Morgunblaðið - 21.04.1936, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 21.04.1936, Blaðsíða 5
I»riðjudaginn 21. apríl 1936. MORGUNBLAÐIÐ Rannsóknastofan í þágu atvinnuveganna tiloúin næsta vor. Byrjaö á hús- inu í þesswm mánuði. Einar Arnórsson próf.: T þessum mánuði verð- ur væntanlega byrj- að að reisa rannsóknar- stofu í þágu atvinnu- yeganna við Háskóla Islands. Gert er ráð fyr- ir, að húsið með innan- stokksmunum, utanhúss leiðslum o. fl. kosti alt að 200,000 kr., og legg- ur Háskólinn þetta fje fram af tekjum happ- drættis samkv. lögum. Gert er ráS fyrir að húsið verði tilbúið næsta vor. Fer hjer á eftir stutt lýsing á húsinu: Húsið er 3 hæðir, kjallara- laust, hátt port með lágu risi. 'Stærð hússins er 30 XH metr- ar. A neðstu hæð eiga landbún- aðarrannsóknir að fara fram, þar verða herbergi fyrir rækt- nnatilraunir, jarðvegsrannsókn- ir, plöntupatologi og húsdýra- íræði. Miðhæðin öll er fyrir efna- rannsóknir og er stærsta efna- rannsóknarstofna þar 12X10V& metri. Á efstu hæðinni verður fiskirannsóknum komið fyrir •og verða þar fjórar vinnustofur ásamt geymslu, en á sömu hæð er komið fyrir kenslustofu og rannsóknarstofu fyrir nemend- %ir í efnafræði. Á þakhæð á geymlsa að yera. Húsið alt verður mjög yandað og alt fyrirkomulag af nýjustu gerð. Gert er ráð fyrir, að rannsóknarstofa þessi verði síðar ný kenslu- deild við háskólann, atvinnu- deild. Tilboð í húsið- Húsameistara hafa borist tilboð í húsið, miðstöð og raf- lagnir, Lægsta tilboðið í bygg- inguna er 105.000 kr. (Guðm. 'Gíslason o. fl.), en hæsta til- boðið 170 þús. kr. Tilboði frá Ingibergi Þorkelssyni o. fl. (116.300 kr.), hefir verið tekið. Lægsta tilboðið í hita- og hreinlætistæki er 20 þús. (frá Óskari Smith), en hæst 27.250 kr. Var lægsta boði tekið. Lægsta raflagna tilboðið er 3050 kr. (frá Eiríki Helga- syni), en hæst 6370 kr. Tekið var lægsa boði. Húsið verður reist á há- skólalóðinni (við Stúdlenta garðinn). --------» m •------ ísland erlendis. í hollenska viku blaðinu „ABC" birtist 15. mars grein um landnám íslands og fylgja henni nokkrar myndir. — Greinin og myndirnar eru td sýnis I glugga Morgunblaðsins. Sýslumenn hjer á landi hafa flestir lítinn tíma eða engan af- gangs frá embættisverkum sínum til ritstarfa, enda eru því engin takmörk se,tt, hvaða störfum er á þá hlaðið. Er og eigi kunnugt, að nokkur þeirra manna, se'm nú gegna hjer sýslumannsembætti iðki sjerstaklega þjóðleg fræði, nema Þorsteinn Þorsteinsson sýslumaður í Dalasýslu. Það vissu menn áður, að Þorste'inn var bók- fróður maður og bókasafnári mik- ill, en hitt vissu vís.t færri, að hann fengist við sjálfstæðar sögu- rannsóknir. En nú er það komið á daginn, að hann hefir leyat af hendi merkilegt starf á þessu sviði. Merkastur sýslumaður ein- hver hjer á landi var Magnús Ke,tilsson, sýslumaður í Dalasýslu (f. 1732, d. 1803). Þorsteini sýslu- manni fanst að eftirtíminn hefði ekki gert Magnúsi sýslumanni Ket- ilssyni þau skil, sem vert hef ði ver- ið, encla þótt afkomendur hans sjeti. orðnir feikna margir — nú eru uppi afkomendur hans aðal- lega í 4. og 5. lið — og eigi all- fáir þeirra mikils umkomnir mehn, svo sem niðjar Jóns sýslumanns Thoroddsens, Sturla, og Friðrik Jónssynir, Sigurður og Guðmund- ur Eggerz, Einar M. Jónasson og aðrir Skarðverjar, Lárus Fjeldsted og þeir frændur. Því hefir Þor- steinn hafist handa um samningu og útgáfu rits um Magnús Ke'tils- son. * í riti Þorsteins sýslumanns er mjög margskonar fróðleikur. Það hefir á yfirliti yfir ástandið í Dalasýslu milli 1750 og 1760. Voru þá illæri um land alt, fjárfellir og mannfellir, jarðir lögðust í eyði, búendur flosnuðu upp af býlum sínum og gerðust vergangsmehn. Nokkru síðar (1764) hófst fjár- kláðinn, og eyðist þá fjárstofn manna mjög. Harðindi allmikil voru árin 1777—1780, og svo komu Móðuharðindin 1783—1784, og fell þá bæði fólk og búpening- ur, sem kunnugt er. Þót,t Dala- sýsla yrði hart úti, þá varð þó kostur margra hinna hluta lands- ins miklu verri. Er glöggt yf- irlit yfír ástandið í Dalasýslu um þessar mundir í riti Þorste'ins sýslumanns. Þegar yfirlitskaflanum um al- ment ástand í Dalasýslu á síðara helming 18. aldar þrýtur, koma lýsingar og æfiþættir nokkurra þeirra manna í Dalasýslu, er sam- tíðamenn voru Magnúsar Ketils- sonar. Varpar margt í þáttum þeim Ijósi á menn og aldarfar þeirra tíma. Rekur Þorsteinn þar sögu Bjarna ríka Pjeturssonar á Skarði, sona hans, Eggerts á Skarði og Brynjólfs í Fagradal. Var Eggert faðir Ragnhildar, fyrri konu Magnúsar Ketilssonar, en Brynjólfur faðir Elínar, síðari konu hans, eh í f jórða lið voru þeir frá Staðarhóls-Páli og Helgu Aradóttur. Þá er sag,t frá Boga gamla í Hrappsey Benediktssyni, Katrínu á Staðarfelli Björnsdótt- ur, ekkju Gísla Jónssonar í Máva- hlíð og stjúpu Magnúsar amt- manns Gíslasonar og Guðríðar konu Finns biskups. — Var Katrín mesta merkiskona. Og loks segir frá nokkrum prestum í Dalasýslu um daga Magnúsar Ketilssonar. Magnús Ketilsson sýslumaður Eftir Þorstein Þorsteins- son VIII+263 bls. Reykja- vík 1935. Þá hefst aðalhluti bókarinnar, um Magnús Ketilsson sýslumann. Segir fyrst frá ætt hans allræki- lega. Var Magnús góðættaður, af ætt Björns Magnússonar á Laxa- mýri og Þorláks biskups Skúla- sonar og því kominn af Steinunni laundóttur Guðbrands biskups. Segir svo frá uppvexti Magnúsar, skólaferli og námi e'rlendis, fyrstu embæ.ttisárum, kvonfangi og bú- skap í Búðardal. Gerðist Magnús auðugur maður. Fellu honum til bæði >arfar og gjafir, enda græddist honum fje. Var hann og starfs- maður mikill, forsjáll og ráð- svinnur, en heldur þótti hann glöggur í viðskiftum og ekki ör á fje. Harður þótti hann og við ólöglega flakkara og be'tlimenn, svo að frá þótti bera, enda stjórnsamur í besta lagi, bæði á heimili sínu og í embætti. A þeim tímum var og allur almenningur mentunarlítill og örfátækur. Yf- irvöld og stórættaðir auðmenn, sem enn var talsvert af í landi, ljeku fátæklinga þá stundum svo hart, að með ólíkindum mundi nú þykja, og drottnuðu þá margir hinna auðugrí- og mikilhæfari sýslumanna með emræði miklu yf- ir sýslubúum sínum, þeim er eigi sátu í skjóli annara auðugra og mikilhæfra manna. Hefir Magnús Ketilsson verið einn slíkra sýslu- manna.. Þótti hann og eigi mjög þýður við fólk alment, en gat þó verið ræðinn og skemtilegur í við- tali. i En Magnús er eigi heldur me'rki legri en ýmsir aðrir sýslumenn fyr og síðar fyrir embættisrækslu sína, þó að hiin væri í góðu lagi að þeirrar tíðar hæ,tti. Hann var að vonum að mörgu leyti mjög svo barn síns tíma, þar á meðal alldrykkhneigður á efri árum, eins og valdsmönnum var títt. En Magnús er merkilegri flestum samtíðarembættisbræðrum sínum fyrir lærdóm sinn og ritstörf. Eru góð og rækileg skil gerð á þeim efnum í riti Þors,teins sýslumanns. Magnús var eigi aðeins góður bú- höldur, heldur var hann og fræði- maður og tilrauna á því sviði. Samdi hann ýms rit og greinir um búfræði og búnaðarháttu, og helt dagbækur, þar sem marga fræðslu má f á um menn, atburði og búskap á þeim tímum. Magnús var mikið við Hrappseyjarprentsmiðjuna rið- inn og gaf út mánaðarrit (á dönsku) vun skeið. Eitt verk, sem Magnús hefir unnið, hefir lengi verið, og er enn, styrkur mikill þeim, er við sögu landsins fást, einkum rjettarsögu. Er það til- skipanasafn hans og konungsbrjefa frá 1450 til 1730 („Forordninget og aabne Breve") í 3 bindum, Hrappsey 1776, 1778 og 1787. Lagamaður var Magnús þó ekki sagður meira e'n í meðallagi, og er það fráleitt oflof. Magnús þótti lærður gmðfræðingur að þeirra tíðar hætti og samdi guðfræðirit, mætavel að sjer í latínu og grísku, og þar að auki í nýju málunum (þýsku, ensku og frönsku), sem þá hefir varla verið mjög títt. í sögu Islands og einkum ættfræði var hann mjög vel að sjer og iðk- aði þau fræði mikið. Er hjer fljótt yfir sögu farið. Segir í riti Þorsteins sýslumanns gerr frá öllu þesu. Felst mikil vinna að baki ritinu. Frásögnin öll er viðfeldin, látlaus og málfar alt viðkunnanle'gt. Sameinar höf- undur vel fræðimensku og að- gengilega frásögn og greinagóða og fordildarlausa framsetningu. Hann vill hvergi halla rjettu máli og rennir traustum rökum undir niðurstöður sínar eftir því sem e'fni standa til. Getur hann þess þó, að vel kunni sjer að hafa yfir þetta eða hitt sjest, enda er torleitað svo í handritasöfnum, að eigi kunni ýmisle'gt ófundið og ó- notað að verða, og þarf engan að furða, þótt svo kunni hjer og ,að vera. Hefir og aðstoða höf. um notkun handrita eigi verið sem hægust, þar sem hann hefir ve*rið bundinn við embættisstörf í öðr- um landsfjórðungi. Á höf. miklar þakkir skilíð fyrir rit sitt, og er það honum til fullrar sæmdar. Mun öllum, er ísenskum fróðleik unna, þykja mikil fengur í riti þessii. Framan við bókina er rauðkrít- armynd af Magnúsi Ketilssyni, er gert hefir Sæmundur prestur Magnússon Hólm. En að bókar- lokum eru skjöl nokkur varðandi Magnús Ketilsson og nafnaskrá. Sögiifjelagið hefir keypt ritið af höf. Upplagið er um 1000, og verða þeir fjelagar Sögufje- lagsins, sem skuldlausir verða 1. maí 1936 fyrir árið 1935 og fyrri ár, látnir fá ritið með bókum fje- lagsins þetta ár. Reykjavík, 28. mars 1936. Einar Arnórsson. Norski samn- ingurinn. Fyrlrspurn Á Alþlngi. QUÐBRANDUR ísberg ^ flytur í neðri deild svo- hljóðandi fyrirspurn til ut- anríkismálaráðherra: „Hefir verið sagt upp við- skiftasamningi milli íslands og Noregs frá 17. september 1932, eða ef svo er ekki, má þá vænta þqss, að svo verði gert á þessu ári?" Eins og kunnugt e'r, fór Har- aldur Guðmundsson utanríkismála ráðherra utan á s. 1. ári og skýrði blað hans, Alþýðublaðið þá frá því, að erindið væri að fá norska samninginn endurskoðaðan, en ef það e'kki fengist, myndi þessum „landráða"-samningi verða ' sagt upp, sagði Alþýðublaðið. Síðan hefir Alþýðubl'aðið ekki minst á þenna ,,landráða"-samn- ing og er pví fyllilega tímabært að fá eitthvað að heyra, hvað ut- anríkismálaráðherrann hefir af- rekað í u,tanförinni. -«®>í^ Vinnulöggjöfin. Verður milliþinga- nefnd skipuð i málið? Nýreyktur lax, Bögglasmjör. Tólg. Kjðtbúðin Herðubreifi Hafnarstræti 18. Sími 1575. Fyrirliggjandi: Hessian, Bindigarn, Saumgarn, Pokar, Fiskkörfur, Presenningar.. Mottur o. fl. \a. Anderaen. Hafnarhúsinu, Tryggvagötu. Sími 3642. QNEMMA á þessu |)ingi ^ fluttu þeir Thor Thors og Garðar Þorsteinsson frumvarp um vinnulöggjöf og hefir efni þess verið ýt- arlega rakið hjer í blaðinu. Frumvarpi þessu v.ar þégar vísað til allsherjarnefnlar neðri deildar, en stjórnarliðar í nefnd- inni hafa ekki fengist til að af- greiða málið. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í ne'fndinni hafa fyrir nokkru skilað nefndaráliti um málið og leggja til, að frumvarpið verði samþykt. Ekkert hefir hinsvegar bólað á áliti frá stjórnarliðinu. Aftur á móti er nú framkomin tillaga ,til þingsályktunar um skipun milli- þinganefndar í málinu og er Jör- undur Brynjólfsson flutningsmað- nr hennar, en hann á sæti í alls- herjarnefnd af hálfu Framsókn- armanna. Þessi þingsályktunartillaga Jor. Br. er flutt í sameinuðu þingi og er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela 5 manna milliþinganefnd að athuga og undirbúa fyrir næsta þing lög- gjöf um vinnudeilur. Skulu 4 nefndarmenn kosnir hlutfalls- kosningu í sameinuðu Alþingi, en hinn fimti sje skipaður af atvinnu málaráðherra, og er hann formað- ur nefndarnnar. Kostnaður sá, er af nefndarstörf tinum leiðir, skal greiddur úr rík- issjóði". Sehnilegt er, að þessi verði þá „afgreiðsla" þessa stórmáls 'að* þessu sinni.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.