Morgunblaðið - 01.12.1934, Page 5

Morgunblaðið - 01.12.1934, Page 5
MORGUNBLAÐIÐ 5 'Sxyppi, og þegar Vestan loks ;spyr í öngum sínum: „Hver ■ert þú?“, þá svarar hún: ,,Jeg er konan. Jeg er fullkomnunin. -Jeg er lífið sjálft. Og jeg elska 'jþig. Það skal engin njóta þín «önnur en jeg — að eilífu“. í .-;sömu svifum kemur Alda inn <og ætlar að hverfa til unnust- ,-ans — en móðirin þrífur byssu og skýtur hana. Á því endar ileikurihn. Það verða sjálfsagt skiftar (skoðanir um hvort þessi leik- ;.ur um dýrið í konunni hafi ver- ið hrífandi eða ekki. Mig hreif i'hann ekki, hvorki við lestur verksins nje sýningu þess. — Skáldinu hefir tekist að gera konuna svo auðvirðilega, svo fullkomlega einskisvirði og leið inlega, að manni er sama hvað úr henni verður (og eins er raunar um alt hitt fólkið). En þar með hefir hann girt fyrir 'þann möguleika, að verkið feng* á sig tignarsvip stórfelds harm- leiks. Samt gæti leikurinn ver- ið mikið skáldverk, ef djúpt væri lagst í lýsinku á mann- 'legu eðli. En vjer kynnumst að eins ytri einkennum þess dýrs- lega bruna, sem æðir í brjósti konunnar, hamaganginum, rógn um, hótununum......... Það kann að virðast furðu- legt hve skáldið seilist langt. i vilja sínum til þess að gera þessa konu. og manninn, sem hún elskar, að tilkomulausum plebbum (svo að jeg noti tæki- færið til þess að ritfesta þá orðmynd, sem latnesk-danska • orðið plebejer hefir fengið á ís- lensku) —- þennan mann, sem finst mest ríða á því að segja unnustu sinni, að hann hafi sofið hjá móður hennar, og það ;af því að stúlkan sje svo sak- laus („Beittu skynseminni, ’ Gæa. Við erum skyldug til að Játa fyrir Öldu hvað hefir gerst“. „Hennar sakleysi skal verða minn dómari“ — er það furða þó að konan hrópi: „Fífl! Ræfill! Þú ert hlægilegur!“), ---og þessa konu sem segist hafa verið „rotið hræ“ (seinna „úldið hræ“) á heimili manns- ins síns, og ásakar Vestan með þessum orðum: „Hvílíkur ,kav- alér! Hafa öll gögn og gæði af móðurinni um nótt, ög flýta sjer svo að kjafta í dótturina að morgni.“ En það er ef til vill ekkert við þetta að athuga. Það kann að hafa vakað fyrir skáldinu að lýsa auðvirðilegu fólki, og því, að engu skifti hvað um auðvirðilegt fólk verði, örlög þess sjeu ómerkileg, blátt á- fram af því, að sálarlíf þess skorti-dýpt og mikilleik og feg- urð. Ef þetta hefir verið ætlun skáldsins þá má segja að í viss- um skilningi hafi verkið lán- ast — en hinsvegar er erfitt að hugsa sjer öllu ólánlegri ætl- un, nje líklegri til þess að geta af sjer tilkomulaust skáldverk. Það er undarlegt að hugsa til þess að þetta verk skuli vera eftir sama skáldið sem skóp hina meistaralegu harmsögu Sigurlínu í Marai'búð („Þú vín- viður hreini“). Hversu auðug og fögur og sönn er ekki lýs- ingin á kveneðli hennar, sem líka ber í sjer örlagadóminn um hrösun og niðurníðslu — og hversu fátækleg, ömurleg og ófullbui'ða er ekki lýsingin á sálarlífi og falli hinnar „borg- aralegu" konu! Þegar H. K. L1 skrifaði „Vefarann mikla frá Kasmir“, gat hann skilið borg- arafólk, ekki síður en aðra, en síðan hann hneigðist til kom- múnisma, hættir honum altaf til að verða að smáskáldi hve- nær sem hann lýsir fólki, sem lifir við sæmileg kjör. Þetta verður meira og meii'a áber- andi í hverri nýrri bók sem frá honum kemur — og hvergi meir en í þessum sjónleik. Eg er ekki með þessu að gefa í skyn, að honum beri að ger- ast afhuga öllum kommúnisma — slíkt liggur auðvitað ritdóm- urum hans í ljettu rúmi, — en gæti hann ekki verið kommún- isti án þess að bíða tjón á skáldgáfu sinni? Soffía Guðlaugsdóttir Ijek frú Kaldan, af öllum sínum myndugleik, geðríki sínu, mildi og ofsa í tilfinningum. Hún var góð við þessa konu, sem hún var að leika, gerði hana eins geðfelda óg henni frekast var unt. Manninn ljek Brynj- ólfur Jóhannesson, Og tókst að skapa úr honum spaugilegan karl. Ungfrúna ljek Nini Stef- ánsson, hún var viðfeldin og náttúrleg á leiksviðinu, en leik- ur hennar nokkuð litlaus, og framburður ekki altaf áheyri- legur (en það stendur vonandi til bóta þegar ungfrúin venst leiksviðinu betur). Vestan ljek Þorsteinn Ö. Stephensen, þung- lamalega og einlátt, hann virt- ist ekki fallinn til þess að leika elskhuga. Indriði Waage Ijek tónlistarnemandann, og gefði hann að meira viðundri en manni virtist þörf á. Leiknum var mjög vel tekið, lófaklapp eftir hvern þátt. Kristján Albertson. Norrænn klúbbur í Vínarborg. Fyrir tveimur árum var í Vín- arborg stofnaður nórrænn klúbb- ur. „Skandinavischer Klub in Wien“ og voru stofnendur lians aðallega það fólk, sem fór sem börn til Norðurlanda á þrenging- arárum : Strjðsins og dvaldist þar lengri og skemri thna. í sambandi við þennan klúbb eru líka klúbb- ar hinna ýmsu Norðurlanda. Fyrir skömmu flutti barón Hans v. Jaden fyrirlestur í klúbbnum um Island og sýndi 80 skugga- myndir hjeðan. Áuk þess voru menn látnir lilusta á 4 grammó- fónplötur með íslenskum söngv- um, þar á meðal „Ó, guð vors lands“, og hlýddu menn á það standandi. Söngkonan Frieda Elsner söng fjögur lög eftir Kalda lóns. J. Schopka konsúll hafði gefið klúbbnum stóran íslenskan fána og blakti hann nú í fundarsaln- um í fyrsta skifti. Nýjar bækur: í dag kemur í bókaverslanir: Bjarní Thorarensen: Úrvalsljóð. (fslensk úrvalsljóð II.) Kristján Albertson, rithöf., hefir valið kvæðin og ritar formála um „Bjarna Thorarensen sem þjóðskáld íslendinga.“ Birtist formálinn í heild hjer í blaðinu í dag. Bókin er í litlu broti innb. í mjúkt alskinn, gylt að ofan, og er frágangur allur hinn sami og á fyrsta bindi 1 þessu safni, Úrvalsljóð Jónasar Hallgrímssonar, sem kom út 1. desember í fyrra, og er verðið hið sama. Jakob Jónsson: Framhaldslíf og nátímaþekfcíng. Þessi bók er fræðirit um sálarrannsóknir nútím- ans eftir sjera Jakob Jónsson, prest á Norðfirði, mun vera hið eina rit, sem frumsamið er á ís- lensku, er gefur yfirlit yfir þetta mál í heild sinni, samkv. nýjustu rannsóknum. Höfundur tekur fult tillit til heilbrigðrar gagnrýni, sem fram hefir komið, og skýringa frá öðrum en spiritistum, og kemur því að notum fyrir þá, sem vilja kynna sjer málið frá fleiri en einni hlið. Sjö myndir (dulrænar ljósmyndir, vaxmót o. fl.) eru í bók- inni. Einar H. Kvaran rithöf. ritar formála fyrir bók- inni. Verð bókarinnar er kr. 6.00 hft. og kr. 8.00 ib. í gott band. Tómas Gtiðmundsson: Fagra veröíd. 3. útgáfa, kemur eftir hélgina. Þessi ljóðabók, sem átti því einstaka láni að fagna, að tvær út- gáfur seldust af henni á rúmum mánuði í fyrra, er nú komin út í 3. útgáfu. Verðið er hið sama og áður kr. 5.00 hft. og kr. 7.50 ib. Aðalsala ofangreindra bóka er hjá: IW-liltllEM Bélcitverstiin - Stini 2721» Dragið ekki að panta Jóla- mynd- irnar. Lítið í sýningarg-luggann hjá polyfoto í dag. Vinsælasta Jólagjöfin er polyfoto stækkun frá 'Ijóst er af kvæðum lians, að liann liafi elskað jarðnesk gæði heitt og notið þeirra hraustlega. Hann -elskaði sorgina og dauðann af því . að lund hans og ímynduji skynj- uðu alla fegurð sjúkleiks og visn- unar, og andi hans var alliraustur, gagnvart öllu í lífinu kendi hann hreystinnar í brjósti sjer og gáf- unnar til að njóta. Hann elskaði . andstreymið vegna þess að hann markaðí mennina fyrst og fremst ■ á því, hvernig þeir reyndust þeg- ar á hertí, og vegna þess, að hann var þrekmenni, sem u,nni þreki og vitsmunum framar öllu öðru. Hans manngildishugsjón var sú hetjulund, sem lætur andstreymið brotna á sjer eins og klettur haf- ið, af því að hún hefir af ramm- leik anda síns, frjósemd hans og visku bygt sjer „klátralieim“, sem • ekkert fær á unnið nje í rústir lagt. Þessi hugsjón er kjarninn í boðskap Bjarna til þjóðar sinnar . og kemur skýrast og fegurst frám í kvæðinu mn Svein Pálsson : Eins voru blómin sem áður í augum þjsr, frændi, þá hneit þjer hjarta ið næsta lijörinn, forlaga — brotnuðu boðar mótlætis á baki þjer sjálfir; og seggir sáu þig standa liinn sama og áður. Frjáls þinn og auðugúr andi sjer átti og nýtti álfaslot hvérjum í hamri og liægindi í skýjum, búgarð hvers í blómsturs bikari miðjum, og hvern til viðtals sjer valdi af vitringum liðnum. Orlaga örvar því náðu þig aldrei að fella, að undan færi þinn andi ætíð sjer hafði; var liann að leikum með liðnum, eða ljósálfum muna, harmanornir þa heima hann hugðu að finna. Ef til vill hefir Bjarni Thorar- .ensen verið vantrúaður á íslenskar framfarir. Hann hefir að minsta kosti ekkert viljað eiga undir ytri hamingju um það, hvort íslend- ing'um vegnaði ver eða betur. Hann harmar lítt fátækt og ófrelsi þjóðarinnar, eu vill um fram alt að hún varðveitist „sálarstyrk og hjartahrein“, að hún skilji feg- urð sinna lrjara og sinnar ógæfu. og að andlegt líf hennar sje auð- \igt. og heilbrigt- Ef til vill hefir honum ekki verið skapi f jarri að óska sjer hana eins og Odd Hjaltalín: Konungs hafði hann lijarta með kotungsefnmn. Vafalaust hefir hann talið að mestu varðaði að hún kynni Laugaveg 3. Kaldal. Helldsala eggjasölasamlagsins tekur til starfa í dag og er afgreiðslan hjá Sláturfjelagi Suðurlands við Lindargötu. Sími 1249. Verða þar daglega ávboðstólum nýorpin egg ,stimþluð og flokkuð og er það trygging fyrir vörugæðum. Eggin eru seld í pappaöskjum með 10 stykkjum í hverri, og í stærri kössum. Lækkað verð, en eggin að eins seld gegn staðgreiðsln. upprjett að ganga mót örl a gastraum i. Ekkert íslenskt skáld hefir sem haiin kent þjóð sinni að bera ham- ingjuleysi án þess að bíða tjón á sálu sinui, og- taka öllu, sem að liiindmn ber, og öllu, sem er eilíf- lega óblítt í íslenskum kjörum, af andagift og þreki. er merkfl fiiiina vandlátu. Ný agg frá hænsnabúi í Sogamýri koma daglega. Kaupfjelag Borgfflrðflnga. Sími 1511.

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.