Vísir - 05.12.1940, Blaðsíða 3

Vísir - 05.12.1940, Blaðsíða 3
VlSIR ið og dæmi sjálf um lífsgildi þess. ' IL Sjaldan hefir þjóð vor þurft meira á því að halda en nú, að leggja rækt við sögu sina og menningu, varðveita frá gleymsku þjóðlegustu minning- ar sínar, og geyma vel öll þau andlegu verðmæti, sem verið hafa henni á liðnum öldum „langra kvelda jólaeldur" og „hjartaskjól þegar burt var sólin". í hafróti og hættum þess- ara öfga- og ógnatíma þarf hún á engu meira að halda en því, sem styrkir og glæðir heilbrigða þjóðerniskend og þjóðrækni, eykur ást þjóðarinnar á sögu sinni og tungu, og stælir viljann til að varðveita fjöregg þjóð- ernisins eftirkomöndunum til handa. - Þessi tímamótakynslóð þurfti að sjá svo um, að sögu föru- mannanna íslensku yrði ekki gleymt. Sú saga, saga þessara sérkennilegu „utangarðsmanna" hins islenska þjóðfélags mé verða íslensku þjóðinni lær- dómsrík og gagnleg á margan hátt. Það mun koma i Ijós, þeg- ar þjóðin fer að lesa, íhuga og brjóta til mergjar þau ritverk, sem förumönnunum eru og verða helguð. Nú eru söguskáld vor farin að vinna úr þessu mikla og margþætta efni. Á þessu ári eru komin út tvö stór skáldrit, sem bæði eru helguð lífi og örlögum förumanna. Undanfarið hafa ýmsir höf., karlar og konur, verið að skrá- setja minningar sínar um ein-^ staka förumenn. Nú eru skáldin farín að sinna þessu fólki. Er það vel farið, þvi að islensku förumennirnir eru eigi síður „girnilegir til fróðleiks" bæði rithöfundum og lesöndum þeirra, en „Kavaljerarnir" vermlensku, sem Selma Lager- löf gerði ódauðlega í skáldsög- um sinum. m. Förumenn fru Elinborgar Lárusdóttur er mikil bók að vöxtum, þrjú stór bindi. Þau „tíðkast nú hin breiðu spjótin". Nú er það nærri föst regla, að skáldsagnahöf. vorir sendi fná sér tveggja, þriggja og fjögra binda skáldsógur. Eg verð nú að kannast v'ið, að eg er einn í hópi þeirra lesenda, sem endast ílla til að lesa langar skáldsög- ur. Þær verða að vera gæddar emhver'jum ítöfrum éfnis eða stils, eða þá helst hvorutveggja, ef eg á að éndast til að lesa þær. Siðustu vikurnar hefi eg not- að liverja tómstund mína til að lesa Förumenn frú Elinborgar, og hefi eg haft marga ánægju- stund af þeim lestri. Og þegar eg liefi nú lokið lestri þessara þriggja binda, finn eg með sjálf- um mér, að eg mun oftar taka söguna mér í hönd og rif ja upp kunningsskapinn við persónur hennar, þær, er mér þykja sannastar og best gerðar. Nefni eg þar fyrstan Andrés malara, þennan einkennilega speking með einfeldnings-svipinn, sem er malari sveitarinnar, fer . milli bæjanna til að mala kornið í brauð og grauta handa hús- freyjunum, „heldur á stórhátíð- um og tyllidögum ávalt l<yrru fyrir þar sem allsnægtir eru í búri og eldhúsi", þennan góð- gjarna „diplómat", sem aldrei hallar til sannleikanum, nema það geti orðið til góðs, og ber sáttarorð og friðar milli hús- freyjanna. Þá er Ormur Orms- son, friðlausi förumaðurinn, ör- eiginn sein „á sér, ekkert hæli, hvorki á himni né jörðu", Pétur söngur, Dagur dagbók, Þrúður snikjukerling, Katla gamla o. s. frv., að ógleymdum sjálfum höfðingja allra förumanna, Sól- oni Sókratesi, sem á sér „hlátra- heim, þótt heimur grætti", þar sem er „list" hans og allir þeir yfirburðir, sem hann veit af hjá sér, þótt mennirnir sjái þá ekki né skilji. í þeim heimi lifir þessi útlagi „óháður öllum, bæði guði og mönn'um", eins og hann orð- ar það sjálfur, uns hann á dauðastund sinni stigur „fram fyrir dómara allra tima", og gefur sig réftlæti hans á vald. Auk þessara sögupersóna og f jöhnargra fleiri sem eigi er unt að minnast í stuttri grein, verð eg sérstaklega að nefna Efra- Ás-konurnar. Þeim er gott að kynnast, þessum sterku og harðlyndu, en þó um leið hjartagöfugu höfðingskonum. Hvar sem vér lesum í bökment- um svipaðar persönulýsingar, lætur sá lestur eftir hjá oss ó- svikna gleði yfir því, áð til eru slíkar traustar, trúar og sannar sálir. En ef til vill er Þörgunnur þeirra ættkvenna allra stærst, þegar hún á skírnardegi dótt- ur sinnar rís gegn hleypi- dómum ættarinnar og leysir hana með því úr álögum. Yfirleitt verður þöð að teljast kostur á persónulýsingum frú Elinborgar, að hirn vill leiða fyrir augu lesandans lifandi fólk eins og það gerist og geng- ! ur, upp og niður, en gerir ekki ; tilkall til þess að skapa eitthvað annað og meira en höfundur lífsins sjálfs. Persónur hennar eru lifandi fólk, með holdi og blóði en ekki gervimenn, sem hvorki eiga heima á himni né jórðu. Að lokum vil eg svo geta þess, sem ef til vill er merkilegast yið þessa bók. En það eru lýsingar þær á sveitalífi, búskaparhátt- um, menningu og þjóðtrú, sem ofnar eru inn í söguvefinn sjálf- an. Ef til vill mun bók þessi, er Tram líða stundir, verða mest metin fyrir það, hve sveitalífs- lýsíngar hennar frá síðari hluta 19. aldar eru sannar og trúar. í „Förumönnum" Elinborgar Lárusdóttur streyma fram þær lindir, sem íslensk þjóðarsál verður sífelt á ný að laugast í, vilji hún haldast ung og hraust og sjálfri sér og uppruna sínum trú. Á. S. Þernan: Eg kem nú bara til þess að segja ySur, aS nú er alt búiS og upp í loft milli-mín og bílstjórans. Frúin: Hvers vegna segiö þér mér frá því. Þernan: Jú — muniB þér ekki — þegar eg réðist hingað, þá sögS- uð þér, aö eg ætti ekki að leyna ySur neinu! — Finst þér ekki konah mín falleg? '—¦ Eg get ekki almennilega um þaS boriS — fyrr en hún er búin aS þvo sér! Sjúklingurinn: VerSur þaS ekki ákaílega sárt, aS láta taka þessa. tönn ? Tannlæknirinn: Fari þaS hopp- andi! Eg deyfi ySur meS hlátur- gasi! Sjúklingurinn: Nei, þaö megi'ö þér ekki! Eg er nefnilega í sorg! * — Er þaS læknirinn? Sælir! ÞaS er Nikódemus, sem talar! Konan min hefir fengiS ginklofa og nú langar mig til aS biSja ySur aS líta inn til okkar einhverntíma í næstu viku — ef þér eigiS leiS hérna um götuna! Aðalfuirdur sambandsins verður haldinn í kvöld kl. 8.30 i hösi W. R. við Vonar- stræti. STJÓRNIN. hefst í SuiitlhöIlÍBBiii aunað kiöld kl 8.30 Allir bestu sundmenn bæjarins keppa Komið og sjáið hverjir sigra og setja itýju metin. Aðgöngumiðar, fást í Sundhöllinni, altaf með sama lága verðinu. %ih*% fiUGLVSIHGRR BRÉFHRUSR BÓKflKÓPUR E.K 0USTURSTR.12. Það er vandalaust að hafa skóna sína altaf fall- ega glansandi, og að halda þeim vel mjúkum með því að nota Fjallkonu skóáburðinn. Ð SL Z cl & Kvenfélags Alþýðuflokksins verður í G. T.-húsinu föstu- daginn 6. þ. m. og hefst kl. 3. Margt ágætra muna. — &onur, munið að skila mun- um í G. T.-húsið eftir kl. 10 sama dag. Stúlka ábyggileg, vön húsverkum, óskast á heimili Magnúsar Sigurðssonar bankastjóra, Tjarnargötu 37. — Fyrir- spurnum ekki svarað í síma. kyrmi að verða táfin yfirvofandi (þ. e. till. herstjórnarinnar frá 7. ág. sl.) og samþykt á sama. fundi, að Vörðum á rafstöðmni við Ellíðaárnar yrði þá falin lokunin, tel eg mér skylt að hrejd^a nokkrum athugasemd- um við þessa 100% myrkvun, sem þá mjTidi dynja jíir höf- uðstaðinn. í Morgunblaðinu 7. ágúst er skýrt frá þessum tíltögum bresku herstjóraarínnar hér, og segir þar, að þær séu þessar: „1. Leggja íil við ríkisstjórn- ina, að verðir verði hafðir i raf- magnsstöðvum, svo. að hægt verði að taka af rafstraum strax, ef loftárás væri yfirvof- andi, eða tilraun til loftárása yrði gerð. 2. Herstjórnin ráðleggur al- menningi að útbúa eitt herbergi í hverju húsi eða íbúð, s#m hægt er áð byrgja svo vel, að ekki sjáist út, þó haft sé i þessu her- bergi kerta- eða lampaljós." —¦ í beinu framhaldi af þessu, en þó sem skoðun bresku setuliðs- stjörnarinnar, segir blaðið: „Hvorttveggja eru þetta aðeins tillögur herstjórnarinnar og hvað seinna atriðinu við kemur, er það aðeins ábending til fólks, sem öllum er vitanlega í sjálfs- vald sett, hvort þeir fara eftir. En þægilegt, væri að bregða upp Ijósi, ef til Ioftárásar kærni og rafstraumur yrði tekinn af." — (Leturbreyting min. L. G.) I fyrnefndu bréfi mínu til rík- isstjórnarinnar (lO.ág.) og bæj- arráðs (12. ág.) segir iirm þetta atriði m. a.: „Þvi verður ekki neitað, að leið sú, sem felst í fyrri till. herstjórnarinnar, er mjög rót- tæk og líkleg til árangurs (þ. e. að slökkva rafljósin). Er hiin einnig auðveld í framkvæmd. En skv. f rásögn blaðsins er það, sem segir í síðari tillögunni „að- eins ábending til fólks, sem öll- um er vitanlega í sjálfsvald sett, hvort þeir fara eftir." En nú er það svo, að ef á að ná fullum árangri og tryggja, að allar ráðstafanir, sem kunna að verða gerðar í þessum efnum, komi að haldi, þá verður að ganga ríkt ef tír því, að allír, sem, vilja hafa Ijós í einhverju iier- bergi, — og er ekki ólíklegt, að ]iað sé einmitt nauðsynlegt, tíl þess að koma i veg fyrir ofsa- hræðslu (panic) hjá mörgum, — þá er einnig nauðsynlegt að krefjast þess með valdboði, að viðlagðri þungri refsingu, að sérhver, borgari bæjarins hlýði skilyrðislaust öllum fyrirmæl- um um þessi efni." I bréfi mínu segir ennfremur um þetta: „Viðvíkjandi þéss- um till. breska setuliðsins mætti þó geta margs, er til athugunar kæmi, áður en ákveðið yrði að fara þessa leið. Skal nokkurra atriða getið hér. Hvaða ráðstaf- anir hafa til dæmis verið áformaðar um aðvaranir til almennings vegna hættu á loftárás, eða lilkynninga um að hætta sé liðin hjá? Núgildandi ákvæði um þessj efni fá eigi að fullu staðist, ef rafstraumur er fekinn af. — Engínn véit fyrir- fram, hve lengi hætta af loftá- rás kann að stapda yfír í hvert sínn. B.ök mætti leiða að því, að hættan gæti ,talist vofa aJl- lengi yfír, jafnvel timum sam- an. Eins og kunnugt er, fer hít- un húsa, hitun vatns og suða matar hér í bæ að eigi óveru- legu leýtí fram við rafmagn. Vegna dýrleika kola m^ vænta þess, að notkun rafmagns í þessu skyni aukist vex'ulega með haustinu. Þann tíma, sem bærinn er rafmagnslaus, hvort sem það er lengi eða slutt, fær enginn notið yls frá því, hvorki til eíns né neins. Benda má einnig á, að yfirleilt munu fæst heimili nú eiga' olíulampa, en kerta ættu þó allir að geta aflað sér. Stafar þó eigi lítil eldhætta frá þeim, — og beru ljósi yfir- leitt, — eigi síst vegna þess, að undir slíkum kringumstæðum ma vænta þess, að fólki láist að gæta fyllstu varúðar vegna hræðslu og fums." Eins og þessir kaflar úr bréfi mínu bera með sér, taldi eg þá — og tel enn — allmargt at- hugavert við þá leið, sem breska lierstjórnin tilkynti þ. 7. ágúst s.l. og gerðar hafa nú verið ráð- stafanir til að farin verði, ef koma kynni hér til loftárása, eða hætta á loftárás kynni að verða talin yfirvofandi. Mér er eigi kunnugt um, að bæjarráðið hafi, enn sem kom- ið er, kynt almenningi áform þessi, né bent á varúðarráðstaf- anir, sem gera ber i hverju húsí. Er það þó harla óviðfeldið og eígi hættulaust, að leyna bæjarbúa þessu. Að vísu hefi eg séð tæpt á þessu máli i tveim dagblöðum bæjarins (Mbl. ný- lega og i áðurnefndri grein í Vísi). En hvorugt þeirra frá- sagna ber blæ opinberrar til- kynningar um málefni, er varð- ar svo mjög heill hvers einasta íbúa höfuðstaðarins. KÆRKOMNASTA GJÖFIN FYRIR DÖMUR ER falleg nýtísku kventaska Nýkomið úrval af hinum viðurkendu . ATSOll kventöskum og öðrum leðurvörum. Lítið í gluggana í dag. HLJÓÖFÆRADEILDIN.------ Plötur og allskonar strengir nýkomið. Nótur tekn- ar Upp á moi-gun ásamt fleiru.------ HijuJfærahásia Kjörfnndnr Prestkosning fyrir Laugarnesprestakall í Reykjavikurpró- fastsdæmi fer fram sunnnudaginn 15. þ. m. i Laugarnesbarna- skóla og hefst kl. 10 f. h. Umsókn umsækjanda og umsögn biskups, ásamt kjörgögnum, eru kjósöndum til sýnis dagana 6.—13. desember að báðum dögum meðtöldum hjá Árna Árnasyni, Laugarnesvegi 58. SÓKNARNEFNDIN. Kjörf undiir Kosning á presti til Nesprestakalls í Reykjavíkiírprófastsdæmi fer fram sunnudaginn 15. desember n. k. og hefst kl. 10 f. h. Kjör- staðir verða: í Háskólanum (i kjallara hússins, gengið inn um norðurdyr) og i Mýrarhúsaskóla. Kjósendur á Seltjamarnesi og við Kaplaskjólsveg sækja kjör- fund í Mýrarhúsaskóla, en allir aðrir kjósendur i Háskólanum. Kópavogshæli verður sérstök k]ördeild. Umsóknir þeirra, sem í kjöri eru, ásamt umsögn biskups um þá, eru kjósöndum til sýnis dagana 5.—12. desember, að báðum dögum meðtöldum, hjá oddvita safnaðarins, Sígurði Jónssyni, skólastjóra, Mýrarhúsaskóla. SÓKNARNEFND. Terðlækkun á hollapöriim 10 tegundir: 6720 bollapör nýkomin. Góð bollapör á kr. 1.40. öpnsson K. Einarsson & Bankastræti 11, \

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.