Tíminn - 07.05.1964, Blaðsíða 8

ÓGLEYMANLEG
NÆTURGISTING
laust upp á fjallsbrúnina. Og
skyndilega opnast okkur sýn.
Fyrir fótum okkar liggur djúp
hvilft í fjallið, sem myndar
hálfhring. Botn hvilftarinnar
er þakinn nýju rjúkandi hrauni
og í miðju hennar blasir við
gapandi ginið á Surti. Út úr
hvítglóandi skoltinum þeytast
hvæsandi eldtungur hátt til
himins og falla aftur niður með
þungum dyn. Þegar bráðnað
hraunið fellur niður á barma
gígsins, fletjast sletturnar út
og líta út eins og risastórar
glóandi pönnukökur. Svo breyt
ist litur þeirra úr gullnu í
dumbrautt og því næst verður
hraunið dökkt og úfið eins og
áður, þar til Surtur skyrpir
næst út úr sér. Gígopið sjálft
er nokkrír tugir metrar í þver
mál og lítið eitt aflangt. Kring-
um það hefur hlaðizt upp keilu
%tga hæð, sem stöðugt hækkar
® bætist við. Niðri á botni
gígsins sýður og kraumar bráð
ið grjótið og með stuttu milli-
bíli verða þar miklar spreng-
ingar, svo að jörðin nötrar. Þá
þeytast bráðnar hraunslettur
að efnismagni á við heilar stór
byggingar hátt upp í loftið.
Þær, sem hæst komast, fara á
annað hundrað metra yfir gíg-
inn. Stundum dreifist úr efninu
í nokkurra tuga metra hæð og
fellur þá glóandi eimyrjan á
gígbrúnirnar og næsta um-
hverfi, en stundum fellur næst-
um allt efnið aftur niður í
glóandi gígskálina. Við og við
hrynja stórar fyllur af gló-
andi hrauni innan úr gígbrún-
unum niður í gígpottinn og
enda þótt stærð þeirra sé á
borð við meðal íbúðarhús,
gleypir þessi ógnarkjaftur það
án þess að nein sjáanleg merki
séu um að honum verði bumb-
ult af því.
Við störum dáleiddir á þetta
langa hríð. Svo eru myndavél-
arnar teknar fram og Ósvaldur
kvikmyndar.
Síðan kveðja þeir, sem ætla
aftur í land okkur og óska okk-
ur góðrar dvalar yfir nóttina
og svo stöndum við Ósvaldur
einir eftir á fjallinu. Við göng-
um um næsta umhverfi og virð
um það fyrir okkur. Suðaust-
anvert við eldstöðvarnar hef-
ur orðið nokkurt misgengi að-
eins fyrir fáum dögum. Fjallið
hefur klofnað og vestari hlut-
inn sigið niður um allt að hálf-
um metra. Ekki hefur sprung-
an þessi gliðnað neitt í sund-
ur og er því lítið áberandi til
að sjá. Þegar við höfðum horft
nægju okkar á gosið frá fjalls-
brúninni, fórum við að fikra
okkur niður með fjallshliðinni
til hliðar við gíginn að norðan
verðu. Að vörmu spori vorum
við komnir niður að hrauninu
rétt neðan við gíginn. Það var
enn heitt og rauk víða úr því
og sums staðar glitti í glóð.
Við létum það þó ekki aftra
okkur frá að ganga út á það,
enda var yfirborðið aðeins yl-
volgt. Þar fórum við eins ná-
lægt Surti og okkur fannst ráð-
legt án þess að hætta lífi okk-
ar um of, enda vorum við að-
eins í nokkurra tuga metra
fjarlægð frá gígnum og gló-
andi sletturnar féllu niður rétt
við fætur okkar.
Myndavélarnar fengu nú nóg
að starfa um hríð og ^ kvik-
myndatökuvélin hjá Ósvaldi
malaði í sífellu.
Er við höfðum fengið nægju
okkar af dvölinni í kjaftvik-
inu á Surti, héldum við niður
með hraunröndinni að norðan-
verðu. Víða streymdu brenni-
steinsmengaðar gufur upp úr
hrauninu, sérstaklega þar sem
hraunið kom saman við fjalls-
hlíðina og hafði runnið niður
með henni. Þar mátti víða sjá
hina fegurstu litadýrð, sem
ógerlegt er að lýsa með orðum
til neinnar hlítar. Sums staðar
var hraunið tilsýndar eins og
vaxið alla vega litum gróðri,
en þegar betur var að gáð,
voru þetta aðeins útfellingar,
sem komið höfðu með gufu upp
úr iðrum jarðar og tekið á sig
þessa mynd, er þær þéttust á
yfirborði hraunsins.
Von bráðar blasti sjórinn við
okkur og lagði smá gufumekki
upp 6. nokkrum stöðum þar
sem öldurnar sleiktu heita
steinana. Enn á hraunstraum-
urinn, eftir að renna dálítinn
spöl áður en hann hefur kom-
izt fyrir norðurhöfða eyjarinn-
ar, en þar hefur Ægir konung-
ur höggvið nokkurt skarð í
fjallshlíðina og myndað næst-
um lóðrétt standberg. Gaman
er að sjá þar, hvernig móberg-'
ið er að myndast fyrir augum
manns. Þar sem sandurinn og
leirinn hafa legið undir þrýst-
ingi, hafa þau runnið saman í
nokkkurs konar móhellu, sem
að útliti minnir mjög á mó-
bergsmyndanir, en er aðeins
ekki eins þétt fyrir. Kannski
verður þarna kominn móbergs-
tindur að nokkrum árum liðn-
um?
Við héldum nú til farangurs
okkar og fengum okkur hress-
ingu og síðan var haldið upp á
eyjuna á nýjan leik. Þegar
rökkva tók um kvöldið, stóð-
um við á brúninni og horfðum
ofan í glóandi deigluna, þar
sem „Logi reiður“ stundar sína
steypuvinnu. Þegar dimma tók
varð allt baðað eldrauðum ann-
arlegum bjarma. Við gengum
niður með gígnum sömu leið
og fyrr um daginn. Á vinstri
hönd þrumaði eldgígurínn og
kastaði glóandi hraunslettum
hátt í loft upp og við hverja
sprengingu titraði jörðin undir
fótum okkar. Allt var eitthvað
svo óraunverulegt eins og það
væri á annarri plánetu. Þannig
hafa forfeður okkar víst hugs-
að sér að bústaður myrkra-
höfðingjans liti út hið ytra.
Við hristum af okkur slíkar
hugrenningar og höldum niður
fyrir gíginn þangað, sem við ;
vorum fyrr um daginn. Þangað |
er nú ekki árennilegt að líta, I
því að stöðugar glóandi hraun- j
slettur falla nú til jarðar úr 1
mikilli hæð, þar sem við stóð- j
um nokkrum klukkustundum j
áður. Við förum samt eins ná- i
lægt og við teljum hættulaust ■
að dvelja og horfum um stund
á þessa ægifögru sýn. Slík sjón
mun engum þeim gleymast,
sem séð hefur, svo stórfenglegt
er að vera vitni að því, hvernig
nýtt land verður til, hvernig
ægikraftar náttúrunnar þeyta
hundruðum tonna hátt til him-
ins, hvemig hafið sleikir gló-
andi hraunröndina og hvernig
jörðin nötrar við þessi tröll-
auknu átök.-------
Við lágum í tjaldi Ameríku-
mannsins Burt um nóttina í
nokkrar klukkustundir. Hann
var sá eini útlendinganna, sem
eftir var í eynni, hinir fóru
með Haraldi til Vestmannaeyja
daginn áður. Burt var hinn al-
úðlegasti og vildi allt fyrir okk-
ur gera og við gáfum hvorir
öðrum að smakka af nestis-
birgðum okkar áður en gengið
var til náða og að síðustu var
drukkið lútsterkt kaffi.
Fyrir birtingu var enn hald-
ið á Surt og dvalið þar til
morguns en þá kom Haraldur
til þess að sækja okkur aftur.
Um klukkan 9 þann 30. apríl
var aftur stigið á skipsfjöl og
haldið heim á leið eftir vel-
heppnaða næturdvöl á Surtsey
og með minninguna um ógleym
anlegt ferðalag í huganum.
Ævar Jóhannesson.
VÍÐAVANGUR —
áætlauir bornar saman og mis
munurinn á niðurstöðum þeirra
sýniir 80 milljónir. Þetta er svo
kölluð skattalækkun um 80
milljónir. Hins er lítt getið,
að annars vegar er áætlun um
heildartekjur, sem aldrei liefir
verið framkvæmd og ekki er
talin framkvæmanleg, en hins
vegar er áætlun, sem ákveðið
er að framkvæma. Með öðrum
orðum, það á að lækka skatt-
tekjur ríkissjóðs, sem aldrei
hafa fa'llið til, um 80 milljónir,
en hækka þær skatttekjur sem
ákveðið er að innheimta í ríkis
sjóðinn á þessu ári.
Góð eftirmæli
f málflutningi stjórnarblað-
anna til varnar hinum tilbúna
töluleik blandast skattstigar og
á'lagningarreglur frá árinu 1958
rétt eins og þær myndu óbreyíí
ar í dag ef vinstristjórnin væri
enn við völd. Virðist þetta
þýða hugdettu stjórnarblað-
anna um, að litlar eða engar
verðbreytingar til hækkunar
hefðu átt séir stað s.I. 6 ár ef
vinstristjórnin hefði setið að
völdum í stað viðreisnarstjórn
arinnar. Ekki þarf vinstristjóm
in að kvarta yfir slíkum eftir-
mæ'lum, en óvænt eru þau úr
þessari átt þótt vafalítið sé
nokkuð rétt í þcssari óviljandi
viðurkenningu stjórnarblað-
anna.
KAUPFÉLAG
N-ÞINGEYINGA
hreppum og sýslu væri "'þessi eft
irgjöf ekki heimil að stjórnarskrá
og landslögum skildist manni.
Þetta hefði þó mjög létt undir með
mönnum og stöðvað skúldasöfriun
ina, svo að þeir hefðu ef t:I
vill komizt úr klócn kreppunnar
fyr, ef úrræði kaupfélagsins hefði
fengið framgang. En svo kom
það á daginn, að leiðin, sem við
höfðum bent á og viljað fara cn
verið bönnuð, varð einmitt úr-
ræði þings og stjórnar með lög
unum um Kreppulánasjóð 1935.
Þá var allt í einu orðið heimilt
að gefa eftir, og kaupfélagið tók
auðvitað sinn miikla þátt í því,
og segja má, að í það hafi þeir
sjóðir farið, sem búið var að safna.
Á síðari árum, bætir Pétur við,
— höfum við svo tekið upp þá
nýbreytni eftir að kaupfélaginu óx
aftur fiskur um hrygg, að lána
bænduim ofurlítið til bústofns-
kaupa, hefur bæði verið um að
ræða unga bændur, sem eru að
hefja búskap og eldrí, sem höfðu
of lítil bú og voru að reyna að
stækka þau. Þessi lán hafa kom-
ið sér vel, verið afborgunarlaus
fyrsta árið en síðan átt að greið-
ast á fimm árum.
— Svo var kaupfélaginu skipt?
— Já, þróunin var sú, að það
mátti telja eðlilegt. Raufarhöfn
efldist og stækkaði, svo að þar varð
nægilegt evrkefni sjálfstæðs kaup
íélags. Skiptin fóru fram í miklu
bróðerni, og ég flutti meira að
segja tillöguna. Síðan hafa kaup-
íélögin haft með sér ýmsa sam-
vinnu sem báðum er íi! hagsbóla
— Hvernig er afkoima og rekst-
ur síðustu ár?
— Félagið er sterkt, en þó fer
ekki milli mála, að engu hefur
mátt mur.a til þess að undan hall-
aði. Þó hefur mönnum tekizt að
forðast skuldasöfnun hjá okkur,
en framkvæmdirnar hafa minnk-
að að mun og búin ekki stækkað
eins og þyrfti til þess að halda í
horfi. En hart hefur okkur þótt
að verða að senda suður í frysti-
klefa Seðlabankans miklar fjár-
fúlgur úr innlánsdeild okkar, fé,
sem við hefðum þurft að nota til
rekstrar og eflingar félaginu eða
til þess að efla hag félagsmann-
anna.
— Nú á að halda aðalfundinn
í Skúlagarði?
— Já okkur fannst það vel við
eiga á afmælinu. Þessi sveit er
vestast á félagssvæðinu, en þar
hefur rikt mikill félagsþroski,
eins og fram kemur í því stór-
myndarlega átaki að reisa félags-
beimilið í Skúlagarði. Það er af-
reksverk fámennrar sveitar.
Ég vil að lokum leggja á það
áherzlu, sagði Pétur, að Kaupfé-
lag Norður-Þingeyinga og hérað
þess hafa alltaf orðið samferða.
Flest átök til framfara hafa með
einhverjum hætti verið í snert-
ingu við kaupfélagið, annaðhvort
með beinni aðild þess eða stuðn-
ingi að meira eða minna leyti. Fé-
lagið hefur ætíð talið mikilvægt
að eiga hlut að því að bæta hag
félagsmanna, ekki aðeins í við-
skiptunum, og mörgum hefur það
hjálpað yfir örðugan hjalla. Fé-
lagið hefur verið sterkt, af því að
féíagsmennirnir voru traustir, og
sá styrkur þeirra, sem þar safn-
aðist í sjóð, kom þeim aftur til
góða, margfaldaður mættj samtak-
anna. Félagið hefur einnig gert
sér far um að reyna að fylgjast
með, hvar skórinn kreppti að eða
þörf var. úrræða, og einnig að
laga sig eftir kröfum tímans og
þróun mála, svo að það gæti orð-
ið við nýjum kröfum á nýjum og
breyttum tímum. Ég tel, að það
hafi tekizt vonum framar.
— Finnst þér unga fólkið nú
hafa eins mikinn áhuga á kaupfél-
agstnálum og í þínu ungdænii
Pétur?
— Nei, því miður verð ég að
segja, að svo er ekki. Viðhorfið
er einhvern veginn allt annað.
Skilningurinn á félagsátökunum
ekki sá sami, og það viðhorf er
nú mjög ráðandi, að allt fé, sem
lagt er í sjóði, sé eiginlega glatað
Mælikvarðinn er annar, en þó er
ekki því að neita, að menn skilja
og viðurkenna enn almennt gildi
og' starf kaupfélagsins og sjá ekki
annað betra til úrræða. Og ég hef
þá bjargföstu trú, að kaupfélögin
eigi engu síður við nú en fyrir
hálfri öla eða 70 árum, og þau
eru og verða mesta lyftistöngin
til hagsældar í framtíðinni. Félags
hættir samvinnunnar eru þeir
beztu, sem við eigum völ á.
—AK.
Sólveig iónsdóttir
frá Vindási
F. 20.1. 1873. D. 9.3. 1964.
KVEÐJA FRÁ
TENGDADÓTTUR
Þótt horfin sért þú héðan Veiga.
mín.
Við hugsum til þín ég og börnin
mín.
Ilin bjarta gleði, er breiddist út
frá þér
hún býr í hjörtum okkar
minning þín.
Hvert sólskinsbros er gjöf af
góðum hug
er græðir mein og vísar sorg
á bug,
Þú áttir sterka, milda móðurhönd
við misjöfn kjör þú sýndir kjark
og dug.
En alltaf varst þú öllum hlý og
góð
i ást og trú þú vannst svo mild og
hljóð.
Þú áttir vissa heimferð himins til,
í hjartans þökk ég sendi
kveðjuljóð.
(Vegna mistaka í blaðinu s. 1.
fimmtudag 30. apríl birtist þetta
ljóð aftur).
Tilkynning
Athygli innflytjenda skal hér með vakin á því, að
samkvæmt augíýsingu viðskiptamálaráðuneytisins
í 1 .tölublaði Lögbirtingablaðsins 1964. fer önn-
ur úthlutun gjaldeyris- og/eða innflutningsleyfa
árið 1964 fyrir þeim innflutningskvótum, sem
taldir eru í I. kafla auglýsingarinnar fram í júni
1964. Umsóknir um þá úthlutun skulu hafa borizt
Landsbanka íslands eða Útvegsbanka íslands fyr-
ir 1. júní næstkomandi.
Landsbanki íslands,
(Jtvegsbanki íslands.
13 til 14 ára telpa
Óska eftir góðri telpu, 13 til 14 ára til að gæta
tveggja barna 5 og 6 ára, þar sem húsmóðirin
vinnur úti frá 9 til 5. Gott kaup og húsnæði ef
óskað er.
Nánari upplýsingar í síma 37831.
8
T f M I N N, fimmtudaginn 7. maí 1964