Alþýðublaðið - 31.05.1950, Qupperneq 4

ALÞÝÐUBLAÐIf)
Miðvikuslagur 31. maí 1950.
WBsm
Útgefandi: Alþýðuflokburmn.
Ritstjóri: Stefán Pjetursson.
Fréttastjóri: Benedikt Gröndal.
Riiigfréttir: Helgi Sæmundsson.
Riístjórnarsimar: 4901, 4902.
Auglýsingar: Emilía Möller.
Auglýsingasími: 4906.
Afgreiðslusími: 4900.
Affsetur: Alþyffuhúsið. .
Alþýðupríntsmiffjan h.f.
M!i eiitla
RIKISSTJÓRNIN hefur nú
gert ráðstafanir til þess að losa
hið opinbera við rekstur nokk-
urra samgöngutækja. Mun
þessi ráðstöfun án efa gleðja
hjörtu þeirra manna, sem ár-
um saman hafa óskað eftir
hreinni íhaldstjórn, er hugsaði
fyrst og fremst um einstak-
lingana og gæfi þeim „frelsi“
til að hleypa ,,framtaki“ sínu
á skeið, hversu dýrt sem það
„frjálsa framtak“ kann að reyn
ast almenningi k landinu.
Draumur þessara manna er
sá, að þeir fái að eiga allan
þann atvinnurekstur, sem hugs
anlega getur gefið þeim arð.
Ríkið getur svo tekið við hinu.
sem augsýnilegá verður tap á.
Þessi draumur er nú að verða
að veruleika, því að núyerandi
ríkisstjórn virðist hafa gsr-t
hann að stefnu sinni.
Samgöngumálin eru glöggt
dæmi í þessu efni. Ríkisstjórn-
Lrx býður einstaklingunum að
taka við tveim stærstu Iang-
ferðaleiðum bifreiða í landinu,
ef þeir óski þess. Ef enginn
hefði kært sig rim að taka við
þessum rekstri, hefði stjórnin
sætt sig við það, að ríkið ann-
aðist hann áfram, hvort sem
tap eða gróði yrði ó honum. En
ríkissjóður á ekki aðeins bíla.
Hann á einnig fjölda skipa,
sem annast strandferðirnar.
Þau eru ekki boðin til sölu, af
því að það er vitað mál, að
enginn einstaklingur girnist
þann rekstur, því að það er
ógerlegt að græða á honum.
Féiög einstaklinga annast milli
landasiglingar, sem helzt þykja
gróðavænlegar, en ríkið fær að
sjá um strandferðirnar, sem
enginn getur grætt á. Þarna er
sama stefnan og fyrr.
Langferðabifreiðarnar eru
athyglisvert dæmi til frekari
athugunar. Ríkið tók að sér
norður leicSina fyrir 6—7 ár-
um, og er fróðlegt að rifja upp,
hverjir þá sátu í ríkisstjórn.
Þar var þá maður að nafni
Björn Ólafsson, sem nú er aft-
ur ráðherra og er að afnema
þennan rekstur. Hann er því
að granda sínum eigin afkvæm
um, og getur sjálfum sér ,um
kennt, að þessum rekstri hafa
aldrei verið búin viðunandi
skilyrði.
Póststjórnin hefur aldrei átt
á að skipa nægilega góðu hús-
næði eða nægilega góðum við-
halds- og viðgerðarverkstæð-
um fyrir bíla sína. Hún hefur
hugsað um farþegana fyrst og
fremst og því lagt mikla á-
herzlu á að útvega nýja og
íullkomna vagna. Sést það bezt
á Hafnarfjarðarleiðinni, þar
sem lang fullkomnustu og
þægilegustu vagnar, sem hér á
landi hafa sézt, eru keyptir til
landsins, skömrnu eftir að ein-
staklingsrekstur og gróðasjón-
nrmið hverfa áf þeirri leið og
hið opinbera tekur við.
Loks er þess að geta, að póst-
stjórnín hefur þurft að givma
við rekstur norðurleiðarinnar
á stuttu tímabili, þegar flug-
samgöngur á þessari sömu leið
komust á mjög hátt stig og
verðmunur á flugfari og bílfari
var ekki svo mikill, að þjóð
með jafnmikið fé niilli handa
og hér var raun á, léti það aftra
oér frá því að fljúga. Það er
fyrst og fremst þetta atriði,
sem olli þeim halla á rekstri
langferðabifreiðanna, sem mest
hefur verið ráðizt á, og má geta
þess, að flugið hefur einnig
komizt nterri því að eyðileggja
rekstur margra langferðabíla,
sem einstaklingar hafa með
höndum. Þar er lítill munur á,
nema hvað norðurleiðin er
stærst og varð því að taka við
þyngstum boðaföllum í þessu
efni.
Nú eru þessi viðhorf að
breytast nokkuð á ný. Nú hef-
ur flugið hækkað, í verði og
nokkur munur verður aftur á
kostnaði við að fara landleið
og loftleið. Nú er þrengra í
búi hjá öllum almenningi og
menn gefá því verðmuninum
meiri gaurn. Það er því gullið
tækifæri einmitt nú fyrir aft-
urhaldið, að fá einstaklingum
bennan rekstur og benda á, að
þeir tapi ef til vill ekki eins
miklu og póststjórnin gerðí, er
hún glímdi.við erfiðustu ár bif
reiðasamgangna hér á landi,
begar fluginu fleygði fram og
allir höfðu næga peninga.
❖
Björn Ólafsson sýnir nú
tryggð sína við einkaframtakið
með því að afnema ríkisrekst-
ur, sem hann sjálfur kom á
fyrir 6—7 árum. Þessi ráðherra
er sjáífur heildsali, verksmiðju
eigandi, blaðáeigandi og vafa-
laust fleira, og hefur verið
kunnur að því, að sýna meiri
hreinskilni í ræðu og riti um
einkaframtak og ríkisrekstur
en sumir flokksmanna hans
þora að gera. Það þarf því ekki
að koma neinum á óvart, þótt
hann klekki á ríkisrekstri, er
hann hefur aðstöðu til, þótt dá-
lítið sé það neyðarlegt, þegar
bað er ríkisrekstur, sem þahn
sjálfur kom á.
Hitt er athyglisvert, að þessi
sami. ráðherra hefur undanfar-
tð látið blað sitt hæla sér af
ráðstöfúnum, sem hníga örlít-
ið í aðra átt.
í flugsamgöngum hér á landi
heíur ríkt óhindrað einkafram
tak og fullkomin samkeppni
milli tveggja félága. Þetta hef-
ur le'itt til mikillar eyðslu, er
tvö félög senda hvort stna flug-
ýélina til sama staðar á sama
degi, en báðar flugvélarnar eru
hálftómar. Björn Ólafsson hef-
ur skilið, að þarna gengur sam-
keppni einkaframtaksins of
langt. Þessu hefur þjóðin ekki
ráð á, og hann hefur sett flug-
félögunum það skilyrði, að
þetta verði þau að laga, ella
verði þau sett undir strangara
ríkiseftirlit. Þarna hefur Björn
Ólafsson viðurkennt það, að
ríkisvaldið verður að skipta sér
af einkarekstrinum og knýja
einkaframtaksmennina til skyn
samlegs skipulags á starfsemi
sinni til þess að koma í veg
fyrir sóun á gjaldeyri og öðrum
kostnaði.
Ef Björn Ólafsson vill vera
sjálfum sér samkvæmur, þarf
hann að gera þetta upp við sig:
frjálst einkaframtak eða ríkis-
afskipti. Þegar hann er ábyrg-
ur ráðherra, hefur hann rekið
sig á staðreyndir í þessum efn-
um. Hann sá sér leik á borði
að gera einkafrarntakinu greiða
tpeð því að bjóða því ríkisbíl-
ana. En hann fann einnig
skyldu ríkisins til að knýja
fram skipulag á starfsemi, sem
sóaði gjaldeyri.
Sannleikurinn er sá, Éjihs og
Björn viðurkennir í seinna til-
fellinu, að sknysamlegt er að
ríkið h.afi veruleg afskipti af
þessum málum og þá er ekki
nema stutt skref til þess, að
ríkið taki að sér rekstur á ýms
um atvinnutækjum, eins og
þegar hefur verið gert hér á
landi, þótt íahldsstjórnin taki
þar nú skref aftur á bak.
Heimsókn í Valhöll áður en opnað var, — Rauð-
brúnn skógur og gulir vellir. — í snertingu við
bióðarsáíina. — Ný hliðarráSstöfun.
ÉG KOM til Þingvalla fyrir
hátíðina. Skógurinn var enn
rauffbrúnn undan vetrarkuld-
anum -— og þannig er hann oft
fagur á aff líta, og vellirnir gul-
ir. Lítiff var fariff að grænka,
en þá voru hitaskúrir, og þeg-
ar svo er á vordögum, tekur
jörðin fljótt litarbreytingum,
bvo aff nú býst ég viff að Þing-
vellir séu farnir aff færast í sum
arskrúffa.
ÞAB VAR YS OG ÞYS í Val-
höll, hamarshögg og annir.
Nokkur hópur af fyrsta starfs-
Cólkinu var kominn í þetta hálfr
ar aldar gamla hús, og nú var
verið að opna það fyrir hvíta-
sunnuna, en búið var að panta
allmikið fyrir hátíðina. Ýmsir
hafa þann sið að dvelja allt af
[ Valhöll um þessa hátíð. Ég
hitti rithöfundinn og hótelstjór-
ann, Sigurð Gröndal, sem állt
af unir sér þarna vel á hverju
suimri, en nú kvartaði haijn
undan erfiðleikum með að fá
áhöld og ýmis gögn undir sum-
arstarfið.
HANN sagði mér dálítið frá
því, hve erfiðlega gengi með
allt og þá ekki sízt að taka hús-
ið á hverju vori undan vetrin-
um, efttr að það hefði staðið
lokað og læst frá hausti, „. . . en
við gerum allt, sem hægt er til
að gera hér sem vistlegast, og
meira er ekki hægt að krefj-
ast“.
EITT SINN fyrir mörgum ár-
um rakst ég á dulspeking um
hvítasunnuleýtið á Þingvelli.
Leninsyning tií dýrSar Stalin
UNDANFARNA DAGA hefur
vérið opin hér í bænum sýn-
ing, sem kölluð hefur verið
Leninsýningin og sagt hefur
verið að værj haldin í tilefni
af því, að Lenin hefði á
þessu ári orðið áttræður, ef
hann hefði verið á lífi. Voru
þetta 40 myndir ýmissa
myndlistarmanna Sovétríkj-
anna, sem sýna áttu ævi Len-
ins og starf; en þær voru
fengnar hingað til sýningar
af hinu nýja sovétvinafélagi
kommúnista, MÍR, þ. e. Menn
ingartengslum íslands og Ráð
st j órnar ríkj anna.
VÍST HEFÐI EKKERT verið
við það að athuga, þótt hér
hefði verið haldin sýning á
sönnum myndum úr ævi-
sögu Lenins, hins fræga
rússneska byltingarforingja.
En sú sýning, sem hér var
um að ræða, var furðuleg
fölsun á ævisögu hans. í
rauninni hefði hún miklu
réttilegar verið kölluð Stalin-
sýning en Leninsýning; því
að ekki aðeins bar þar lang-
mest á stórri glansmynd af
Stalin, heldur voru og flest-
ar Leninmyndirnar myndir
af honum og Stalin saman;
og leyndi það sér ekki, að til-
gangur sýningarinnar var
sá einn, að læða þeirri lygi
inn í hugskot áhorfandans,
að í rauninni hefði Lenin
ekkert gert án Stalins. Á
hverri örlagastund rússnesku
byltingarhreyfingarinnar og
rússnesku byltingarinnar
hefði Stalin verið hans önn-
ur hönd, ef ekki beinlínis
leiðarstjarna, eins og lesa
mátti út úr mörgum mynd-
anna, þar sem Stalin er látinn
vera að útlista hlutina fyrir
Lenin!
ÞETTA Á EKKERT SKYLT
við sannleika rússnesku bylt-
ingarsögunnar; og víst myndi
Lenin sjálfum hafa komið
þessar myndir kúnstuglega
fyrir sjónir, ef hann hefði
mátt líta upp úr gröf sinni
og virða þær fyrir sér. Ætli
honurn hefði ekki þótt það
einkennilegt, að hvergi gat
þar að líta andlit Trotzkis,
Sinovievs, Kamenievs, Piata-
kovs, Bukharins og annarra
þeirra, sem á dögum bylting-
arinnar voru honum hand-
gengnastir og stóðu honum
næst, en hins vegar alls stað-
ar fés Stalins, sem hann
þekkti lítið fyrir 1917, og
hafði aldrei miklar mætur á?
Sjálfsagt myndu liðsmenn
Stalins og þar á meðal stjórn-
armeðlimir MÍR, sem stóðu
að þessari sýningu hér, svara
honum því til, að þeir Trotzki,
Sinoviev, Kameniev, Piata-
kov og Bukharin hefðu allir
reynzt svikarar og njósnarar
og Stalin einn verðugur læri-
sveinn hans. En fyrir utan
það„ að Lenin myndi nú má-
ske ekki hafa verið alveg eins
trúaður á slíkar fullyrðingar
og ginningarfífl Stalins í
MÍRí verður því að minnsta
kosti ekki neitað, að á dögum
byltingarinnar voru það ó-
líkt oftar þeir Trotzki, Sino-
viev og Bukharin, sem sáust
við hlið Lenins, en Stalin. En
sem sagt: Á sýningu MÍR
var þessu snúið við. Þar sáust
þeir Trotzki, Sinoviev og Buk
harin hvergi, en Stalin á hér
um bil hverri mynd.
ÞAÐ GETUR VEL VERIÐ, að
Stalin þurfi á slíkum sýning-
um og fölsunum að halda til
þess að missa ekki áhrifavald
sitt og einræði yfir þjóðum
Sovétríkjanna. Lenin hefur
sem kunnugt er verið gerður
fíann lá þar í.laut, sem ég hafði
tileinkað mér löngu áður og ég
rak hann úr henni, enda tók
liahn því vel. Hann sagði þá við
mig: „Ég fer alltaf hingað við ■
og við til þess að komast í sam-
band við þjóðarsálina. Það er
hvergi' hægt nema hér, og bezt
er að liggja hér í laut aleinn
um nætur. Þá heyrir maður
hjartaslög íslandssögunnar og
finnur titringinn í taugum þjóð
arinnar".
ÉG HEF oft hugsað um þessi
orð, og ég er sannfærður um
að það er töluvcrt til í þeim. Á
Þingvelli verð ég fyrir sömu á-
hrifum og ég varð fyrir í fyrsta
sinn, þegar ég steig inn í dóm-
kirkjuna á Hólum í Hjaltadal.
Ég reyni ekkert að skýra það,
en söguríkir staðir eiga mikla
sál — og gömul sögurík hús.
Yitanlega eru það minningarn-
ar sem komast á flug — og allt
sameinast í eitt.
ENN er veglegt hótel á Þing-
völlum aðeins draumur — og
þó ér mikið búið að ráðslaga
um það á liðnum áratugum.
Hætt er við að enn verði all-
langt þangað til þessi draumur
verði að veruleilta, en til lííils
sóma er þetta okkur. Ilins veg-
ar er þess ekki að vænta, að
tnilljónir séu festar í hótel með
an þúsundir er.u svo að segja á
götunni og fjöldi fólks getur
ekki stofnaö heimili.
HLIÐARRÁÐSTÖFUN ' var
tilkynnt fyrir hátíðina. Afnám
á skömmtun -á vefnaðarvöru og
skófatnaði. Segja má, að gott
sé, ef hægt er að afnema allar
skammtanir, en tvíeggjað verð
ur þetta fyrir almenning. Nú
tnun enginn geta fengið nejtt
nema sá, sem næga peninga hef
ur, og vel má vera, að ein-
hverjir vilji heldur eiga fé sitt
í vörum en toeinhörðum pen-
íngum, sem alltaf eru að linast
upp — og verða kannske að
engu áður en við er litið.
Hannes á horninu.
að guSi þar eystra, og því
veltur mikið á því, aö hafa
hann með sér, eins og Mú-
hameð hafði Allah, eftir að
hann hafði barið því inn í
Araba, að til væri aðeins einn
guð, Allah, og Múhameð
væri spámaður hans. En
hvaða erindi þessi sögufölsun
Stalins, gerð í þeim tilgangi
að blekkja sovétþjóðirnar, á
út um heim og alla leið hing-
að til íslands, — það er mönn-
um spurn. Og ef hlutverk
MÍR, Menningartengsla ís-
lands og Ráðstjóranarríkj-
anna, er ekki. annað en það,
að miðla íslenzku þjóðinni
slíkri „sovétmenningu11, þá
stoðar það því áreiðanlega
lítið, þótt það skreyti sig með
nöfnum manna eins og Hall-
dórs Kiljans og Kristins And-
réssonar. Menn furða sig í
mesta lagi á, að slíkir menn
skuli leggja nafn sitt við svo
auðvirðilega starfsemi.