Morgunblaðið - 02.11.1933, Blaðsíða 9

MORGUNBLAÐIÐ
11
Nokkur orð
um blaðamensku.
Eftir Valtý Stefánsson ritstjóra.
Þegar talað er um blaðamensku
hjer á landi, þá er oft átt við
blaðadeilur einar, skammir og
rifrildi um stjórnmál, um flokka
og menn. íslensk blöð hafa flest
fyrst og fremst verið gefin út
sem pólitísk flugrit, sem bardaga-
vopn pólitískra flokka. Önnur
viðfangsefni blaðanna hafa jafn-
an sætt minni alúð frá hendi
blaðamanna.
Þegar rætt hefir verið um ís-
lenska blaðamenn, hafa þeir oft-
ast verið, og eru enn í dag, metn-
ir eftir hæfileikum þeirra og elju,
orði nje verki. Blöð hafa hjer
verið gefin út, og fengið hylli,
sem aldrei hafa lagt neina stund
á frjettaflutning. Ekki aðeins að
þar hafi allar „nýjar“ frjettir
verið látnar „bíða næsta blaðs“,
þær hafa yfirleitt fengið að bíða
til eilífðar, aldrei í blöðin komið,
nema þá sem eyðufylla, aftan við
margra dálka langar pólitískar
greinar. Jafnvel svo sljóir hafa
sumir menn hjer á landi reynst
á gildi frjettanna, að þeir hafa
farið niðrandi orðum um blöð
þau, sem lagt hafa sjerstaka rækt
ingar, sem gætu grafið upp við
vörun til seinni vegfarenda.
Og húsið sem brann. Hvað um
eldsupptökin ? Hvernig á að verj-
ast þeim í öllum húsunum, sem
enn eru óbrunnin?
Hjer er aðeins hreyft við ein-
um þætti í nytsemi greinilegs
frjettaflutnings.
Sú nytsemi hefir ótal hliðar.
Hjer skal bent á annað dæmi. —
Lítum til atvinnulífsins, lífsbar-
áttu þjóðarinnar á því sviði. —
! Smiður finnur upp nýtt áhald,
veiðimaður veiðiaðferð, bóndi um
bót einhverja í sínu margþætta
starfi. Hver einstakur uppfinn-
andi nýtur góðs af. En komi nýj-
ungin fyrir augu almennings í
víðlesnum blöðum, kann hún þeg
til þess að skrifa ádeilugrein-; við frjettir, og talið þau á lægra
ar, og skammir um pólitíska and- j þroskastigi en hin blöðin, sem út-
stæðinga sína. | belgd hafa verið af eintómum
Menn, sem þreyttir eru á blaða stjórnmálagreinum og starblind á
skömmum, ípersónulegum illind- stórmerka viðburði, sem gerst
um, og hnútukasti, en heimta hafa rjett í hlaðvarpanum. Á vör
meira af blöðum sínum, telja um þess háttar manna fá frjetta-
það eitthvert alíslenkt fyrirbrigði ritarar blaða venjulega viður-
hve íslensk blöð eru skömmótt, nefnið ,,frjettasnápar“, og verk
og hve tiltölulega mikið af rúmi þeirra er ekki meira metið, en
blaðanna fer í rifrildið. Er eðli- hnýsni og orðaskvaldur óvand-
legt, að þannig sje á þetta litið, | aðra kaffikerlinga.
þegar íslensk blöð eru borin sam-j r»annig hefir einangrun þjóð-
an við erlend nútíma blöð. arinnar og afturhald vanans leik-
En fari maður aftur í tímann, i jg margan íslending, svo hann
mun víða um lönd vera hægt að ^ ta]ig þúfuna sem hann sat
finna líkan svip á blöðum þai,; ^ Vera þá einu veröld, sem hann
og nú er hjer. Saga blaðamensk- j varðagj um
unnar, blaðaútgáfu, greinir frá
! ar í stað að bera þúsundfaldan
ávöxt. Svona mætti lengi telja.
Hver einasta göfug og nýtileg
hugmynd eða hugsjón, sem lifn-
ar í huga mannsins, og fær síð-
an form og líf í dálkum dag-
blaðanna, hún nær til almennings
og nær að útbreiðast og ávaxtast
til alþjóðarheilla. — Blöðin
sem hafa almenna útbreiðslu,
verða boðberar, á öllum sviðum
— þau miðla fróðleik frá einum
til allra. Og því fljótar og því
betur sem blaðamennirnir vinna
verk sitt, því örar berast boðin,
því örari verður sá æðasláttur
þess menningarsamstarfs, sem í
einu orði er n,efnt þjóðlíf.
þessu byrjunarstigi, sem íslensk
blaðamenska og blaðaútgáfa hef-
ir staðið á til þessa tíma.
Nú dettur mjer ekki í hug að
varpa rýrð á gildi blaða í stjórn-
Meðan blöðin eru lítil og fjár- málabaráttunni. En sá veruleiki
hagsgeta blaðanna sama og eng-’er ^jer svo viðurkendur, að ei
in, verða þau með blæ pólitískra þarf um hann að fjölyrða
flugrita, í þjónustu misjafnlega í greinarkorni þessu lýsi jeg
víðsýnna stjórnmálamanna, sem gildi blaðanna sem frjettablaða,
setja pólitíska sjerhagsmuni ofar g-ildi frjettanna, frjettaflutnings-
öðru. Svona var það meðan sam- ins. —
gönguleysi og mentunarskortur „Togari sökk. Mannbjörg“.
alþýðu krepti að blöðum stórþjóð- ;>Maður druknaði í Jökulsá“. —
anna, svo útbreiðsla þeirra vari jj^g brann til kaldra kola“.
ekki meiri en íslenskia blaðaj gvjpagar frjettir þessu hafa
er nú. Mismunuiinn ei ^®'imenn iesjg j íslenskum blöðum,
eins sá, að blöð miljónaþjóða jengjg ag vjtaj ag þetta og
gátu þúsundfaldað útbreiðslu
sína, er samgöngur jukust og al-
þýðumentunin komst þar í lag,
i þetta skip væri ekki lengur ofan
j sjávar, og Jökulsá hefði orðið
þessum manni að bana, í staðinn
fyrir að hann annars hefði dáið
einhvern tíma seinna, og að þetta
og þetta hús hafi brunnið þessa
nóttina og hafi ef til vill verið
svo allir þurftu blöð. En hjer úti
á íslandi sníður fólksfæðin blöð-
unum svo þröngan stakk, að þau
geta ekki vaxið að ráði, geta eng-
um Grettistökum lyft, geta lítt Víjjryírj ega ekki. Punktum!
þroskast af því frumstigi, sem er-
lend blöð yfirgáfu á 18. öld, eða
í byrjun þeirrar 19.
Krafa almennings um umbæt-
í blaðaútgáfunni hjer, krafa
ur
um betri frjettablöð, meiri al-
mennan fróðleik, meira víðsýni í
blaðamensku en verið hefir, stæl-
ir vonandi vilja blaðaútgefand-
anna hjer, til þess að komast sem
lengst að auðið er á þessari braut
svo langt sem fólksfæð og fátækt
frekast leyfir.
Enskumælandi þjóðir nefna
blöð sín „Newspapers“, frjetta-
blöð, og Þjóðverjar „Zeitungen“
— tíðindi. Nöfnin sjálf fela í
Hvert er þá hlutverk blaða
manna í þessum tilfellum?
Það er fyrst og fremst þetta:
Að leita sjer allrar fáanlegrar
vitneskju um það, hvers vegna
skipið sökk, hverjar voru orsak-
ir til þess tjóns, svo sú vitneskja
geti breiðst út til allra lesend-
anna, og fleiri manna, og nái til
þeirra, sem í framtíðinni eiga að
sporna við því, að skipum hlekk-
ist á.
Og eins er með druknunina.
Hvað varð til þess að maðurinn
druknaði? I hverju skeikaði hon-
um? Fór hann út í ána á skökk-
um stað? Þetta þurfa þeir að
vita, sem síðar koma að ánni.
Hefir vaðið breyst? Eða var mað
sjer stefnuna, starfið.
Hlutverk blaðanna er fyrst og'urinn á ótraustum hesti? Eða var
fremst frjettaflutningurinn. Hjer eitthvað að reiðtýgjunum? Ótal
á landi hafa menn ekki enn við- spurningar vakna strax upp hjá
urkent þetta fyllilega, hvorki í áhugasömum frjettamanni, spurn
Einu sinni sem oftar áttu
nokkrir andstæðingar þessa blaðs
tal saman um ritstjórn og frá-
gang blaðsins.
Þeir komust að þeirri niður-
stöðu, og töldu óvirðing að fyrir
blaöið, að þeir þyrftu ekki að lesa
nema fyrirsagnir frjettagrein-
anna, því þær segðu alt inni-
haldið.
Umsögn þessara manna gaf í
fáum orðum skýra mynd af tvens
konar frjettaflutningi.
Sá er hinn eldri og úrelti, að
segja frá því einu, að atburður-
inn hafi gerst, og tilgreina lítið
sem ekkert nánar frá. (Sbr. „tog-
ari sökk“). Sá er nútímaháttur,
að skýra ekki einasta frá því, að
atburðurinn hafi gerst, heldur og
sem greinilegast allan aðdrag-
anda og öll nánari atvik, svo
fengin sje ljós, samstæð lýsmg,
lesandi geti orðið sem næst þátt-
takandi, sjónarvottur, að því sem
gerðist.
Til skýringar á mismunandi
viðhorfi blaðamanna og blaða til
atburðanna, má tilgreina sanna
smásögu úr enskum leiðbeining-
um fyrir byrjendlir í blaða-
mensku.
Unglingspiltur var ráðinn
frjettaritari við dagblað í smá-
borg einni. Hann átti að annast
innanbæjarfrjettir. Fáum dög-
um seinna brann stórhýsi í bæn-
um. Honum láðist að geta þess i
blaðinu. Hann var rekinn sam-
dægurs. En áður en hann komst
út úr dyrunum, hafði hann bor-
ið fram þá afsökun sína, að um
húsbrunann hefði honum ekki
dottið í hug að skrifa, því um
hann hefði hvert mannsbarn í
bænum vitað.
Þetta minnir á atvik úr sögu
íslenskra blaða hjer fyrir nokkr-
um árum. Hjer urðu stjórnar-
skifti. Stuðningsblað stjórnarinn-
ar gleymdi að segja frá stjórnar-

Drengja Peysur
Frakkar
99
99
99
99
99
99
Regnkápur
Iltifur
Nokkar
Hálstreflar
Blússur
í stóru úrvali.
GETSIR
\ SHRNDIH-ViRHEN

Aktíebolag
Lysekil, Sviþjóð.
Þessi verksmiðja hefir nú um 30 ára skeið búið til hinn
heimsfræga SKANDIA-MÓTOR, og nemur framleiðslan nú nær
19.000 mótorum, sem vinna verk sitt í ótal löndum. Hér á
íslandi eru nú yfir 3 00 SKANDIA-MÓTORAR í fiskibátum,
við rekstur íshúsa, þurkhúsa, rafmagnsframleiðslu o. s. frv.
Er óhætt að fullyrða, að allar þessar vélar hafa nóð hylli
eigendanna, og mun enginn íslenzkur fiskimaður vera til, er
ekki þekkir nafnið SKANDIA.
Hingað til hefir um 2 gerðir verið að ræða:
Hráolíumótorar
í báta, skip og til landnotkunar. Stærðir: 4/5 HK,
7 HK, 10 HK, 15 HK, 20 HK og 12/15 HK.
Super-Skandia hráolíumótorar
í skip og til landnotkunar. Starðir: 30 HK, 40 HK,
50 HK, 60 HK, 65 HK, 80 HK, 100 KK, 120 HK,
130 HK, 160 HK, 200 HK og 320 HK.
En nú hefir bætst. við þriðja gerðin :
Skandia-Diesel hráolíumótorar
í skip og til landnotkunar. Stærðir: 25 HK, 50 HK,
75 HK, og 100 HK, og f'er þar saman lít.ill snúnings-
hraði og lágmark olíueyðslu.
Allir SKANDIA-MÓTORAR geta skilað 10% yfir-
k r a f t i. •
Háttvirtir kaupendur eru beðnir að athuga, að SKANDIA-
MÓTORINN er sennilega ekki ódýrasti mótorinn í innkaupi, en
fyrir það hve ódýr hann er í viðhaldi og rekstri: spameytinn
á allar olíur, traustur og endingargóður, er og verður hann
tvímælalaust ÓDÝRASTI MÓTORINN, sem völ er á.
Allar frekari upplýsingar um verð og greiðsluskilmála
fást hjá umboðsmanni verksmiðjunnar:
CARL PROPPÉ
Reykjavík.
Sími 3385.
skiftunum, hefir sennilega hugs-
að eins og pilturinn í Englandi,
að þess gerðist ekki þörf, því um
þau vissu allir!
Mennirnir, sem ljetu sjer nægja
að lesa fyrirsagnir Morgunblaðs-
ins, voru á sama máli og enski
pilturinn. Þá varðaði ekki um