Morgunblaðið - 28.06.1931, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 28.06.1931, Blaðsíða 5
Sunnudaginn 28. júní 1931. IWtorSttsibl^id Um berklavarnir. Eftir Helga Ingvarsson lækni. Niðurlag. Það virðist nú ekki úr vegi að athuga lítillega útbreiðslu berkla,- veikinnar hjer á landi og í ná- grannalöndum hin síðari árin. Ætt um við þá að sjá hver árangur er af' ágætu berklavarnarstarfi er- lendis og þá jafnframt geta gert okkur grein fyrir hvort ekki sje þörf fyrir okkur að hefjast handa til umbóta í þessu efni. Einustu ábyggilegar skýrslur um berklaveikina eru dánarskýrsl- urnar. Dánartölurnar standa í beinu hlutfalli við útbreiðslu veik- innar. Geri maður ráð fyrir, að vdikin hagi sjer alls staðar líkt og sjúklingum alls staðar veitt svipuð lækningaskilyrði, þá nægir að bera saman tölu dáinna úr berklaveiki í binum ýmsu löndum til þess að fá hugmynd um útbreiðslu veikinnar í hverju landi. Fer hjer á eftir tafla yfir tölu dáinma úr berkla- veiki á Norðurlöndum og í Þýska- landi. Tölurnar eru miðaðar við hverja 100 þiis. íbúa. Ár 1921—'25 1926 1927 1928 Danmörk. . 102 78 75 75 Þýskaland . 131 98 93 88 Svíþjóð. . . 147 135 132 Noregur . . 203 169 170 156 Island.... 191 181 197 200 Tafla þessi þa-rf ekki imikillar skýringar við hún sýnir, að tala dáinna úr berklaveiki fer alls stað ar lækkandi nema hjá okkur. Hún sýnir enn fremur, að á árunum 1921—1925 er berkladauði minni á íslandi en í Noregi, en árið 1928 er hann stórum meiri hjer. Ekki er óeðlilegt að setja það í samband við, að í Noregi hefir hin síðustu árin verið unnið af híinu mesta kappi og áhuga að berklavörnum. Þess hefir verið getið til, að sennilega sje tala berklaveikra tí- falt hærri, en tala þeirra sem .deyja árlega úr berklaveiki. Þar sem við missum árlega yfir 100 manns fleira >af hverjum 100 þús. en Danir, þá ættu að vera hjer á landi yfir 10O0 berklasjiiklingum fldiira að tiltölu en í Danmörku. Fer þá að verða skiljanlegt hvern- ig stendur á því, að altaf eru sömu þrengslin í hælum og spítölum, þó að þeim fjölgi árlega. Með sömu vinnubrögðum í berklamálum okkar get jeg ekki látið mjer detta í hug, að berklar rjeni hjer á landi. Fróðlegt hefði verið að vita um ástandið seinustu 2 árin ,en heilbrigðisskýrslur, vantar þau árin. 'Guðmundur Hann esson var búinn með frábærum á- huga og dugnaði að koma því á, að heilbrigðisskýrslur kæmu út árlega, en nú hefir hann ekki fengið því ráðið. Að ríki sem eyðir miljónum króna árlega í heilbrigð- ismál, skuli ekki semja yfirlit yfir þau árlega, mittinir mig á kaup- sýslumanninn, sem hefir mikið í . veltunni, en ekkert yfirlit yfir hag sinn; allir vita að hann velt- ist á hausinn og endar í steinin- um. Hvernig ráðin verði bót á berkla varnarmálum okkar er ekki hægt að rekja til hlítar í stuttri blaða- grein, en drepa skal jeg á hverja stefnu þau eiga að taka. Er þá fyrst að mínu áliti, að á engan hátt verður hægt að koma fram umbótum í þeim málum nema því aðeins, að yfirstjórn þeirra verði fengin í hendur sjerstökum manni, sem þekkingu hefir á því sviði. Engum manni dettur í hug, að hægt sje að hafa skipulags- bundnar framkvæmdir í vegamál- um, án þess að þeim sje stjórnað a£ sjerstökum vegamálastjóra, ,sama er að segja um vitamál og fjölda annara þjóðmála. Berklamál in eru ekki síður menningarmál en t. d. vegamálin. Þar sem menning og velmegun er mest, þar er minst um berklaveiki, sumpart af því, að þar sem þekking og líkamsrækt e'* á háu stigi, þar er minst hætta á smitun, og sýkingu þó engar sjerstakar varnir sjeu og sumpart af því, að því 'hærra menningar- stigi sem þjóðirnar eru á, því bet- ur sjá þær berklabölið eins og það «r og því skiþulagsbundnari eru berklavarnir þeirra. Hvert menn- ingarmál hjer er um að ræða sjest best við samanburð á berklaveiki í hinum ýmsu löndum og lands- hlutum «f ólíkir eru. T. d. er í Noregi langsamlega mest berkla- veiki í Finnmörku og Lapplandi og í Svíþjóð miklu mest í hinum nyrstu hjeruðum. — Veldur þar niestu fátækt, Jíekkingarskortur og ,<erftiðleikar á viðeigandi berkla- vörnum vegna staðhátta; er það lítill vegsauki fyrir land okkar, að því sje skipað á bekk með slík- um landshlutum. Berklamálin eru ekki síður eitt stórfeldasta velferðarmál þjóðar- innar. Virðist það, að við skulum missa að tiltölu yfir 100 manns árlega um fram Dani og Þjóðverja, skýra það nægilega og krefur okk- ur þess að láta einskis ófreistað til að bæta íir þessu ástandi. Til samanburðar get jeg ekki stilt 'mig um að benda á, að árið 1930 fórust 70 manns við strendur Islands, eða nærri helmingi færri en við mistum úr berklaveiki, um- fram Dani árið 1928, "og hefir þó Ægir löngum þótt þunghöggur. Fjárhagslega eru berklamálin eitt stærsta málið. — Opinberan kostnað vegna veikinnar er hægt að meta. Hitt verður ekki vegið eða metið hvert þjóðar tjón er að stórfeldu heilsu- og mann- tjóni vegna veikinnar. Jeg get því ekki skilið, að stjórn og framkvæmd berklamála sje höfð sem aukastörf laudlæknis. sem hlaðinn er ýmsum öðrúm eftir lits og heilbrigðisstörfum. Þó að níi skipi landlæknisem- bættið stórmerkur læknir, sem á sínum tíma hratt af stað viðreisn í berklamálum landsins, þá er með öllu óvíst, að í það veljist síðar maður, sem hefir fullnægj- andi þekkingu á berklavarnarmál- um. Auk þess, sem mjer virðist nauð syn á skipun berklamálastjóra, þarf að hefja sjálfstæða berkla- varnarstarfsemi í hverju einstöku hjeraði landsins, sem grundvallist á erlendri hjálparstöðvastarfsemi, en breytt og sniðin eftir lands- háttunum og fólksfjölda hvers hjeraðs. Væri það starf væntan- legs berklamálastjóra í samráði við hjeraðslækna og heilbrigðis- nefndir hjeraðanna að finna lausn þeirra mála; en þungamiðjan í því efni er að hafa sem fyrst upp á sjúklingunum bæði vegna bata- horfanna og sóttvarnanna. í þessu sambandi «r eftirfarandi dæmi ekki ófróðlegt. Nýlega kom maður um sjötugt til Reykjavíkur til lækninga, var þá skoðaSur hráki hans í fyrsta sinni og reynd ist vera með miklu berklasmiti. Læknir sjúklingsins sagði mjer, að maður þessi hefði verið brjóstveill í ca. 20 ár og skemdir lungnanna bentu til, að hann hafi verið smit- andi allan þann tíma. Hann hafði verið það hress, að hann hafði lítið eða ekki vitjað lækna og vissi ekkert um veiki sína. Maður þessi verður sendur heim aftur og honum og fjölskyldu hans kendar þær heilbrigðisreglur sem nægja. Hvergi á Norðurlöndum nema ís- landi hefði veriS beðið eftir því að þessi sjúklingur gæfi sig fram, því að alls staðar annars hefði hann fyrir löngu verið grun- aður, skoðaður og læknaður. Til- felli þetta er íslénsku þjóðinni og heilbrigðismálum hennar hiri mesta hneisa og mundi eitt nægja til, að hún yrði að víkja sæti,, meðal fremstu menniingarþjóð- anna, En hver vill segja hvað margir slíkir smitberar eru í land- inu, a. m. k. læt jeg þeirri spurn- ingu ósvarað. Ekki mun ólíklegt, að hjer fáist skýring á hvers vegna við þurfum að byggja spít- ala á spítala ofan og eyða miljón á miljón ofan í sjúkrastyrk. Það stoðar til að deila um hver eigi að borga þessa krónuna eða hina í sjúkrastyrknum. Það er löður- mannlegt að leggja höfuðin. í bleyti til að finna ráð til að svíkj- ast undan byrði sjúkra meðbræðra. Eitthvað mætti nurla af ríkissjóðs styrk til berklaveiki með því móti, ,en sjúkdómurinn og þjóðartjónið «i' það sama, Það einasta, sem dug ir er að stemma á að ósi, Jeg hefi í viðræðum oftar en einu sinni verið spurður hva<5a gagn sje að því að hafa upp á eða finna. fleiri sjúklinga, en riú er vitanlegt um, þar sem ekkert sjúkrahússpláss sje fyrir þá. Því er til áð svara, að ef þeir sitjafyrir plás-sum, sem bráðastrar aðgerðar þurfa, þá verður biðin eftir plássi í fæstum tilfellum tilfinnanleg, þar að auki minkar veikin að mínu áliti mjög hratt ef rjett er á hald- ið. En það, sem er a'ðalatriðið er að engin smithætta stafar af berklasjiikling, ef hann veit um sjúkdóm sinn og hefir ytri skil- yrði, vit og vilja til að fylgja settum heilbrigðisreglum. Að hjer sje ekki of mælt sannar margra ára reynsla í berklaþorpinu Pap- warth, í Englandi. I því þorpi búa leingöngu berklasjiiklingar og að- standendur þeirra. Hver sjúkling- ur býr þar með fjölskyldu sinni og börn og unglingar, sem þar alast upp verða ekki einu sinni fyrir svo miklu smiti, að það finnist við bólusetningu, en um fermingar- aldur er sú bólusetning jákvæð hjá belming allra unglinga í Reykjavík. Svo mikill er munur- inn á smi^hættu í Reykjavík og í nefndu berklaþorpi þar sem smit andi sjúklingur er í hverju ein- asta hiisi. Litli skamtnrinn á hverjnm morgni riðnr baggamnninn Verðið hress og kát. Flestir eru þreyttir og illa fyrir kallaðir þegar þeir vakna á morgnana. Þetta stafar af slæmri efnaskiptingu í líkamanum. • íhugið hvað Kruschen saltið hefir til síns ágætis: Reglulega og góða meltingu. Holla efnaskiftingu. Hreint blóð. Fallegan og bjartan hórundslit. Hvorki þreytu nje svefnleysi. Krnschen saltið er selt í þessum lyfjabúðum: Reykjavíkur Apóteki. Laugavegs Apóteki. Lyfjabúðinni Iðunn. Ingólfs Apóteki og Apótekinu í Hafnarfirði. Kanpmenii. Hðfnm fengið allar tegundir af niðursoðnum ávöxtum frá H. G. Prins Kaliforniu. — Verðið er ótrúlega lágt, og þjer munuð sann- færast ef þjer hringið í síma 8 og spyrjið um verð. H. Beeediktsson S Go. Sími 8 (fjórar línur). Þegar þjer kaupið dósamjólk þá munið að biðja vm DYHELHHD því þá fáið þjer það besta. &tmi*k fdmvtimm og íittttt £aUií«wc<,34 ^ímt: 1300 MtSb)*i,ík. Hreinsnm nn góliteppi af öllnm stærðnm og gerðnm.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.