Morgunblaðið - 22.07.1919, Blaðsíða 1

Morgunblaðið - 22.07.1919, Blaðsíða 1
MOEGUNB 6. árgangur, 244. tölublað Þriðjudag 22. júli 1919 Isafoldarprentsmiðja gamla bio I. (Sákrlausa stiilk..). Sjónl. í s Nttnm eftir Owen Davis frægu skáldsögu. Aðalhlntverkið leikar hin fagra góðkunna ameriska leikmær ílora Cimball Yonng Nordens-cement. 11 ¦ ¦ Fyrirliggjandi hjá H, Beneiiðkfssnn NYJA BIO Sími 8 Simnefni: „Geysir" Reykjavik Þjóðjarðasala. Halldór Steinsson flytur £rv. uin, að kmds.stjóruim.i veitiftí heimild ti] að selja hreppsnefndinni í Stykkishólmshreppi þjóðjörðina ÖgUr og eyðijörðina Sellóu. Um söluna fer að Öðru leyti eftir reglum um sölu þjóðjarða til handa ábúcudum. Greinargerðin er á þeesa leijS: „Með því að Stykkishólmur, senji nú hefir um 650 íbúa, þarfnast mjög viðaukalands, sérstaklega til kúabeitar og mótaks, en eigi má, án sérstakrar lagaheimildar selja öðr- um en landsetum jarðir landssjóðs, þá er hér með farið fram á að auka við land Stykkishólms einu lands- jörðinni í hreppnum, Ögri, svo og cyðijörðinni Sellóni, sem fylgt hef- ir Ögri um langan tíma. Amiars muuu verða i'ærðar frek- ari ástæður fyrir frumvarpi þessu við flutning þess." fingsályktunartillögur. l»ögnám Sogsfossanna handa landimi. tiugsáiyktnnartillaga cr komin fram um lögnám landinu tíl handa » umráðum og notarétti vatnorku ttllrar í Sogi. Hljóðar tillagan svo: »Alþingi ályktar að skora á ulldsstjórnina að gera nú þegar » stafauir til þess, að landið nái aVj . u umraðum og notaretti a tök Vatllorku í öogfrm, alt frá upp- í Hv't' S og ljar ^1' er ^að fellur indum * **fimt nauðsynlegum rétt- orkumv ^1 til naSnýtinSar vatn" 12 oíí i4 rttve»gJa samkvæmt 1917, um L£ kga frá * nÓV- «mráðaréttifiTrkun á eignar" °g 11 tossum á íslandi, um eignarnam 4 * 1„ , f°Ssum o. fl. Tú framkva>w. -. . ., ? -.«,- * mda besm heimilast stoormnm ao v . y , . . ,,,. . , s)a fe ur nkissjoöi eitir þvi sem 11(,„* * . utJuoSyu krefur." Plutmngsmenii +•„.. , . T.. , wllogunnar eru þeir Jorundur Brvr,--^ L r< . rynJolfSSOn, Bene- dikt Sve-msson oK -trM \, ."'¦. t 6 -tlakon Knsto- ^rsson. Símar í Árnessýslu ^menn Anu** ^ ^ tul»gU til þingsályktuuar Um rann- ^u símaiciða og lagniftg símalfnu leiðf ^ lllUUl ArneSSýslu' a l^essa skör^ deÍid AlþÍngÍS á,J"ktar a'ö til „w, \ rikisstj°rnina að Wutast ' u Uu i sumar, eða svo fljfot sem kostnr er á ' ..,, er a, verði rannsokuð • *' m lyril^gaða símaieið fr4 Kiðjabergi í Grímsnesi, um Minni-Borg að Torfastöðum í Biskupstungúm og þaðan austur í Hreppa. Jafnframt sé það rannsakað, hvort heppilegra muni eða kostnaðarminna að leggja sím- uim upp í Hreppana frá Þjórs- ártúni upp Skeið eða hina leið- ina — frá TorfaStöðuin — svo sem lögákveðið er. 2. Leiðin frá Miimi-Borg og út í Grrafning að Úlfljótsvatni, og hvað kosta muni að leggja síma þá leið. 3. Og að ranusókn lokhmi verði byrjað á framkvæmdum verks- ins svo fljótt sem unt er. Fyrirspnrn. Sýslumannsembættið í Árnessýslu. Svolátandi fyrirspurn til lands- stjórnarinnar um rekstur sýslu- mannsembættisins í Árnessýslu flytja þeir Einar Arnórsson, Sig- urður Sigurðsson og Gísli Sveins- son: „Hve lengi ætlar landsstjórnin að láta rekstur sýslumannsembætt- isins vera í því horfi, sem hann hefir verið í síðustu ár og er enn V' Erindi til Alþingis. 84. Páll Halldórsson skólastjóri fer þess á leit, að veittur verði styrkur til útgáfu á íslenzkri sigl- ingafræði, sem haim er að semja. 85. Arni Arnason héraðslæknir í Búðardal sækir mn kaup á lóðar- spildu þar til ræktunar. 86. Ljósmæðrafélag íslands fer þess á leit^ að breytt verði lög- um um launakjör ljósmæðra. 87. Hannes Þorsteinsson skýrir frá starfi síuu við að semja æfi- sögur lærðra manna íslenzkra á síð- ari öldum. 88. Kristín Jónsdóttir listmálari fer þess á leit, að sér verði ætlaður styrkur til ítalíuferðar á uæstu fjárlögum. 89. Þmgmálafundargerðir tvær úr Barðastraudarsýslu. yO.Þingmálafundargerð úrStykk- isliólmi. 91. Ávarp til Alþingis frá al- niennum kennarafuiidi í lleykja- vík 30. júní þ. á., þar sem skorað er á þingið að bæta þegar kjör barna- keunara í laudinu. Þingfnndir i gær. Neðri deild. A dagskrá voru 12 mál, þar af 9 til fyrstu umrteðu. — Fyrsta mál- ið var mat á saltkjöti (til 3. umr.) og var það rætt nokkuð af þoim Hákoni í Haga og Pétri í Hjörsey, og umræðum síðan frestað. Næst var á dagskrá viðaukinn við húsaleigulögin, og var frv.sam- þykt umræðulaust og afgreitt til efri deildar. Frv. um einkasölu á hrossum var til 8. mnr. og þurftu margir að tala um það. Framsögumaður landbún- aðarnefndar, Jón á Hvanná, talaði fyrst fyrir frv. og því næst Pétur Jónsson. Þá andmælti Bjarni frá Vogi frv. enn á ný, en atvinnu- málaráðherra svaraði. Spunnust deilurnar aðallega um það, hvort uauðsynlegt hefði verið, að stjórn- in tæki einkasöluna eða ekki, og kvað atvinnumálaráðherra eigi hafa verið hrýna nauðsyn á því, en stjórnin hefði talið það þarflegt og hagkvæmlegt. Danska stjórnin hefði mælst til þess, að þessi leið væri farin í hrossasölumáliuu,f jöldi bænda hefði æskt hins sama, skipa- kostur fengist betri á þennan hátt o. s. frv. — Næstur stóð upp Gísli Sveinsson og mótmælti frv. Kvað hánn ástæður stjórnarinnar fyrir frv. fánýtar. Frá dönsku sjónar- miði væri auðvitað gott að fá hross- in fyrir sem lægst verð og væru því tilmæli Danastjórnar skiljanleg. Hitt væri annað mál, hvort ráðlegt væri að verða við þeim. Hann gerði lítið úr þeim þjóðarvilja, sem stjórnin hefði að baki sér í málinu, því ekki væri Skagfirðinga/r öll' þjóðin. Alit laiidsmanna hcfði ekki verið komið fram þegar bráða- birgðalögiu voru sett. Það væri heldur ekki rétt að kalla álit tveggja manna, forstjóra slátur- hússins og formanns Búnaðarsam- bands Suðurlands almennan þjóð- arvilja, Og Skagfirðiugar hefðu sumir hverjir kipt að sér heudinui, ei heyrðist um hrossaverðið. — Bjarni frá Vogi mintist á danska og íslenzka hrossaprangara og lýsti aðferð húsmaimafélagsms danska við kaup á ísl. hestum. Félagið léti praugara kaupa hrossin og ve'ldi síðan það skársta úr þeim sjálft og seldi nfágraimaþjóðunum afganginn. Kvað hann þetta hafa spilt fyrir sölu ísl. hrossa í þessum löuduni. Til dæmis-um hrossaverð í Danmörku nú, uefndi hann, að þré- vett meðal-tryppi íslenzkt hefði verið selt í vor fyrir 1000 kr. En ekki vildu stuðningsmenn f'rv. hggja mikið upp úr þeirri solu. Pétur Jóusson kvað það rangt, að einkasölumálið hefði eigi haft góðan byr hjá þjóðinni og færði ýms rök að því. Þá töluðu þeir aft- ur Jón ú Hvauoá og Gísli Sveins- son og síðastur Einar Arnórsson, sem henti á að litflutniugsnefnd ætti ckki neina sök í málinu, þar sem henuar væri að hlýða boði stjórnarinnar. Að lokum var frv. samþykt með 15 greiddum atkvæð- um. Frv. um breyting á póstlögum var' vísað til 2. umr. og frv. um gjald af inul. vindlagerð o. fl. til 2. umræðu og fjárhagsnefndar. Frv. um bifreiðaskatt fór til 2. umræðu. Onnur mál voru tekin út af ðag- Pjerrot. Sjónleiknr i 4 þáttum. Leik- inn af Nord. Films Go. Aðalhlulverkin Icika: Gunnar Tolnæs, Zanny Petersen, Fr. Jacobsen o. fl. Sýning stendur á aðra kl.stand skrá. Efri deild. Frv. það um lögreglusamþyktir, sem áður hefir verið minst á hér í blaðinu, var til þriðju umræðu. Fyrir breytingartillögum Magnús- ar Kirstjánssonar töluðu auk hans sjálfs Halldór Steinsson og Karl Einarsson, en einn forsætisráðherra og tveir bæjarfógetar andmæltu þeim kröftuglega. Máttu tillögurn- ar eigi við slíkri lagakyngi og urðu ofurliði bornar við atkvæðagreiðsl- una, en frv. afgreitt til Nd. með breytingum þeim, sem á því höfðu orðið í nefndinni. Frv. um breytingar á siglingarlög- um hafði orði fyrir nokkrum breyt- ingum í uefnd og var það samþykt með þeim og vísað til 3. umr. Sömu leið fór frv. um breyting á bruna- bótafélagslögunum. Næst var á dagskrá frv. Sigur- jóns Friðjónssonar um breytingar á ábúðarlögunum. Réðist Magnús Torfasou mjog á frv. og kvað mál þetta vandameira cu svo að flaustra mætti því af undirbúningslítið. Fjármálaráðherra mæltist til þess, að umræðum væri frestað um frv. þaugað til atvinnumálaráðherra gæti vcri viðstaddur — eu hanu hafði hrossasölumálsins að gæta í Nd. — og var það gert. Stendur því slagurinn um frv. aftur í dag. Önnur mál á dagskránni fóru leiðar sinnar hljóðalítið og greið- lega, nema frv. um útflutuingsgjald af síld. Þar tók 'Magmis Torfason til máls og lýsti öllum sköttunum, sem hlaðið væri á vesliugs síldina. Þar væri tunuutollur, salttollur, út- flutuiugsgjald, hátt kolavcrð 6g( tekjuskattur. Kvað haiiu síldarút- veginum ofboðið með þessu. En fjármálaráðherra var ekkert hræddur það. Ákafi manna í það að gera út skip til síldarveiða, væri áþreifanleg sönnun þess, að "það borgaði sig. Og álöguruar yrðu að takast hjá þeim, sem bezt gætu borið þær. — Fossanefnd efri deildar var skip- uð í gær. Hltttu þar sætii Guðjón Guðlaugsson, Hjörtur Snorrason, l Karl Einarsson, Kristinn Daníels- son og Sigurjón Friðjónsson. Dagskrár i dag. kl. 1 miðdegis. í efri dcild: Frv. um breytingar á ábúðarlög- unum; frh. 2. umr. í neðri deild: 1. Frv. um breytmg á lögum um útflutningsgjald af fiski, lýsi o. fl.; 3. umr. 2. Frv. um atvinuufrelsi; 1. umr. 3. Frv. um bann gegn refarækt; 1. umr. 4. Frv. um skoðun á síld; 1. umr. 5. Frv. um stækkun verzlunar- lóðarinnar á Nesi í Norðfirði; 1. umr. 6. Frv. um aðflutningsgjald af salti; 1. umr. 7. Frv. um breyting á lögum um vegi; 1. umr. 8. Frv. um breyting á lögum um bæjarstjórn á Siglufirði; 1. umr. 10: Till. til þingsál. um rannsókn símalína um efri hluta Árnessýslu; hvernig ræða skuli. 11. Till. til þingsál. um lÖgnám landhiu til handa á umráðum og notarétti vatnorku allrar í Sogi; hvernig ræða skuli. 12. Fyrirspurn til landsstjórnar- innar um rekstur sýslumannsem- bættisins í Árnessýslu; hvort leyf ð skuli. Islenzk kvikmyndagerð, Kvikmyndirnar hafa lagt undir sig hciminn. Hver smábæjarhola um víða veröld hefir sitt kvikmynda- hús og kvikmyndadýrkendur. Þessi uppfunding hefir breiðst örar út um heimiun en uokkur önn- ur. Og myndirnar hafa brcyzt og fullkomuast svo hraðfara, að nú mundi enginn maður fást til að horfa á kvikmynd, sem þótti góð og gild fyrir 15 árum. Þá var mest hugsað um að gera þær þanuig úr garði, að menn gætu he gið að þeim. Nú er mest hugsa um nienningar- gildi kvikmyndamia, að efni þeirra hafi bókmentalegt gildi og að leik- urinn sé listfengur. Samfara þessu hefir kostnaður- inn við að taka kvikmyndir aukist afskaplega. En það hefir komð á daginn, að það borgar sig að kosta miklu til. Samkepnin er orðin svo mikil á heimsinarkaðinum, að lé- legar myndir ganga ekki út. En þær myndirnar, sem beztar eru, seljast fyrir ógryimi f jár. Til þess að geta gert góða kvik- mynd, þraf fyrst og fremst gott efni, og enn fremur góða leikendur, fagurt og tilbreytingarríkt lands- lag, fullkomin leiksvið innan húss og um fram alt duglegan og hug- myndaríkan leiðbeinanda. Og svo náttúrlega það mikið f jármagn, að. ekker þurfi að spara. Ef þetta alt er eigi til, þá er eigi til neins að reyna að stofna kvikmyndafélag.— Tveir uugir stdentar eru nú að beita sér fyrir stofnun innlends kvikmyndafélags. Hafa þeir aflað sér upplýsinga um rekstur slíkra fyrirtækja erlendis, og hafa trú á því að blessast geti hér úti á Is- landi. Hugsa þeir sér að kvikmynda eingöngu íslenzk efni, fornsögurn- ar, þjóðsögur og stærri skáldrit síS- ari tíma. Þeir gera ráð fyrir, að hægt sé að nota imilenda leikend- ur, án þess að þeir hafi notið sér- stakrar tilsagnar eða undirbúnings. í sögurnar séu menn valdir, sem líkastir því og söguhetjunum er lýst, og þeir látnir „leika sjálfa sig". Telja þeir að hægt muni aö komast af með einn útlendan mann — o ghafa þar augastað á tiltekn- um manni — til þess að sjá um iðn- aðarhlið fyrirtækisins og leiðbeina „instruktörnum", sem eigi er gert ráð fyrr að þurfi að vera kunnugur kvikmyndaleik. — Gert er ráð fyrir að hlutafé fyrirtækisins verði eitt- hvað yfir 200 þús. kr. Útlend kvikmyndafélög eru nú farin að gcfa íslandi gaum, og ís- loizkum cfnum. „Fjalla-Eyviudur" hefir verið kvikmyndaður — ekki hér heima, heldur norður í Lapp- landi, og hafa Reykvíkiugar átt kost á að sjá með cigin augum, að þrátt fyrir allau tilkostnað og vandvirkni hefir hann eigi fengið á sig þann blæ, sem íslenzkur geti talist. Hann er ósönn og villandi „íslandslýsing", eius og hlaut að verða, fyrst íslenzkur leiðbeinandi var cigi með í ráðum við myndar- tökuna. — A næstu árum má bií- ast við að farið verði að kvikmynda íslendingasögurnar. Dg naumast mun nokkruin mauni blandast hug- ur um, a við séum sú þjóð heimsins, sem bezt hafi lifað sig inn í þann söguheim, eins og líka sjálfsagt er, því hneisa væri það hverri þjóð, að þekkja ekki eigin fortíð sína hetur en allar aðrar þjóðir. Ef útlend fé- lög í'æru að kvikmynda sögurnar, má ganga að því vísu, að meðferð l>cirra yrði íslendingum til skap- raunar, hversu vel sem til væri vandað, af þeirri ástæðu einni, að útlendinga vanar þann skilning á Framhald á i. siíu.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.