Morgunblaðið - 24.12.1913, Blaðsíða 4

Morgunblaðið - 24.12.1913, Blaðsíða 4
254 MORGUNBLAÐIÐ 3ól á ytra-Búlrni. Á skólaárum mínum (1849—55) hér i Reykjavik var eg alt af á jól- unum á Ytra-Hólmi hjá föðurbróður mínum Hannesi prófasti Stephensen. Magnús sonur hans, sem dó í Kaup- mannahöfn 1856, og Stefán Stefáns- son Stephensen, sem seinast var prest- ur á Mosfelli í Grímsnesi, fóstur- sonur hans, voru Skólabræður mínir og vorum við alt af sóttir á einu af skipum bróður míns sáluga rétt fyrir jólin. Venjulega voru einhverjir fleiri skólapiltar boðnir með, t. a. m. bræðurnir Magnús og Gunnlaugur Blöndal og Davíð Guðmundsson, síðast prestur að Möðruvallaklaustri, og fleiri. Á Ytra-Hólmi var mesta rausnarheimili; bróðir minn sál. hafði stórt bú og mikinn sjávarútveg og fjölda vinnufólks. Sjálfur var hann allra manna gestrisnastur og hinn hibýlaprúðasti, sífelt glaður og spaug- samur og hafði alt af til taks ýmsar skemtilegar sögur að segja. Kona hans var mesta höfðingskona, dóttir Magnúsar konferensráðs í Viðey og enn fremur áttu þau tvær uppeldis- dætur um tvitugt: Ragnheiði Thor- arensen, dóttur Odds apótekara Thor- arensens á Akureyri, og Sigríði dótt- ur Sveinbjarnar Egilssonar rektors Reykjavíkurskóla, sem báðar voru mjög skemtilegar og fjörugar stúlk- ur. Það má því nærri gela, að glatt var á hjalla á jólunum á Ytra-Hólmi, þar sem var saman komið svo margt ungt fólk, sem sumt jafnvel var í tilhugalífi, eins og raun bar vitni, þar sem Magnús Blöndal seinna gekk að eiga Ragnheiði og Gunnlaugur Sigríði, og húsbóndinn annar eins gleðimaður eins og hann var. Lengst af sátum við við spil, l'hombre, ekki að eins á kveldin, heldur lika á daginn milli máltíða, en ekkert fráskákuðum við okkur frá heimilinu, enda var oft vont veð- ur og ekki í annað hús að venda, því Skaginn var þá ekki orðinn kaup- tun, og þar ekki ýkja mikil bygð. Enginn okkar var heldur neinn sports- maður. Einu sinni á hátiðinni hafði bróðir minn sálugi boð inni og bauð til sín helztu bændum úr sókninni, man eg þar sérstaklega eftir Bjarna á Kjaransstöðum og Brynjólfi bróð- ur hans, Halldóri á Grund og Einari í Nýjabæ, tengdasyni hans, og Kapra- síusi 1 Míðvogi. Haligrimur í Guð- rúnarkoti kom ekki á Skagann fyr en 1854. Vínföng voru ekki höfð mikið um hönd, enda þurfti þeirra ekki með til þess að krydda matinn, hann var nógu ljúflengur án þeirra. Sérstaklega er mér minnisstætt, hvað kaffið var ágætt á Ytra-Hólmi, og hvað mér þótti góð Brúnsvíkurkaka, sem Biering sál. kaupmaður sendi alt af upp eftir fyrir jólin, þvl að bróðir minn sálugi lagði mikið af fiski sínum inn hjá honum, enda voru þeir skyldir. Maqnús Stephensen. 3ól é sjómannahæli. Það var aðfangadagskvöld jóla, árið 1911. Eg var þá staddur í Rotterdam á Hollandi og var ásamt fjölda-mörg- um öðrum, boðið á jólahátíð sjó- manna í >Christelijk Teheuis voor Zeelieden«. Forstöðukona hælisins fór sjálf á milli skipanna, sem lágu á höfninni, og bauð öHum á hátíð- ina, sem það vildu þekkjast. Eg þá boðið, og þess get eg þegar getið, að skemtilegra jólakvöld hefi eg sjaldan Iifað. Okkur var fyrst veittur beini og síðan söfnuðust allir saman í hinum afarstóra samkomusal hælisins. Þar voru menn frá öllum álfum heims: svertingjar, Japanar, blámenn, Eng- lendingar, Frakkar, Skandinavar, Spán- verjar, Þjóðverjar, Amerikanar, Kín- verjar o. fl. o. fl. Á veggjunum voru myndir af drotningunni og Júlíönu prinsessu og óteljandi mynd- ir úr bibliunni. í salnum er fyrst í stað háreysti og hlátrar. Allir tala saman eins og bræður, enda þótt þeir hafi aldrei sést. Nokkrir eru ölvaðir og stór svertingi frá Kamerun, hoppar og dansar á gólfinu. Hann er með háan línkraga, rautt knýti og í gljá- stígvélum. En nú hefst hátíðahaldið og hann verður að hætta dansinum. Ársalur mikill, sem var þar í einu horninu, er nú dreginn frá og bak við hann er gríðarstórt jólatré. Og á sama augabragði dettur alt í dúna- logn í salnum. Gestirnir skipa sér kringum jólatréð og á hverju andliti má líta angurbliðan svip, sem þó er sjómönnum ekki eiginlegur. Hug- irnir hverfa heim, heim á æskustöðv- arnar til foreldra og vina og margir klökna svo, að tár koma í augu þeirra. Það eru endurminningar lið- inna gleðistunda sem snerta við- kvæmustu strengina í sálum þeirra. En þó eru þarna nokkrir menn, svertingjar og mongólar, sem aldrei hafa áður fyr séð jólatré, né skilja hvers vegna allur þessi ljósagrúi er tendraður. Og í svip þeirra má iesa undrun og forvitni, en engum stekkur bros. Allur þessi misliti mannfjöldi bíður þess að jólasálmur- inn byrji. Og svo kveða við fyrstu organtónarnir, »Heims um ból« hljómar um salinn. Og söngurinn dunar í eyrum manns, rnargraddaður og á ýmsra þjóða málum, því allir syngja með, þeir sem lagið kunna og hver mælir sitt móðurmál. Svo er beðin srutt bæn i hollensku, fyrir vinum og vandamönnum og þá hneigja flestir höfuðin, loka augun- um og biðja í hljóði. Svo er sung- ið aftur og síðan koma veitingar, kaffi, gosdrykkir og sætabrauð. Svo er jólagjöfunum utbýtt. Allir fá einhverja jólagjöf. Þar eru háls- klutar, sokkar, peysur, tóbak og pípur, bækur og ýmislegt annað, sew góðir menn og konur hafa sent sjómannahælinu til útbýtingar á jól- unum. Hverri gjöf fylgir nafn og heimili gefandans og margir telja það skyldu sína, þeir er slikar gjafir þiggja, að senda gefandanum þakkar- skeyti. Margir sjómenn hafa á þennan hátt kynst ungum stúlkum, sem síðan hafa orðið konurnar þeirra. Síðan voru framreiddar enn meiri veitingar og mönnum skemt með söng, hljóðfæraslætti og myndasýn- ingum langt fram á nótt. En eg er þess fullviss, að enginn af þeim, sem þarna voru, getur gleymt þess- ari gleðistund í hinu framandi landi. Eg hlaut að gjöf dálítinn útsaum- aðann poka til að geyma í óhreint hálslin. í honum var spjald og á það letrað: »Die in Mij giloft heeft het eeuwige Leeven« — sá sem trúir á mig mun öðlast eilíft lif. Vilh. Finsen. 3ól í sueit fyrir 3D—40 árum. —.?-—- Mér fanst það meir en litil mein- bón, er ritstjóri Morgunblaðsins orð- aði það við mig, að eg skrifaði fyrir sig grein um jól í sveit, sem ætti að prenta í jólanúmeri blaðsins. Þetta var tveim nóttum fyrir jól, og eg þóttist hafa annað að starfa heldur en setjast við ritstörf. Bar eg margt í vænginn, til að hafa mig undan því að verða við þessum til- mælum, en hann sótti málið því fastara. Að síðustu gat eg þess, að eg væri orðin svo ókunnug í sveit- inni og gæti því ekki borió nm, hvernig jólin væru haldin þar nd orðið. En þá slær hann mig af laginu með því að segja, að það séu einmitt sveitajól, eins og þau hafi verið haldin fyrir 30—40 árum, sem eg eigi að skrifa um. Nú er því sizt að leyna, að aldur hefi eg til þess að mega vel muna svo langt aftur í tímann, og sé sér- staklega átt við jólin, þá voru þau ár frá ári að heita mátti í sömu skorðunum, svo vorkunarlaust væri mér að gefa skýrslu um þau, ef tími væri fyrir hendi. Til þess því að sýna lit á að leysa vandræði ritstjórans, skal eg í fám orðum segja frá jólunum, eins og eg man þau frá uppvaxtarárum mínum. Stórhátíðarnar eru taldar vera þrjár, en það mun þó engum vafa bundið, að jólin er hátíðin, sem er mestur gaumur gefinn og haft mest við. í sveitinni minni náðu jólin alla leið frá aðfangadegi og fram yfir nýjár, enduðu oft með brennu á þrettándanum. Á Þorláksmessu voru allir rokkar og önnur þau áhöld, sem við tóskap voru notuð, borin fram í dyraloft, svo sllkt dót væri ekki til þrengsla og óþrifa um hátíðarnar. Á milli jóla og nýárs áttu vinnukonur sjálf- ar þann tima, sem afgangs var bú- verkum og bæjarþrifum, og unnu það sem þeim líkaði. Var svo tek- ið til óspiltra málanna, að búast sem bezt við jólunum. Baðstofan var ræstuð, hyllur, rúmstokkar, borð og bekkir var þvegið, og það sem af málmi var gert, íágað. í búri og eldhúsi voru og margar hendur á lofti, því margt kallaði að, sáldra mél í lummur, baka brauð og kökur,- sjóða hangiket og bræða tólg í kerti. Móðir min steypti æfinlega kertin, og einhver uppáhaldsvinnukonan með henni, og það man eg, að mér fannst talsvert til um sjálfa mig, þegar eg í fyrsta sinn þótti þeim starfa vaxin, að steypa með mömmu. Kertin skiftu hundruðum, og auk þess voru alla jafnan steypt tvö kongakerti, með fimm ljósum, sem höfð voru á altarinu á jóladaginn. Aðfangadagsmorgun var byrjað að baka lummurnar. Það var dreg- ið til lengstra laga, svo þær væru sem nýjastar, helst heitar. Þótti það ilt verk að baka lummur, því heldur vildi þeim súrna í augum,. sem að því störfuðu; þær voru venjulega bakaðar í stærðar potti, og var augnþraut versta að grúfa þar yfir. Undir rökkur var borðaður mið- degisverður; var hann ekkert við- hafnarmikill á mínu heimili, oftast kalt ket og baunir. Að þvi loknu fóru þeir, sem ekki sintu eldhús- verkum eða gegningum, að þvo sér og greiða, og fara í betri spjarirnar, Allir fengu svarta skó með hvítum eltiskinnsbryddingum, og húsmæð- ur létu sér ant um að stuðla að því, að börnin að minsta kosti fengju nýja flík til að fara i á jólunum, svo ekki færu þau í jólaköttinn. Þegar rökkvaði, var kveikt ljós, að heita mátti i hverju skoti. Á jólum og nýári átti hvergi að bera á skugga. Þegar vinnumennirnir voru komn- ir heim frá fjárverkum og fjárgeimslu og kvenfólkið hafði lokið búrverk- um, var lesinn huslesturinn. Að' því loknu var drukkið kaffi. Var hverjum fært í sæti sitt kaffibolli og hrokafullar undirskálar af lummum, vöflum og öðru góðgæti. Ekki mátti á minu heimili snerta á spilum á aðfangadagskvöld, og svo var víðar, og sögur heyrði eg í æsku um það, að þar sem slikt hefði verið haft um hönd, hefði það borið við, ið tígulkongarnir hefðu alt í einu orðið fjórir í spilunum, átti' það að stafa af nærveru illra anda, sem hændust að, þar sem svo óguð- legt athæfi væri haft í frammi, og fleiri hindurvitni heyrði eg þessu viðvíkjandi. Öll handavinna var stranglega bönnuð, og engum leiðst að lesa í» öðrum' bókum, >en þeim einum. h

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.