Vísir - 11.10.1957, Blaðsíða 4

Vísir - 11.10.1957, Blaðsíða 4
« VISIB ðSíC™ ¦^Valter Líndal: •The Saskatchewan Icelanders Prentað hjá The Columbía Press Ltd., Wmnipeg. I. Bók þessi kom út í fýrra, svo að segja má, að ég sé í seinna iiagi méð ritdóminn. Er það þó •ekki af því, að bókin verðskuldi ekki fulla athygli. Walter Lindal •dómari í Winnipeg er maður vel kunnur.Hann er ekki aðeins einn af fremstu lögfræðingum í Mani- tóba-fylki, heldur hefur hann Ihaít með höndum þýðingarmikil astörf fyrir Canadastjórn. Hann átti árum saman sæti i nefnd, er ifjallaði um atvinnuleysistrygg- :ingar, og síðustu árin hefur .Thann verið formaður í nefnd þeirri eða ráði, sem hefur yfir- -amsjón með öllum ráðningar- ..skrifstofum landsins (National lEmployment Committee). Walter Lindal tekur mikinn jfett i f élagslííí Islendinga. Segja :má, að saga íslenzkra félagsmála „skiptist í tvo kapítula, — tvö límabil. Frá landnámsöldinni og allt fram til vorra daga hefur •verið haldið uppi al-íslenzku fé- Hagsstarfi, meðal Vestur-Islend- inga. Kirkjan og þjóðræknisfé- Hagið, auk blaðanna, hafa framan af árum míðað starf sitt við hina •eldri kynslóð, sem talaði islenzku •og vildi Iíta á sig sem Islendinga, •snda þótt þeir byggju í Vestur- lieimi. Þessi kapítuli er merkur' og að mörgu lærdómsi-íkur. En nú er sá tími kominn, að islenzk- án fer að lúta í lægra haldi og- jhin yngzta kynslóð hlýtur að lita .á sig sem Kanadamenn fyrst og fremst. En þá hefur orðið þörf ::fyrir hreyfingu, sem stefnir að ]pví, að gera hinn islenzka arf áð arðbærri vöru í hinu enskumæl- •andi þjóðfélagi. Einn af forystu- xnönnum þessarar hreyfingar er Walter Líndal dómari. „Iceland- ie-Candadians", er nafnið á fé- 3aginu og sömuleiðis tímariti því, er það gefur út. Þessi hreyfing rfer ckki í gagnstæða átt við hina íyrri þjóöræknshreyfingu, hél'd- ur má segja, að verkinu sé hald- :5ð áfram við breyttar aðstæður. Einn megin-tilgangur þjóðrækn- jshreyfingarinnar er nú , að ikynna fyrir „öðrum þjóðum" "þ'ann skerf, er Islendingar leggja til sameiginlegrar menningar Handsins. En þetta væri óvinn- andi verk, ef hin eldri kynslóð liefð'i ekki haldið dauða-haldi í íslenzkan menningararf og ís- lenzkt raál, svo lengi sem unnt er. II. Þegar vér dæmum um hina nýju bók Líndals, verðum vér að hafa í h'uga, að hún er fyrst og íremst rituð fyrir anriarra þjóða fólk, er þó lifir í námunda við Is- lendinga, og í öðru lagi fyrir af- komendur íslenzku landnem- anna, sem ekki hafa ástæður til að rannsaka sögu íslenzka land- námsins út frá þeim gögnum, er fyrir liggja á íslenzku. Höíundurinn heíur átt um tvær leiðir að velja. Hann he'fði getað rætt um allar hinar dreifðu byggðir íylkisins í heild, og rakið sögu einstaka íélags- ; samtaka eða menningargreina hverrar fyrir sig, svo sem kir'kju- j mál, þjóðræknisfélögin, leiklist- j ina, skólamálin o. s. frv. — Að sumu leyti hefði slík bók verið aðgengilegri fyrir þá, sem hafa . sérstakan áhuga á einhverju á-1 kveðnu málefni. — Hin aðferðin, j sú er höfundur hefur valið, er að , taka hverja byggð fyrir sig, land nám hennar, þróun og sögu. — Samt sem áður eru í ritinu nokkrir yfirlitskaflar, sem skýra þróun og mótun íslendingsins yfirleitt, eins og hann kemur höfundi fyrir sjónir í kanadisku menningarlifi. Má segja, að höf- undur skirrist ekki við, að fara langt aftur i aldir til 'að leita upp hafsins að því, sem gerist á slétt- unum í Vestur-Kanada. I fyrstu köflum bókarinnar gerlr hann grein fyrir ýmsum höfuðþáttum, er grundvalla íslenzka menningu og þjóðareinkenni heima á ætt- I landinu, norrænum eríða-ein- I kennum, og sýnir, hvernig ást þjóðarinnar ' á alpýðumenning- unni, þjóðfrelsinu og tungunni sjálfri haíi orðið til að móta landnemana í Kanada frá byrj- un. I sumum seinni köflunum lýsir hann viðhorfi ísiendinga og J viðbrögðum til þess, sem gerist j í sögu Kanada. Má þar nef na j styrjaldirnar tvær, er landið hef-, ur átt í, kreppuna, stjórnmála- j stefnur og atvinnuþróun. ! III. Því hefur löngum verið við brugðið, að íslenzkir sögumenn hefðu áhuga á.persónusögu, og í þvi efni sver Lindal sig í ættina. Hann birtir t. d. skrá ylir land- námsmenn hinna einstöku byggða, og þó að höf. sjálfur geri ráð fyrir, að einhverjar skekkjur hafi komizt inn í þá skrá, er áreiðanlega mikill feng- ur að henni fyrir kanadiska byggðasögu. Eins og vænta má, ðregur höf. upp glöggar og oft skemmtileg- ar myndir frá lífi landncmanna, stundum smámyndir, persónu- legar' minningar, sem gera frá- sögnina liíandi og skemmtilega. En saga Vestur-ísler.dinga verð- ur ekki skilin rétt, ef menn halda, að orka þeirra hafi ekki beinzt að öðru en þvi að ryðja landið. Það var auðvitað fyrsta skrefið, að brjóta landið og grundvalla landbúnað og þá atvinnuvegi, er af honum leiddu, svo sem verzl- un. En landnemarnir settu sér snemma það mark að mennta bðrn sín, svo að þau væru hlut- gengir borgarar á við hverja aðra, og þeir glöddust yfir hverj- um þeim unglingi, sem sýndi kjark og hæfileika til að keppa við áðra i hinu almenna atvinnu- og menntalifi. Það þótti því ekki litlum tíðindum sæta, er sumir Islendingar fóru að ganga skóla- veginn, eða þeir urðu þess ura komnir að brjóta sér braut til á- hrifa í verzlun, viðskiptum og stjórnmálnm. — Qg á styrjaldar- árunum vildu Islendingar ekki standa öðrum að baki, þótt hern- aðariðjan væri sízt í samræmi við uppeldistakmark íslenzkrar alþýðu á seinni öidum. 1 bókinni eru smáþættir aí körlum og konum frá Saskat- chewan, er gátu sér góðan orð- stír á menntabraut, eða í at- hafnalífi. Það er auðvitað erfitt áð dæma, um val höfundar- ins á slíkum fulltrúum, t. d. hvort ekki sé einhver ótalinn, er vel hefði sómt sér í hópnum, en um hitt verður ekki cleilt, að tilgangi höfundarins er náð, með því að sýna lesendunum fram á, að hið íslenzka þjóðarbrot hefur lagt fram sinn skerf til móts við aðra. Þegar sögð er saga einstakra byggða, er persónusagan einnig mjög áberandi, og er þess fylli- lega að vænta. Stundum virðist þetta þó um of, og slítur nokkuð í sundur hina almennu sögu byggðarinnar. Sjálísagt er erf- itt að gera með nokkrum orðum yfirlit yfir sögu hverrar byggð- ar, en í aöalatriðum hefur þetta tekizt vel. Þó get ég ekki stillt mig um að finna mjög ákveðið að því, hversu lítið er rætt um kirkjusögu Vatnabyggðanna, einkum Wynyard, sérstaklega þegar Sameinaða kirkjufélagið á í hlut. Eg man þó ekki betur en að undirbúningsfundurinn undir stofnun þess kirkjufélags væri haldinn í Wynyard, og þó að það sé vafalaust rétt, að íslenzku kirkjulífi í byggðinni hafi hnign- að á siðari árum, á byggðin eigi ómerkari kirkjusögu en margar aðrar. IV. Það má éf til vill finna það nokkuð að þessarribók, aðhún sé nokkuð áð þessar bók, að hún sé • um slikt er ekki að sakast, þar eð efnið er mjög yfirgripsmikið, Föstudaginn 11. október 1957 og viða komið við. Hitt ber að þakka, hversu mikið höfundi hefur tekizt að fá með í mynd- ina. Sem uppsláttarrit um marg- háttað efni er bókin gagnleg, og einmitt vegna þess, hvernig hún er byggð, er tiltölulega auðvelt fyrir þá lesendur hér heima á Is- landi, er ekki hafa áhuga á hverju einu, að velja það úr, er þeir helzt vilja fræðast um. Þó að efnið gæti víða gefið tilefni til þurrar frásagnar, hefur höf- undur ails staðar lag á að vera léttur, lipur og auðveldur, og er það ekki litill kostur á bókinni, að hún er skrifuð af miklu lífi og áhuga. Auðfundið, að höíundur ann viðfangsefninu, því að ella hefði hann varla lagt út i slíkt verkefni meðfram yfirgripsmikl- um embættisönnum. Eg vænti þess, að margur.sem hefur áhuga á sögu Vesíurís- lendinga verði Walter Líndal þakklátur fyrir bókina. Hún er fallega gefin út, prýdd mörgum myndum, og að öilu hin smekk- legasta. Jakob Jónsson. 1^-IiögTeglan í Varsjá beitti lcylfuni í fyrrakvöld. gagn- vart ungmennum — firamta kvöidið í röð. Var hópunum fljótiega dreift, margirvoru handteknir. Stúdentar i feafa ekki; tekið þátt í hópgöngum undangengm tvö kvöid. S)^ Fyrstu almennu þingkosi.- ingarnar í Pakistan verða haldnar í nóvember nð ári. Þaí) er freimir fáíítt, að sjá myncsir, sem teknar eru austan járntjalds, en hér er ein, sem sýnir p.ó'ska stjörnufræðinga og áliugame:in á J»ví sviði stunda rannsóknir sínar. garigast undir algert þagnarheit 5 þessu máli. Eg vonast til að íá íréttir frá yður hið fyrsta. Eg óska yður innilega velgengni". Við tókumst i hendur og skild- wn síðan. Þessar fáu mínútur, sem samtalið stóð, en mér virt- iust óendanlega langar, leit Hitler aldrei af mér augunum. Það leið nokkur stund eftir að ég kom út úr herberginu, áður en ég náði valdi á hugsunum Tnínum. Eg kveikti í vindlingi og ;fór að hugsa málið. Fyrst m-ingdi ég upp Karl Radl, undir- mann minn í Bei-lín og skipaði honum að velja fimmtiu menn, «er allir töluðu ítölsku. Svo fór ég að gera kerfisbundna áætlun um jhvað vopn og sprengjur væru hentugust. Litli flokkurinn minn varð að vera sem bezt skotvopnurn bú- inn, en samt léttvopnaður. Vel gat verið, að við þyrftum að lenda með fallhlífum, svo nauð- synlegt yrði að haía tvær vél- byssur fyrir hverja niu-manna sveit, og hinir þyrftu allir að hafa vélskammbyssur að vopni. Einnig yrðum viö að hafa hand- sprengjur; „eggjategundin", sem hægt var að troða í vasa, væri hentugust. Hundrað og fimmtíu pund af föstu sprengiefni mundi nægja; bezt væri að nota ensku tegundina, sem við höfðum tekið af handteknum mönnum í Hol- landi, og reynzt hafði betur en okkar gerð. Þennan lista sendi ég símleiðis til Berlínar. Síðan fór ég að athuga, hverra manna minna ég gæti sizt verið án. Þegar ég var búinn að semja þarri-K.sta, simað'. ég Raci! aí'íur. „Við sveitumst blóoi". sá^ði hann. ..Ilvern'g get.'ö þc'r búizt við að unnt verði að koma öllu þessu í verk fyrir morgundag- inn?" „Frá því er, fjandinn hafi það, ekkert undanfæri — og cnnþá er ýmislegt ótalið", sagði ég hvat- skeytlega. „Ég keþpist líka við. Þetta er bein skipun frá sjálfum foringjanum". | Ný og ný atriði, scm git-u verið þýðingarmikil, komu upp í huganum; ferilskot fyrir vélbyss urnar, ef berjast þyrfti í myrkri, neyðarkalls-flugeldar, hjúkrun- armenn . . . klukkan var ncerri hálffjögur, þegar ég slmaði Radl siðasta sinn um nóttina. j Daginn eítir flaug ég með Studént hershöfðingja til Fras-1 cati, 'ítillar, fallegrar smAborgar. sem þýzki herinn á Italíu haíði aðaistöðvar sinar i, und'r stjórn Kesseirings marskáiks. Skömrnu sióar fóru menn mínir að tínast þangað. Ok:;ur barst til eyrna fjökli sögusagna um afdrif Mussolínis. Survi;- sö.góu að hann-hefði fram- ið sj;iIísroorð, en aðrir pögðu að hann væri hijög veikur og b.el'ði veriö settur í -sjúkrahús. Ei við komumst að engri örug^ri niður stöðu. Það einá -sem vio fengum f'j.iia vissu fyrir. var, að Muss- olini hafði farið til viotais við konunginn, gegn rcíðum konu sinnar, kvöldið 25. júlí, og ekki sézt siðan. Margir dagar liðu svo, að ekkert frekar gekk í þessu efni, en svo kom einkennileg tilviljun okkur t'l hjáipar. I veitingahúsi ejnu i Róm rákurnst viðá mat- vðrukaupmann, sem oft heim- sóíti viðskiptavini sina í Terra- cino, lítilli borg við Gaeteflóann. Bezti viðskiptavinur hans haíði vinnukonu, sem var trúlofuð her- manni úr herlögreglunni. er var í setuliöinu á Ponzaey, sem er fanganýlenda. Þar sem hnn fókk sjaldan burtfararle,yfi, var haún" vanur að skrifa kcarustu sinn.i, og i einu af bréfum hans var óbeint gefiö í skyn.aðháttsettur- íangi hefði komið til eyjarinnar. Þessi ávæningur staðfesti af óvarlegum ummælum, er ungur, italskur sjóliðsforingi hafði við- haft — aö þann 7. ágúst hefði Mussolini verið tekinn frá Ponza og siglt méð hann á herskipi til' Frh. af 4 s.

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.