Morgunblaðið - 08.10.1933, Blaðsíða 7

7
V5 O í? fí T: NÍB'Í 4 f)TF)
Annáll nítjándu aldar
Safnaö liefir síra Pjetur
Guðmundsson frá Gríms-
ey. Útgefandi Hallgrímur
Pjetuvsson. Altureyri.
Síðan 1912 liefir verið að koma
út á Akureyri merkilegt rit, Ann-
áll nítjándu aldar, eftir síra Pjétur
Guðmundsson, er prestur var í
Grímsey, og er kostnaðarmaður
þess Hallgrímur bókbindari, sonur
höfundarins. Af ritinu eru nú lcom
in vit tvö bindi heil (I. bindi 1801
—1830, XIII + 472 bls.; II. bindi
1831—1856, 490 bls.) og tvö hefti
af þriðja bindi (1857—1864, sam-
tals 224 bls.). Hefir rit þetta milr-
inn og margvíslegan fróðleik að
geyma og margt af því, sem þar
er, lítt aðgengilegt annars staðar
eða hvergi skráð nema þar- Eru
línur þessar til þess ritaðar, að
benda fróðleiksfúsum mönUum á
það, vegna þess að það á fylstu
•eftirtekt skilið og er raunar ó-
missandi hjálparrit um sögu 19.
aidarinnar enn sem komið er. Ann-
ál þenna samdi síra Pjetur aðal-
lega effir að hann fekk lausn frá
prestsskap og varði til þess öllum
tómstundum síiium. Safnaði hann
öllu, sem hann gat til náð og frá-
sagnar þótti vert, bæði eftir prent-
uðum lieimildum og óprentuðum.
„Ritið liafði liann fullgert að
mestu fram að 1850, og safnað
miklum drögum til síðara hluta.
aldarinnar alt frain að aldamótum.
Efninu raðaði hann eftir árum,
■og skifti þv.í siðan niður í ákveðna
kafla á, ári hverju, eftir því sem
efnið iá fyrir. Margar sögur og
frásagnir eru í safni þessu, sem
áður eru lítt kunnar og eru mjög
fróðlegar um ástand þjóðarinnar á
þeim árum1 ‘.
Efni hvers árs er skift á þessa
leið: Árferði, þar sem skýrt er frá
veðráttu og tíðarfari, f jenaðarhöld
um, aflabrögðum, rekum, sóttum,
í mönnum og fjenaði o. s. frv- ■—
Embættismenn dóu, þar sem greint
er frá láti veraldlegra embættis-
manna og rakin æfiágrip þeirra
oft talsvert ýtarlega, gerð grein
fyrir ætt þeirra og afkvæmi. —
Prestar dóu, þar sem skýrt er á
sama há.tt frá láti manna úr presta
víslegur fróðleikui’ saman kominn j
í riti þessu, geysilega mikill eftíi-
viður í sögu Iandsins á 19. öld.
Allgott registur fylgir liverju
bindi, og er þvi auðvelt að finna
það, sem leitað er að • ritinu.
Það er bæði drengilegt og djarft
í ráðist að gefa út þetta rit, svo
stórt’ sem það er, án nokkurs opin-
bers styrks, og á Hallgrímur þakk-
ir skildar fyrir stórhug sinn og
ræktarsemi við þetta verk föður
síns. Geta Islendingar best launað
honum með því að kaupa ritið og
lesa, svo að unt verði að -ljúka
útgáfunni — og það sem fyrst.
Guðni Jónsson.
Frú Ingibjörg Árnaáóttir, sem
undanfarin 9 ár liefir annast veit-
ingar í Templarahúsimi. er nú
flutt á Laugaveg 49, og selur þar
fæði.
tm
I
Vetrarkápur
Kvenna raeð og án skinns allar stærðir. Verð frá Kr. 45,00.
Uncjinga með og án skinns aíiar stærðir. Verð frá Kr. 35,00.
Barna með og án skinns allar stærðir. Verð frá Kr. 14,50.
Mikíð úrval af ódýrum ullarkjóííum. Verð frá Kr. 18,50.
Kápu- og kjólafau allskonar
í afar miklu og góðu úrvali.
Sjerlega falleg efni í alt er lýtur að
íslcnska btiiiingiiiiiii.

—m——aa——a jSBtxr z
~jBsæjzssisjx*iasB&a
Galdra-Loftur.
Dana, þau Bodil Ipsen og Poul
Réumert, ljeki höfuðhlutverkin,
en Galdra-Loftur sem var fyrsta
viðfangsefni Konunglega Jeik-
hússins á fyrra leikári, híaut
,mikið lof og mikla aðsókn. í
; vetur mun leikurinn verða sýnd-
ur á tveimur leikhúsum í Oslo.
i Hjerlendis hafa báðir leik
irnir verið sýndir oft og víða og
: eins í Vesturheimi meðal landa
þar. Galdra-Loftur var sýndur
: hjer í Reykjavík í fyrsta sinn á
| jólunum 1914 og síðan í 21
j skifti á skömmum tíma. Höfuð-
jhlutverkin ljeku þá þau Jens
|Waage og Stefanía Guðmunds-
; dóttir. Síðan er ný kynslóð kom-
|in til sögunnar í þessum bæ, á
Sundlaugarnar
og sundhöllin.
Jens Waage og Emilía Indriðadóttir, sem
Dísa og Loftur.
Af öllum þeim fjölda leikrita, en nokkur önnur íslensk leikrit
sem skrifaður er á öllum tung- eða leikrit um íslensk viðfangs-
um, komast tiltöiulega fæst svo efni.
langt að vera leikin á leikhúsum Fjalla.Eyvindur gerði Jóhann
Lang flest leikrit, sem send eru sigurjónason frægan, svo að
til leikhúsanna til sýningar, segja á 8vip8tundu> og leikhúsin
lenda annaðhvort í pappírskörf- keptust eftir að fá að sýna
stjett og skýrt frá helstu atriðum I unni e6a gleymast uppi á ryk- leikrifið) en nu j selnni tíð virð
í einhverju skjala- igt svo> sem siðara leikriti hans,
úr æfi þeirra. — Konur embættis
manna dóu, með sams konar upp-
lýsingum um þær. — Ennfremur
dóu, þar sem skýrt er.frá láti ým-
Issa annara merkra manna, bæði úr
bændastjett og öðrum, og greint
hið helsta um æfi þeirra. 1 öllum
þessum köflum er saman kominn
stórmikil] fróðleikur um persónu-
sögu landsins og ættfræði og marg
ar góðar mannlýsingar. Þá kemur
kafli sem nefnist Slysfarir og
skaðar, og er þar margt tínt til af
því tagi og verða oft rir langar
frásagnir og skemtilegar aflestrar.
— Útskrifaðir úr skóla er næsti
kafli. og er þess getið við hvern
um sig, hvað af honum varð síðar.
Þá eru Embættaveitingar og lausn,
Prestaköll veitt, Aðstoðarprestar
vígðir. Nafnbætur og heiðurslaun
og svo loks Ýms tíðindi og keunir
þar margra grasa- Eru þar m. a.
greind málaferli og tildrög þeirra,
dómar og margt fleira. Að lokum
hvers árs er skýrt frá fólksfjölda
,íí landinu.
Eins og sjest af þessu stutta yf-
írliti, er ákaflega mikill og marg-
ugn hillu
safninu. — Og af öllum þeim Galdra-Lofti^Vje'að aukast hyili
fjölda, sem leikhúsin þó komast meða{ erlendra leikhúsgesta. —
yfir að sýna eða kæra sig um Má geta þesa> að j fyrra var
að sýna, verður langsamlega Fjalla.Eyvindur sýnclur j Dag.
stærsti hlutinn skammlífur á marleikhÚ8Ínu { Kaupmannah.
leikpallinum, nokkrar sýningar á Hálfrar aldar afmæli leik.
og svo er leikritið dauður bók- hússins við heldur litla aðsókn>
stafur og gleymdur öllum nema enda þótt frœgustu leikarar
grúskurum. Það er því raun-
verulega sjaldgæft, að fram-
komi leikrit, sem standast tím-
ans tönn, listaverk, sem tekin
verða til sýninga með skemmra
eða lengra millibili, og altaf
eiga ítök hjá áhorfendunum.
Nú verður ekki sagt, að ís-
lensk leikrit sjeu svo geysilegá
mörg, enda leikritagerð nýleg
list hjerlendis. Má benda á tvö
íslensk leikrit, sem þegar hafa
jnáð varanlegri fótfestu á ýmsum
leiksviðum nágrannalandanna
og jafnvel víðar. Það eru leik-
ritin Fjalla-Eyvindur og Galdra-
Loftur, eftir Jóhann Sigurjóns-
son, sem bæði hafa náð geysi-
mikilli lýðhylli hjer sem erlend-
is og verið sýnd víðar um heim
Stefanía GuSmundsdóttir, sem
Steinunn.
Jens Waage sem Loftur.
leiksviðinu eru nýir leikendur
teknir við og meðal áhorfenda,
sem nú sækja sýningar í Iðnó
gömlu, eru þeir tiltölulega fáir,
sem sjeð hafa og muna hin glæsi-
legu leikafrek eldri kvnslóðarinn
ar. — En þeim ætti, engu síður
en ungu kynslóðinni, að vera
kært að fá nú tækifæri til að
sjá aftur hið fræga og innviða-
mikla leikrit Jóhanns, er Leik-
fjelag Reykjavíkur ætlar að
fara að sýna á næstunni. Nýju
leikendurnir, sem standa í fót-
sporum hinna eldri, eru helstir,
í höfuðhlutverkunum, Indriði
Waage, sonur Jens Waage, og
frú Soffía Guðlaugsdóttir, sem
kemur nú aftur frarp á leik-
sviðið hjá Leikfjelaginu í fyrsta
sinn í langan tíma.
L. S.
Úyi’ir nokkru skrifaði jeg grein
hjer í blaðið um sundlaugarnar og
j lýsti lauslega ástandinu þar. kom
1 jeg' þá fram með tillögu um hygg-
[ ingu nýrra sundlauga. Þetta varð
t-il þess að stjórn í. S. f. vaknaði
alt í einu af 4 ára værum blundi,
og fór að liugsa um að mi ]ivrfti
hún, hress og óþreytt eftir hvíld-
ína, að koma einhverju skriði á
sundhallarmálið. Eftir því sem jeg
1 best veit vann hún í nokkra daga
að þessu máli, en með litlum ár-
angri, nú lítur út fyrlr að svefninn
hafi sigrað hana aftur og ’ sund-
höllin háfi aðeins verið draumnr
henriar eða martröð.
Hvað sundhöllinni líðnr.
Nú 2. okt. birtist í Alþýðuhlað-
inu grein með fýrirsögninni: Hvað
líður Sundhöllinni ? Það lítnr út
fyrir að sá sem þannig spyr sje
ekki kunnugur hjer í bænum, því
flestir bæjarbúar vita mjög vel,
Iivað sundböllimii liður, því þessi
4 ár hafa fært mönnum ótvíræðar
sannanir fyrir framkvæmdaleýsi
hjá forráðamönnum íþróttamála
íslands, í. S. í. — í grein
Alþýðuhlaðsins stendur: ,.Það sem
eftir er að gera er ekki annað en
að innrjetta klefa og sljetta.laug-
ma innan eða flýsaleggja hana
eftir því sem betur þykir“. Seinna
í greininni er sagt að það muni
þnrfa um 100 þús. kr. til að gánga
frá þessu verki.
/
Ólíku saman að jafna.
Það er ekki nein smávegis upp-
hæð. sem Iijer er um að ræða, cd
það mun þó sanni næst að 150—200
þús. þurfi til að fullgera haria.
Þegai* ræða á um varanlegan hað-
stað fyrir bæjarbúa kemur ekki
annað til greina en sundlaugarnar.
Sundhöllin getur aldrei hoðið
mönnum þau þægindi sem vel gci'ð
ar sundlaugar gætu gert, og þarf
ekki að deila um það við neinn,
hvort fleira fólk myndi sækja
snndlangarnar með sól og hreinu
lofti eða sundhöllina með hálf-
myrkri og saggalofti. Á veturna
er hægt að nota sundhöllina til
sundkenslu handa skólafólki o. fl.,
en er það ekki einmitt skólafóllfið
sem mesta þörf hefir fyrir aS;