Morgunblaðið - 02.11.1933, Blaðsíða 3

MORGUNBLAÐIÐ
5
Blaðamenn.
Ámi Óla
125. okt. 1913—30. jfiní 1920 og frá jan. 1926
Jón Bjömsson
1919—1928
Skúli Skúlason
1919—31. des. 1923.
reka bæði blöðin í sameiningu.
Morgunblaðið áttu þeir til helm-
inga Vilhjálmur Finsen og Ól-
afur Björnsson, en ísafold var
eign erfingja Björns Jónssonar.
Var þá sú tilhögun ákveðin,
sem síðan hefir að mestu hald-
ist, að Isafold væri vikuútgáfa
Morgunblaðsins.
Hið nýja blaðaútgáfufjelag,
„Árvakur“ rjeði þá sem rit-
stjóra blaðanna, Ólaf Björns-
son (stjórnmálaritstjóra) og
Vilhjálm Finsen. Var tilætlunin
að stækka Mofgunblaðið að
mun, og gera efni þess fjöl-
breyttara og útgáfuna vandaðri
en verið hafði. Um vorið 1919
sigldi Ólafur Björnsson til Dan-
'merkur, að vísu fyrst og fremst
til þess að leita sjer heilsubót-
ar. En jafnframt kynti hann
sjer þá ýmislegt er að rekstri
dagblaða laut, af svipaðri
stærð og Morgunblaðið skyldi
vera.
f ráfall Ólafs Björnssonar
ritstjóra.
Hið nýja blaðaútgáfufjelag
skyldi taka við rekstri blað-
anna hinn 1. júlí. En lífið og
sálin í því fyrirtæki átti fyrst
og fermst að vera Ólafur
Björnsson, sem .ritstjóri og
prentsmið j ueigandi.
En hjer fór á annan veg, því
Ólafur andaðist 10. júnív
Við þetta komust fyrirætlan-
ir útgáfufjelagsins eigi til
þeirra framkvæmda að ýmsu
leyti, sem ætlast var til.
Stóra Morgunblaðið.
Útgáfufjelagið tók að vísu
við blöðunum 1. júlí. Og stór-
feld breyting var gerð á Morg-
unblaðinu nokkrum dögum
seinna (8. júlí), er blaðið var
stækkað um helming. Hefir
aldrei, hvorki fyr nje síðar ver-
ið gefið hjer út blað í jafnstóru
broti.
Starfskraftar voru að sjálf-
sögðu auknir við ritstjórn blaðs-
ins. Áður höfðu við hana starf-
að auk ritstjórans, þeir Árni
Óla og Skúli Skúlason. Var
Skúli nú ráðinn fastur starfs-
maður. Ennfremur var Jón
Björnsson þá kominn að blaðinu
fyrir nokkru.
En veruleg breyting á efni
og frágangi blaðsins varð lítil,
önnur en stækkunin.
Áskriftagjald blaðsins var
látið haldast óbreytt, 1 kr. á
rnánuði.
Það þótti í frásögur færandi,
að póststjórnin kvartaði undan
brdti blaðsins, sem var svo
sírórt, að það rúmaðist illa í
póstkoffortunum.
En stærð blaðsins reyndist of
mikil víðar en í póstinum. —
Sýndi það sig brátt, að á rekstri
blaðsins varð nú meira tap en
nokkru sinni áður.
Stjómmálaritstjóri var eng-
inn ráðinn fyrst í stað, fyrir
Ólaf heitinn Björnsson. En 5.
nóv. haustið 1919 var Einar
Arnórsson, núverandi hæsta-
rjettardómari ráðinn stjórn-
málaritstjóri blaðsins. Helt
hann því starfi til 31. jan. 1920.
„Stóra Morgunblaðið“ kom
út frá 8. júlí til 31. des. 1919.
blaðsins, þangað til stríðið hófst
um mánaðamótin júlí og ágúst
1914. Þá komst hjer alt í upp-
nám sem annars staðar. Þá voru
allir sólgnir í frjettir. Og það
var Morgunblaðið, fyrst og
fremst, sem sá þeim fyrir frjett-
unum. — Daglega gaf það út
fregnmiða og birti frjettir jafn-
óðum og skeyti bárust að, hjá
dyrum afgreiðslunnar. Fólk
«tóð þar hópum saman dag eft-
ir dag. Og þá var eins og menn
fyndi fyrst fyrir alvöru til þess,
” hvert hlutverk blaðið hafði. Fór
þá mörgum svo, þótt þeir áður
hefði bölvað allri blaðamensku
í sand og ösku, og sagt að þeir
vildu ekki hafa neitt blað inn
fyrir sínar dyr, að þeir komu
og gerðust áskrifendur Morg-
unblaðsins, til þess að geta
fengið nýjustu heimsfrjettirnar
„með morgunkaffinu“.
Það brá nú svo við, að á ein-
um mánuði fjölgaði áskrifend-
um Morgunblaðsins um helm-
Ing og þegar það var árs gam-
alt stærði það sig af því, að þá
sje áskrifendur hátt á annað
þúsund.
Jafnframt þessu komst hreyf-
ing á kaupmannastjettina. Aug-
lýsingar jukust stórum, því að
þrátt fyrir allan þann glund-
xoða, sem stríðið gerði, verður
því ekki neitað, að það setti
fyrst í stað fjörkipp í alla versl-
un. Það var óvissan, hin mikla
eftirspurn og hækkandi vöru-
verð, sem varð þessa valdandi.
Þarf ekki að rekja það nánar
hjer, en þessa aðeins getið til
að sýna hverjar afleíðingar það
hafði fyrir rekstur Morgun-
iblaðsins.
Stofnað frjettafjelag.
I sambandi við þetta er rjett
að geta þess, að vegna fjár-
skorts treystist Morgunblaðið
ekki til þess að fá jafn miklar
•og ýtarlegar fregnir af stríðinu
fyrst í stað, eins og margur
hefði óskað. Var þá það ráð
fekið að stofna hjer frjettafje-
lag. Höfðu blöðin „Morgun-
blaðið“ og ,,ísafold“ forgöngu
að því, en í fjelaginu voru auk
þeirra margir helstu kaupsýslu-
menn bæjarins, því að þeim reið
það á mestu að vita sem glögg-
ast um ástandið í álfunni. Jafn-
framt voru stofnuð lík frjetta-
fjelög út um alt land, og voru
'þau í sambandi við frjettafje-
lagið hjer. Samningur var gerð-
^ur við frjettastofu Reuters í
Lundúnum um að senda dag-
lega 100 orða skeyti og höfðu
í þá ekki fyr þekst á íslandi aðr-
ar eins frjettasendingar. Skeyt-
in voru send til Morgunblaðs-
ins; það Ijet þegar þýða þau og
; prenta síðan á ensku og ís-
| lensku. Sendi það svo skeytin
jafnharðan til allra þeirra, sem
í frjettafjelaginu voru, og sím-
aði þau til allra frjettafjelaga
jút um land. Þessi skeyti byrj-
uðu að koma 21. ágúst og heldu
þau áfram daglega til áramóta.
Bresku frjettirnar.
j Haustið 1914 mintist hinn út-
sendi ræðismaður Breta, Mr.
úable, á það við ritstjórann, að
utanríkisstjórn Breta sendi dag-
lega út frjettir um stríðið, og
mun hafa látið þess getið, að
hann gæti útvegað Morgun-
blaðinu þær ókeypis, ef það vildi
þýða skeytin og birta. Þessu
tók ritstjórinn auðvitað fegins-
liendi, og birtist fyr^ta skeytið
í blaðinu á ársafmæli þess. Síð-
an heldu þessi, skeyti stöðugt
áfram þangað til stríðinu var
lokið.
Horft um öxl, eftir árið.
I yfirlitsgrein, sem birtist í
blaðinu þegar það var ársgam-
alt segir svo:
„Meginregla Morgunblaðs-
ins var sú, að flytja lesendum
sínum miklar og áreiðanlegar
frjettir hvaðanæva. Munu allir
þeir, sem líta vilja á það hlut-
drægnislaust, hvernig Morgun-
blaðinu hefir tekist að leysa
það hlutverk sitt af hendi, verða
að viðurkenna, að það hefir
flutt meiri frjettir en nokkurt
annað íslenskt blað hefir gert
til þessa. — — En auk þess
hefir Morgunblaðið flutt alls
konar fróðleik, skemtandi
greinar og sögur, sem hafa ver-
ið hver annari betri. Hefir það
að öllu samtöldu flutt lesend-
um sínum miklu meira lesmál á
einu ári, en nokkurt annað ís-
lenslct blað. Og til þess að færa
sönnur á það mál vort, skulum
vjer láta þess getið að 3520
dálkar af lesmáli hafa staðið í
blaðinu á þessu ári, eða til jafn-
aðar nær hálf þriðja síða á degi
hverjum".
Upphaflega var það skýr og
ákveðin stefna Morgunblaðsins,
að vera eingöngu frjettablað,
ópólitískt með öllu, er ljeti sig
engu skifta stjórnmáladeilurn-
ar í landinu. En er tímar liðu
reyndist það ritstjórn blaðsins
ókleift, að reka blaðið sem full-
komlega ópólitískt blað. Smátt
og smátt tók blaðið flokksaf-
stöðu til fleiri og fleiri mála,
fyrst einkum málefna er snertu
Reykjavíkurbæ, og síðan al-
mennra landsmála.
Útgáfukostnaður eykst.
F j árhagsvandræði.
Kaupendum blaðsins fjölgaði
með ári hverju jafnt og þjett,
bæði í Reykjavík og nágrenni,
! og ekki síður í ýmsum kaup-
; stöðum landsins.
En jafnframt hækkaði út-
gáfukostnaður blaðsins stór-
; kostlega vegna hækkandi
vinnulauna og afskaplegrar
^ verðhækkunar á pappír. —
Neyddist það því til að hækka
áskriftargjöld, fyrst upp í 75
aura á mánuði og síðan upp í 1
krónu. Var það þó með hálfum
hug gert, búist við því, að
! mörgum mundi þykja blaðið
|of dýrt og hætta að kaupa það.
En sú varð ekki raunin á. Fólk
'var orðið vant við verðhækk-
anir á öllum sviðum, og Morg-
unblaðið vildi það ekki missa.
| — Hækkun áskriftagjaldsins
og auknar auglýsingatekjur
I hrukku þó ekki til þess að
! standast útgáfukostnað blaðs-
jins, þó sparlega væri á haldið
já öllum sviðum. Við ritstjórn
jblaðsins unnu t. d. oftast nær
‘fyrst framan af aðeins tveir
jmenn, þeir Vilhjálmur Finsen
j og Árni Óla. Blaðið gat ekki
’greitt skuldir sínar við Isafold-
j arprentsmiðju, og jókst skuld-
i in jafnvel ár frá ári. Hinn
þröngi fjárhagur blaðsins hefti
alla framþróun þess og við-
gang. Helst svo fram til ársins
1919.
!
Stofnað blaðaútffáfufjelag.
Árið 1919 urðu tímamót í
sögu blaðsins. Þá efndu nokkr-
ir menn hjer í bænum til blaða-
útgáfu, í þeim tilgangi að kaupa
Morgunblaðið og ísafold, og
Úte-áfukostnaður óbærilegur
Blaðið minkað.
Frá nýári 1920 hófst prent-
araverkfall. Gátu þá engin blöð
komið út. En hinn 4. janúar
kom þó út „Frjettablað Morg-
unblaðsins og Vísis“. Var það í
sama broti og Morgunblaðið
hafði verið í upphafi, en ekki
nema 2 síður. Var það sett af
prentaralærlingum í ísafold,
með þegjandi samþykki prent-
ara, og gefið út til þess að
skýra lesendum blaðanna frá
málavöxtum. Kom aðeins út
þetta eina blað, og eftir viku
var verkfallinu lokið. *
Fyrsta blað „Morgunblaðs-
ins“ 1920 kom út 8. janúár. —
Hafði það þá verið minkað
mikið og var komið í það
brot, sem það er í enn í dag.
Um þessa breytingu segir svo
í blaðinu sjálfu:
„Þegar Morgunblaðið hóf
göngu sína í nóvembermánuði
1913, kostaði hvert rís af
pappír, sem í það fór, kr. 2.95.
Samskonar pappír var komnin
upp í 18 kr. í júlímánuði s.l.
hvert rís. Kaup prentara var
20 kr. á viku árið 1914. Og
í júlímánuði í sumar sem. leið
höfðu prentarar 54 kr. á viku.
En þrátt fyrir þessa gífurlegu
hækkun stækkaði Morgunblað-
ið þá um helming, vegna þess
að það bjóst við, að kostnaður-
inn mundi minka, að vísu ekki
prentunarkostnaður, heldur
pappírskostnaður.
En hin sorglega reynsla hef-
ir orðið sú, að pappír hefir
farið síhækkandi síðan. Og í
septembermánuði fengu prent-
arar enn 30% kauphækkun.
Og enn ber þess að geta, að
seinasta Alþing var svo hugul-
samt að hækka hið geypiháa
burðargjald blaða um 50% frá
nýári. Alt þetta hefði þó Morg-
unblaðið borið án þess að
kveinka sjer, ef enn meiri vand-
ræði hefði ekki steðjað að.
Rjett fyrir nýárið fekk blað-
ið skeyti frá pappírssala sín-
um um það, að állur blaða-
pappír hefði enn hækkað um
20%. Og nú, þegar blaðið byrj-
ar að koma út á þessu ári, hafa
prentarar enn fengið 40% kaup
hækkun.
Nú var úr vöndu að ráða
fyrir blaðið, hvernig það ætti
að standast þennan gífurlega
kostnaðarauka. Og það voru
ekki nema tvær leiðir til. Ann-
að hvort varð það að hækka
að stórum mun áskriftagjald
og auglýsingaverð, eða þá að
naínka. Hvorugur var kostur-
inn góður, en að lokum var
það afráðið, að taka hinn síð-
ari, og minka brot blaðsins
fyrst um sinn“.
Skift um ritstjóra og aðra
starfsmenn.
Eftir að Einar Arnórsson
ljet af ritstjórn Morgunblaðs-
ins var Vilhjálmur Finsen enn
einn ritstjóri blaðanna Morg-
unblaðsins og vikublaðsins
ísafoldar.
Hinn 1. júní 1921 tóksÞor-
steinn Gíslason við stjórnmála-
ritstjórn blaðanna. Um leið var
Lögrjetta gerð að vikublaði
Morgunblaðsins jafnhliða ísa-