Vísir - 17.05.1941, Síða 1

Ritstjóri:
Kristján Guðlaugsson
Skrifstofur:
Félagsprentsmiðjan (3. hæð).
31. ár.
Ritstjóri Blaðamenn Sími:
Auglýsingar 1660
Gjaldkeri 5 línur
Afgreiðsla
1
Hernám frnnskra nýleitdiia

fyrlr
Ssland hefir öðlast rétt til
Lagt íil. að Bandaríkin hernemi Maptinique
og aðrar eyjar Frakka í Vesturálfu, og sendi
oi*3*ustusk:ipaflota til Bakar í
Vestur-AfríkUj ef Fr^kkar
leyfa Þjerj um að fá for-
FRÉTTIR
í STUTTU MÁLI
festu þar,
EINKASKEYTI frá United Press. London í morgun
Það kemur æ skýrara í ljós, að Bandaríkin ætla að
gripa til hinna víðtækustu gagnráðstafana, ef
Vichystjórnin þorir, þegar á á að herða, að
ganga til algerrar samvinnu við Þýzkaland og þar með
ef til vill selja þeim í hendur íhlutunarrétt eða ef til vill
full yfirráð yfir nýlendum Frakka, einum eða fleiri.
Það er lagt til í Bandaríkjunum, að Bandaríkin slíti
stjórnmálasambandi við Frakka, hernemi Martinique
og aðrar eyjar Frakka við Vesturálfu, og sendi orustu-
skipaflota til Dakar í Vestur-Afríku, en ef Þjóðverjar
næði þar fótfestu, fengi þeir þá aðstöðu að stórhættu-
leg væri öryggi Suður-Ameríkuríkja og Bandaríkjanna
þar með, að áliti Bandaríkjastjórnar.
James Roosevelt, elzti sonur
Roosevelts forseta, flaug frá
lvairo til Palestina í gær.
Fimm þýzkum flugmönnum,
sem voru fangar í Skotlandi,
tókst að flýja. Tveir voru liand-
samaðir eftir 12 klst. Hinna er
enn leitað.
Rrezkar flotaflugvélar eru nú
farnar að taka þátt í bardögun-
um í eða í'éttai'a sagt yfir iiinum
nálægu Austurlöndum. Gerðu
þær árásir í gær á borg 200 míl-
ur frá ströndum Persaflóa.
Ntfstum daglega eru gerðar
j árásir.
Roosevelt forseti hefir verið lasinn að undanförnu. Talaði
hann við blaðamenn í gær, og lagði áherzlu á, að ekkert lægi
fyrir um, að Þjóðverjar gæti framfylgt hafnbanni á Rauðahafi,
sem þeir hafa lýst ófriðarhættusvæði. Slíkt bann væri ekki hægt
að setja, nema tryggt væri að unnt væri að framkvæma það.
Roosevelt sagði og, að Bandaríkin hefði háð tvær styrjaldir án
stríðsyfirlýsingar með því að láta herskip sín vernda frelsið á
höfunum gegn ræningjaskipum, og eins myndi þeir gera nú.
-Roóséveít héfir íátið séndiherrá sinh í Vichy aðvará Stjórnina
úm afleiðingar þess, ef hún tæki upþ áígera samvinnu við
Þýzkaland. Þessi aðvörun og að fullyrt er, að Bandaríkin muni
slíta stjómmálasambandi við Yichystjórnina, ef huri breytir ekki
um stefnu, hefir haft mikil áhrif í Frakklandi, og vaktí þaðþégar
athygli, að Frakkar reyndu þegar í gær, að afsaka það, áð þeir
leyfðu Þjóðverjum afnot flugvalla í Sýrlandi, með því, að flug-
Vélamar hefði nauðlent þar og þeim verið hjálpað, samkværrit
Vopnahlésskilmálunum, til þess að komast leiðar sinnar.
Með þvi að leyfa Þjóðverjum
afnot flugvallanna hafa þeir
bi'otið vopnahlésskilmálana.
Og þeir hafa bi'otið þá á annan
hátt — þeir hafa látið í té um
800 smálestir af hergognum af
hergagnaþirgðum sínum í
Sýrlandi og sent til írak (Bag-
dad). Er þessu haldið fram í út-
Varpsávarpi, sem Catroux her-
foringi, leiðtogi frjálsi’a Frakka
i Egíptalandi og þar eystra hélt
fram, eri éinnig hafa verið birt-
ar tilk. um þetta fi'á fréttastofu
frjálsra Frakka í London.
í fyri-adag og einnig í gær
gei-ðu brezkar sprengjuflugvél-
vélar árásir á þýzkar flugvélar
á flugvöllum i Sýrlandí og voru
margar skémmdar, en nokkur-
ar eyðdagðar.
Verið er að efla herlíð
Breta i Palestinu og írak
og tveir af kunnustu her-
foringjum, Breta, Sir Ro-
bert Haining og Weams,
aðstoðaryfirforingi, hafa
verið skipaðir til þess að
gegna herforingjastöðum
þar eystra.
Baráttan
um oliuna.
Ein meghxorsök þess, að Hitl-
er hefir hafist lianda um sókn
á liendur Bretum i írak með til-
styrk Rashid AIi, er baráttan um
olíulindirnar, og var að þessu
vikið í fyri’i skeytum hér í blað-
inu. Nú hafa vex-ið birtar fregnir
um, að rtiikill skortur sé á fyrsta
flolíks smurningsolíum í Þýzka-
landi. Þjóðvei'jar hafi enn nóg
benzín, en smurningsolíur sé
mjög lélegar, en það þarf feikn-
in öll af smurningsoliu handa
vélahersveitum Þýzkalands, í
iðnaðinum o. s. frv., en það er
einmitt fi'amleitt mikið af hrá-
olíu í íx-ak, sem Þjóðverjum
kæmi vel að fá. Sigurvonir sín-
ar byggir Hitler á því, að unnt
verði að láta Breta lxafa í svo
rnörg horn að líta, að þeir geti
ekki haldið velli í íi'ak. Þess
vegna hefir liann knúð Frakka
til samkomulags við sig nú.
En annað mál er hvort í þvi
felist ekki liin mesta hætta fyrir
Hitler. Spurningin er hvort
Vichystjórninni auðnast að
halda saman nýlenduveldi
Frakka — en það er kunnugt, að
í öllum nýlendum Frakka er
míkill hugur í mönnum að reisa
Frakkland til vegs og virð-
íngar, og sumir ætla, að það eitt
hafí valdið, að í sumum nýlend-
unum hafa menn haldið tryggð
við Vichystjórnina, að þeir liafa
búist við, að Petaín mundi segja,
hingað og ekkí Iengra, og spyrna
við kröfum Þjóðverja, ef
Frökkum væri vansæmd í að
ganga að þeim.
150 ár fröhsk-baitdarísk
vinátta.
Ekkert mun liafa meiri áhrif
á Frakka í nýlertdunum og
fi-önsku þjóðina sjálfa en af-
staða Bandaríkjamanna, en
milli Frakka og Bandáríkja-
manna hefir verið mikil viniátta
í 150 ái'.
TIMES
UM LOFTHERNAÐÍMTN.
New York Titnes ræðir í
gær horfurnar á áframhald-
andi lofthernaði og keíttst svo
að orði:
Innan skamms má vænta þesS,
að samanlagður flugstyrkur
I Breta Og Ahiei'ikumanna verði
meii’i en fÍUgfdyrkur Þjóðverja.
Bretar liafa gnægð flúgmanna,
og vex tala þeii'ra örar éii fram-
leiðsla flugvéla, og er þá mikið
sagt. Þegar svo er komið, imtnu
Bretar geta gert árásir á Þýzká-
land og alla vesturströnd Ev-
í rópu, svo að segja eftir vild, og
ér þá eftír að vita, hvernig því
verður íekið af almenningi i
Þýzkaíáiidí. Þjóðvei’jar guma
nú mjög' af ósigranleik hers
síns og að möx-gu leyti með
réttu.En að hvaða gagni má það
koma þeim að liafa öflugan
laiidher, og ráða yfir allri Ev-
rópu, ef þeir geta ekki liindrað
loftárásir Breta? Hvex-nig mun
þýzkur almenningur bx*egða við,
þegar það er sýnt, að þrátt fyrir
allan ægikraft þýzka hersins, er
ekki liægt að koma í veg fyrir
loftárásir á þýzkar borgir? Og
hver áhrif kann þetta að hafa á
þjóðir hei'numdu landanna?
Það er mikill munur á þýzlcu
og brezku skapfex’li. Bi-etar hafa
sýnt það, að þeir Játa hinar
þýzlcu loftárásir ekki á sig fá.
- En mun þýzkur almenningur
hi-egðast jafn-hi-austlega við?
Það má teljast næstum því vist,
að liann getur ekki tekið loft-
áx'ásum með annari eins still-
ingu og Bretar. Á það benda
meðal annars hin tiðu móður-
sýkisköst, sem vii'ðast grípa
Nazistaforingjana í seinni tið,
eftir að Bretar fóru að herða
lofthernaðinn. Tala j>cir þá af
miklum móði um árásir í hefnd-
arskyni, en gleyma því, að það
voru þeir sjálfir, sem vöi'puðu
fyrstu sprengjunum á London.
Ef nokkur getur með réttu tal-
að um hefndax-árásir, þá eru það
auðvitað Bx’etar. En Bi’etar taka
það jafnan skýrt framjað ái'ásir
þeirra séu gerðav samkvæmt
fvrirfram ákveðinni áætlun.
Taugásfríð Nazista gegn
fnllxa sanibandsslita við
Danmörku.
Ríkisstjóri kosinn til eins
árs í senn.
Lýðveldi §tofnað jafnskjótt og: sam-
kandiiin vio Daui er slitið.
Alþingi íslendinga tekur nú hverja mikilvæga ákvörð-
un eftir aðra. 1 fyrrakvöld samþykkti það kosninga-
frestunina, og í gærkveldi tók það þrjár mikilvægar
ákvarðanir, sem allar snerta sjálfstæðismál Islands.
Fólust þær í þrem þingsályktunartillögum frá ríkis-
stjórninni, sem allar voru samþykktar með öllum, eða
meginþorra allra atkvæða.
Fyrsta þingsályktunartillagan var um
jgajpþandsslit Danmörku,
0g þljóðar svo;
„Alþingi álykiar að lýsa yfir þvi:
AÐ það telur ísland hafa öðlast rétt til fullra sam-
bandsslita við Danmörku, þar sem ísland hefir þegar
orðið að taka í sínar hendur meðferð allra sinna mála,
enda hefir Danmörk ekki getað farið með þau mál,
sern hun tók að sér að fara með í umboði íslands með
sambandssamningi Islands og Danmerkur frá 1918.
AÐ af íslands hálfu verði ekki um að ræða endur-
nýjun á sambandslagasáttmálanum við Danmörku,
þótt ekki þyki að svo stöddu tímabært, vegna ríkjændi
ástands, að ganga frá formlegum sambandsslitum og
endartlegri stjórnskipun ríkisins, enda verði því ekki
frestað lengur en til styrjaldarloka.“
Önnur var um kosningu
Ríkisstjóra.
„Alþingi ályktar að kjósa ríkisstjóra til eins árs í
\ Senn, sem fari með það vald er ráðuneyti íslands
var falið með ályktun Alþingis hinn 10. apríl 1940,
um æðsta vald í málefnum ríkisins.“
Þriðja þingsályktunartillagan fjallar um:
LÝÐVELDI Á ISLANDI.
„Alþingi ályktar að. lýsa yfir þeim vilja sínum, að
íýðveldi verði stofnað á íslandi jafnskjótt og sam-
bandinu við Danmörku verðúr formlega slitið.“
Þjóðhátíðardagur
Norðraanna 17.
maí, er! dag.
Hugir allra íslendinga muau
í dag hvei'fa til fi'ænda vorra
handan við hafið, sem nú mega
þola svo þungar raunir; raunir,
sexn vér skiljum, þó vér höfum,
i öllu falli ekki enn, slíkt reynt.
í dag fyrir ári síðan vörðu
Norðnienn frelsi sitt og sjálf-
stæði landsins enn með vopn-
um. Þeirri vopnuðu vörn er nú
lokið, en sitt sterkasta vopn eiga
Norðmenn enn. Hinn frjálsi
x.orræni andi mun berjast gegn
öllxi ofbeldi, unz fullur sigur
vinnst.
Norðmenn hér í hænum
minntusí 'dítgsins með guðs-
þjónustu í Dórtlkirkjunni.
Bjarni Jónsson vigslubiskup
prédíkaði. Kl. 10.20 flixtti Axx-
gust Esmarch sendiherra Norð-
manna ávarp í útvai-pið. Es-
marcli sendiíxerra og frú taka á
itlóti gestum að heimili sínu,
Flókagötu 15, kl. 3—5 í dag. Fé-
lagsskápur Noi’ðirtanna liér í bæ
efnir lil daiisleiks að Hótel Is-
land og í Oddfelknvhöllinni.
Fánar eru dregnix- að hún
víða um bæinn í tilefni dagsins
og norsk skip á höfninni flagga
með skrautflöggum.
Þingvallavegur-
inn opnaður.
Vegavinnukaup hefur
hækkað.
Vegamálastjóri skýrði Vísi
svo frá í morgun, að allir veg-
ir, sem hingað til hefðu verið
lokaðir, þ. á m. Þingvallavegur-
inn og Draghálsvegur væru nú
færir orðnir og væri búið að
opna þá til umferðar.
Að öðru leyti væri ekkert
markvert að frétta í vegamál-
unum að svo stöddu. Það væri
hörgull á efni og því ekki unnt
að ráðast í neinar stærri brúai-
byggingar.
Viðgerðir á vegum fara fram
eins og að qndanförnu og ný-
byggíngar á vegum þar sem
vinnukraftur er fyrir hendi.
Sunxstaðar er hörgull á virmu-
afli til sveita, og einkum gætir
þess á Suðvesturlandi.
Kaup í vegavinnu hefir hækk-
að úr 90 aurum í 1 krónu á
klst., auk fulkar verðlagsupp-
bótar, þannig að kaupið er kr.
1.50 pr. klst. sem stendur, en
breytist í hlutfalli við verðlags-
uppbætui'.
brezkum almenningi hefír mis-
heppnast. En hvernig tekur al-
menningur i Þýzkalandi þvi
taixgastríði, sem brezki lofther-
inn hefir nú liafið á hendur
lionum?
Ákvarðanir þessar voru tekn-
ar fyrir á fundi í sameinuðu
'jxingi kl. 9Y2 í gæi'kveldi.
Til þess að tillögurnar mættu
bljóta afgreiðslu þurfti afbrigði
frá þingsköpum,. Voru þau leyfð
með atkvæðum alls þingheims,
að undanteknum atkvæðum
kommúnistanna þriggja.
Er þingsályktunartillögui'nar
voru komnar fram, kvaddi for-
sætisi'áðlierra sér hljóðs og rakti
tildrög þessara mála og hvers-
vegna Alþingi yrði að taka þess-
ar ákvarðanir nú.
Sagði hann að ætlazt hefði
verið til, að þessi mál liefðu
lxlotið afgreiðslu fyr á þinginu,
en þess hefði ekki vei’ið kostur,
þar sem leitazt hefði orðið fyrir
um álit og vilja hvei’s einstaks
þingflokks. .
Umræður urðu allmiklar um
málið og stóðu þær til kl. 2 í
nótt. Tóku til máls auk forsæt-
isi'áðheri-a þeir Pétur Ottesen,
Héðinn Valdimarsson, Brynjólf-
ur Bjarnason, Jónas Jónsson,
Gísli Sveinsson, Sigurður ICrist-
jánsson, Jóhann Þ. Jósefsson,
Bergur Jónsson, Finnur Jóns-
son, Jakob Möller og ísleifur
Högnason.
Atkvæðagreiðslan hófst kl .2.
Tillagan um sambandsslitin
var samþykkt með 44 sam-
hljóða atkvæðum.
Tillagán um, ríkisstjórann var
samþykkt með 38:3 (Pétur
Ottesen, Skúli Guðmundsson og
Sigurður Kristjánsson greiddu
atkvæði gegu lienni). Kommún-
istarnir þrír greiddu ekki at-
kvæði.
. Tillagan um lýðveldið var
samþykkt með 44 samhljóða at-
kvæðum.
Breytingartillögur höfðu
komið fram frá Héðni Valdi-
marssyni, en þær voru felldar.
Fjarverandi voru Erlendur
Þorsteinsson, Jóhann Möller,
Gísli Guðmundsson, Thor Thors
og Helgi Jónasson.
Flutninga
eiga húseigendur og þúsráðendur
að tilkynna annað hvort manntals-
skrifstofunni i Pósthússtræti 7 eða
lögregluvarðstofunni. Sama hvort
flutt er í húsin eða úr þeim. Þeir
sem trassa að tilkynna flutninga,
verða látnir sæta sektum.