldaliði fjárlaganna. En það er nú svo. Morgunblað- ið viðurkennir þó, að „enda þótt ýmsir útgjaldaliðir, sem þarna sé höggvið skarð í, hljóti," eins og það kemst að orði, „að lækka eitthvað vegna hins ríkj- andi ástands, sé hæpið að svona stórfelldar iækkanir geti komið til greina, án þess að eitthvað annað komi í staðinn til stuðn- ings og styrktar þeim, sem hér eiga hlut að máli." Og þegar meira að segja annað blað Sjálf- stæðisflokksins viðurkennir slíkt, þarf engirin að furða sig á því, þótt „þeir, sem hér eiga hlut að máli," eins og það kemst að orði, vilji fá mjög verulega lagfæringu á þessu fjárlaga- frumvarpi, áður en það verður samþykkt. Það kann að vísu að vera, að það sé ekki óeðlilegt, að ein- stakir þeirra útgjaldaliða, sem í fjárlagafrumvarpinu er áætlað, að skornir verði niður, séu lækkaðir eitthvað, eins og nú er ástátt, einkúm með tilliti til gífurlegraF«verðhækkunar á inn fluttu byggingarefni, sem gerir það ólíklegt, að ráðizt verði í stórf élldar byggingarf ram- kvæmdir meðari stríðið stendur. Það væri ef til vill rétt í því sambandi, að endurskoða vegna núverandi ástands það styrk- veitingakerfi, sem skapað hefir verið til styrktar landbúnaðin- um. En þær breytingar á því, sem til greina gætu komið, þurfa miklu gaumgæfilegri í- hugunar við, en fram kemur í; hinu nýja fjárlagafrumvarpi. Þannig væri það vissulega mjög misráðíð, að skera fjárframlög- in til nýbýla og samvinnu- byggða niður eins og þar er fyrirhugað, Því að jafnvel þótt ekki væri keypt að byggingar- efni, er hægt að undirbúa ný- býli, óg þörfin á því er svo knýj- andij ekki hvað sízt við sjóinn, að það væri áreiðanlega að byrja á vitlausum enda, að ætla að spara á þeim útgjaldalið. En alveg sérstaklega fráleitt ér það, að draga á nokkurn hátt úr þeim fjárframlögum, sem farið hafa til vegagerðar í land- inu. Með þeim hefir verið sköpuð mikil atvinná og sá út- gjaldaliður ætti sannarlega ekki að lækka, heldur þvert á móti að hækka. Því að á tímum eins og þeim, sem nú eru, þegar margár atvinnugreinar verða að draga ^saman seglin, sökum verðhækkunar eða skorts á inn- fluttum efnivið,-hefir hið opin- bera fáar eins alvarlegar skyld- ur að rækja og þá, að sjá því fólki, sem atvinnulaust verður, fyrir vinnu og brauði. . Einar Arnörsson sexíngur. EINAR ARNÓRSSON er fyrir löngu orðinn þjóð- kunnur sem ágætur lögfræðing- ur og frábær lærdómsmaður í íslenzkum fræðum, og er það eingöngu vegna verka hans og verðleika, því að hann er frá- bitinn allri „auglýsingastarf- semi" fyrir sjálfan sig og er maður hlédrægur. En- verðleik- ar hans hafa ekki getað dulizt, og fyrir þá hefir hann fengið margan sóma og orðið aðnjót- andi virðingar fræðimanna og alls almennings. Það á því einkarvel við, að ýmsir beztu lærdómsmenn vor- ir hafa nú gefið út afmælis-rit um íslenzk og lögfræðileg efni, helgað Einari Arnórssyni sex- tugum, en hann fyllir sjötta tuginn í dag. Er það hið prýði- legasta að öllum frágangi, prentað í ísafoldarprentsmiðju, og er innihald þess sem hér segir: 1. Torskilin orð í íslénzku, eftir Alexander Jóhannesson, prófessor, dí. phil. 2. Þingrof á íslandi, eftir BjMrna Benediktsson, próféss- or. 3. Forseti híns konunglega ís- lenzka yfirréttar, eftir Björn Þórðarson, lögmann, dr. jur. 4. Alþjóðasamtök um sam- ræmingu siglingalöggjafar, eftir Einar Arnalds, lögreglufulltrúa. 5. Arabisk Indflydelse pá Eu- ropas Handels- og Retstermino- logi, eftir Fr, le Sage de Fon- tenay, sendiherra Dana. 6. Nokkrar hugleiðingar um fébótaábyrgð ríkisins, eftir Gissur Bergsteinsson, hæsta- réttardómara. . 7. Almenn kirkjubæn, mar- tyrologium og messudagakver á íslandi fyrir siðaskiptin, eftir Guðbrand Jónsson, prófessor. 8. Flóamanna saga og Land- náma, eftir Guðna Jónsson, mag. art. 9. Björn at Haugi, eítir Jón Jóhánnesson, cand mag. 10. Þriggja hréppa þing, eftir ólaf Lárusson, prófessor. 11. Föðurætt Hauks lögmanns EINAS ABNOBSSON. Erlendssonar, eftir Pétur Sig- urðsson, háskólaritara. 12. Refsiréttur Jónsbókar, eftir Þórð Eyjólfsson, hæsta- réttardómara, dr. jur. Loks er Skrá um rit dr. Ein- ars Arnórssonar, tekin saman af Guðbrandi próf, Jónssyni. Titill bókarinnar er á þessa leið: „AFMÆLISBITIÐ, helgað Einari Arnórssyni, hæstaréttar- dómara, dr. juris, sextugum, 24. febrúar 1940." Nú ætla ég mér ekki þá dul, að dæma í einstökum atriðum lögfræðilegar og sagnfræðilegar ritgerðir, en þær virðast prýði- legar, og nöfn höfundanna eru trygging fyrir gæðum ritgerð- anna. Ég get líka fullyrt, að þær af ritgerðum þessum, sem ég ber nokkurt verulegt skynbragð á, svo sem t. d. ritgerð dr. AI- exanders Jóhannessonar um torskilin orð í íslenzku, eru stórfróðlegar og - ágætlega ,úr gar'ði gcrSar. Er ritið höfundum þess og afmælisbarninu til sóma í alla staði. Aðeins 300 eintök eru prentuð af ritinu. Einar Arnórsson er sann- leikselskandi maður og hefir leitað sannleikans um tilveruna víðar en í lögfræði og sagnfræði, stundum á dálítið óvanalegum leiðum, en hvarvetna hefir hann f lutt með sér ágæta dóm- greind sína og skarpan skiln- ing á aðalatriðum málefnanna. Fyrir opinber störf sín, fræði- mennsku sína og ljúfmennsku í persónulegri yiðkynningu ber- ast honum nú einlægar heilla- óskir í dag. Jakob Jóh. Smári. Trló Téollstarakólans. Tr»ó Tónlistarskólans: Frá vinstri til hægri Heinz Edelstein, celló- leikari, Árni Kristjánsson píanóleikari, og BjÖrn Ólafsson fiðlul. ,ESS hefir oft verið getið hér í blaðinu áður, að starfsemi Tónlistarfélagsins ætti skilið, að henni væri meiri athygli veitt af þeim mönnum, sem telja sig eiga að halda vörð um listmenningu í landinu, en gert hefir verið. Hafa margir freistast til að gera samanburð á þeirri starfsemi og ýirisri ann^- arri, sém nýtur mikils styrks frá þvi opinbera. Flestir munu vera sammála um það, að Tón- listarfélagið sé einhver rnerk- asti félagsskapur þessa lands og. starf hans í þágu listmenningar okkar ómetanlegt. Margir spyxja sem eðlilegt er, hvar við værum staddir í hljómlistar" rriálum, ef þessa félagsskapaí ékki nyti við^ Félagið heldur uppi skóla fyrir tónlistarmenn, sem smám saman hefir fært út starfssvið sitt. Einn merkasti þáttur hans mun af mörgurn vera talinn blókkflautunám- skeið skólans síðastliðna tvo vetur, sem tekur til kennslu al- gera byrjendur. Á allra vitorði er það, að merkasti og vinsæl- asti þáttur hinnar lifandi tón- listar ríkisútvarpsins eru tón- leikar Tónlistarfélagsins, sem fluttir eru nú vikulega. Mánað- arlega heldur félagið hljómleika hér, sem ekki ferður um deilt að hafa stórkpstlega listræna þýðingu fyrir bæinn, og flestir flytja okkur eitthvað nýtt og merkilegt, sem við höfum ekki átt kost á að heyra áður. 4. hljómleikur á þessum vetri var kammermúsíkhljómleikur, tvö tríó eftir Beethoven og Brahms, leikin af þeim Birni Ólafssyni, Árna Kristjánssyni og Dr. Heinz Edelstein og 7 skozk sönglög eftir Haydn fyrir sopran með tríó undirleik, sung- in af frú Guðrúnu Ágústsdóttur, Um meðferð þremenninganna á því, sem þeir leika, er óþarft að fjölyrða frekar. Þéssir þrír menn eru ótviræðir listamenri, samvizkusamir, gáfaðir og vel þjálfaðir, og um frú Guðrunu Ágústsdóttur verður það eitt sagt hér, að fáír munu hafa vit- að að hér væri nú söngkona, sem ætti svo fagra tóna og kynni svo vel að fara með hst- ræn verk. Það hefir lengi verið unnið að því af Tórilistarfélag- inu að ná hingað fullkominni ,.Lieder"-söngkonu til þess að kynna Reykvíkingum það feg- ursta, sem til er í ljóðum, en sem aldrei hefir verið sungið hér. Munu þeir ekki vera•; fáir, Frh. á 4. ððu. Sfgíirður Einars^oss Hranaðaiis kdmsveHaiiii Douglas Reted: HRUNA- DANS HEIMSVELDANNA. Magnús Ásgeirsson íslenzk- aði með leyfi höfundarins. Það er éitt þarfasta verk, sem nokkur bókaútgefandi hefir tekið sér fyrir hendur á síðari árum, þegar Menningar- og fræðslusamband alþýðu tók að sér að koma á íslenzku Insanity Fair eftir Douglas Reed, og ekki sízt þegar til þýðingarinnar hefír verið fenginn annar eins snillingur og Magnús Ás- geisson. Um bókina er það í skemmstu máli að segja, að hún hefir um nokkurt skeið undan- farið verið einhver sú bók, sem mest hefir verið lesin á heims- málunum. Það er búið að þýða hana á ótal tungumál og skrif a um hana ógrynni, og þó er þetta ekki annað en sjálfsævisaga venjulegs Englendings, sem fær aðeins að þefa að því, að ganga í menntaskóla, kemst svo í skrif- stofu um fermingaraldur, fer í stríðið af æfintýraþrá og lendir síðan á hrakningi allslaus og vonsvikinn eins og svo margar af hiniun nafnlausu stríðs- hetjum stórveldanna. Einhvern- veginn tekst honum ekki að sökkva niður í neðstu djúp mannfélagsins. Sennilega eru hæfileikarnir of miklir og skap- gerðin of traust. Hann kemst á blaðaskrifstofu og vinnur sig smám saman upp úr undirtyllu- stöðu þangað til hann er sendur sem erlendur fréttaritari til Þýzkalands 1928. Síðan fer hann land úr landi og er hvar- iigjnqgiAgnjoq uiss :req" 'bu^qa líðandi stundar eru að gerast. En af hverju hefir þessi bók náð svo geysilegri hylli? Það er í fyrsta lagi af því, að höfund- urinn er afburðasnjall rithöf- undur, blaðamaður og fréttarit- ari af guðs náð. Hann hefir dul- arfullt lag á því að vera alltaf í miðju atburðanna, hann sér ekki einungis og heyrir það, sem er að gerast, heldur skynjar það niður í dýpstu orsakir sínar og út í yztu afleiðingar. Hann heldur svo að segja um lífæð veraldarsögunnar. Hann sér Hindenburg leiða Þýzkaland 1 faðm. nazismans, sér Bruning falla, sér galdrahlutverk það, sem von Papen leikur í stjórn- málum Þýzkalands, hann sér þinghússbrunann, hann horfir á hina miklu hreingerningu Hit- lers 30. júní 1934, hann er við jarðarför Hindenburgs, hann sér allan endurvígbúnað Þýzka- lands, hann lýsir Englandi, sem lætur árin fara í súginn og flýt- ur sofandi að feigðarósi, hann er viðstaddur hinn ójafna leik Edens og Hitlers, þar sem annar talar máli stálsins og fallbyssu- kjaftanna, en hinn talar póli- | tískt rósamál fyrir hönd afvopn- aðs og andvaraíauss lands. Hann fer með Eden til Moskva þegar Sovét-Rússland í svipinn er að setja á sig borgaralega velsæm- issvuntu, plægir allan Balkan- skagann, verður þaulkunnugur Serbíumönnum og drekkur dús við Alexander konung, hann rabbar við Boris Búlgaríukon- ung, er heimagangur hjá Karol Rúmeníukonungi, er viðstaddur þegar Georg Grikkjakonungur kemur heim, ferðast um þvert og endilangt Ungverjaland. Og alls staðar skýrir hann atburð- ina, orsakir þær, sem faldar eru undir yfirborðinu, hin leynilegu átök auðmanna og stjórnmála- braskara, strauma niðurbældra þjóðernistilfinninga, og segir fyrir með miskunnarlausri rök- vísi hvað af þessu muni leiða, hvað framtíðin hljóti að b©ra í skauti sínu. Hvað eftir annað bregður hann upp ógleymanleg- um myndum, eins og til dæmis af atburðunum er Þýzkaland innlimaði Austurríki eða hinni máttvana ráðstefnu í Stresa. Hann sér að þ'ettá er hrunadans heimsveldanna, dansinn út í dauðann og glötunina, sá, sem nú er stiginn um alla veröld við undirleik fallbyssuskothr.íðanna og sprengingar tundurskeyta, Þessi bók er ómetanleg hand- bók þeim, sem skilja vilja á- standið í Evrópu undanfarin ár og orsakir þess, og hún er líka merkileg hugvekja fyrir þá, sem langar til að gera sér grein fyrir hvað rísa muni upp úr ösku og eimyrju þessarar styrjaldar. Ég held að vandfundin hefði verið bók, sem meiri þörf var á að þýða á íslenzku en einmitt þessí. Ég gat þess áðan að bókin er frábærlega skemmtilega skrifuð. Ég las hana þegar hún var svo að segja nýkomin út á ensku og það var mér óblandin nautn að lesa hana í þýðingú: Magnúsar Ásgeirssonar. Honumí hefir einhvern veginn tekizt að lifa sig inn í stíl höfUndarins og anda hans, svo að hin rólega kýmni og æðruíausa gleggni Douglas Reed hefir hvergi tap- að sér í þýðingunni, en sums staðar beinlínis urinið a, eins og 1*. á á.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.