Morgunblaðið - 17.08.1940, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 17.08.1940, Blaðsíða 5
-Laugardagur 17. ágúst 1940. • 1 Útjref.: H.f. Árvftknr, K«jr*j».vlk. Bltatjörar: Jðn KJartanwKiB, Vii.ltýr Stef&naum (AbTTrðcTTD.). Anclísingar: Áml 01«. KiUtjórn, auslýalncror oar «í*»«itlij;«.: Austuratrætl S. — Skal XMO. JUkrlftarKJald: kr. !,*• * BtaailVl innanlanda, kr. 4,M iilaailaatla I lauaasölu: 20 aura otntiikHl, 18 aura. m«0 L*»tx5k. Langt stríð 'Í^Ai) hefir ekkert enn orðið ¦^ úr hinni miklu innrás "IÞjóðverja í Bretland, sem menn íha'fa altaf verið að búast við. .JEinhvérntíma, fyrir all-löngu — .l>að var víst þegar þýski herinn fór hina miklu sigurför yfir Holland, Belgíu og Frakkland -----kom fregn um það, að hinn 15. ágúst myndi Hitler halda innreið sína í London. En 15. ágúst leið, án þess að neitt sjer- stakt gerðist og þann dag var ekki vitað, að einn einasti frjáls, jþýskur hermaður væri í Bret- landi. Síðustu dagana hafa loftbar- dagar við strendur Bretlands og yfir landinu færst mjög í auk- .ana og orðið ægilegri með degi hverjum. En eftir þeim fregn- um að dæma, sem breska her- stjórnin hefir sent út, hefir M>ýski loftherinn síður en svo :farið sigurför í þessari viður- eign. Hinsvegar koma alt aðr- ¦ ar fregnir frá þýsku herstjórn- inni og því ókleift fyrir okkur, ísem áhorfendur að hildarleikn- <um, að vita hið sanna. Hitt er : staðreynd, sem allir vita, að inn-: rásin í Bretland hefir ekki átt sjer stað ennþá, hvað sem tafið Ihefir hana. Allar líkur benda til þess, i að það ætli að rætast, sem Bret- ar hafa frá upphafi sagt, að stríðið taki ekki enda á þessu -ári, og ekki því næsta, heldur :verðum við að horfast í.augu við langt stríð. En hvernig verð- i ur umhorfs þá í ýmsum þeim . löndum, sem hertekin hafa ver- ið og allar bjargir eru bannað- -ar? Menn eru þegar farnir að • tala um fæðuskort i sumum þessara landa. Hvað mun þá verða, þegar frá Iíður og vetr- -arkuldarnir koma? Við Islendingar getum verið ! hamingjusamir yfir okkar hlut- skifti, er við berum það saman við hlutskifti ýmsra annara |)jóða. Við höfum nóg að bíta ¦ og brenna og við getum unnið að okkar framleiðslustörfum. Eitt er þó, sem skyggir á. Allmargir íslenskra námsmanna o. fl., dvelja á Norðurlöndum, - sem haf a hug á að komast heim, en ekki tekist ennþá, að verða þeim til liðsinni? í því efni. ís- lenska stjórnin vinnur stöðugt að þessu máli og heíir sti;ndum heyrst, að jr"°;*a.st myndi úr því. En *\*o hefir afturkippur Iltomið a ný. Við væntum þess fastlega, að "'.rccVn hí>rst.it6rrn'n íreroi okkur ^i i;* .,„;,, nm ^ptia mál, og að dlir ^iendingar,?!''n heim vilja, 9-p-í- «mH hin?-<ð fyrir yetur- Starfaði í þrjátíu ár fyrir Reykjavíkurbæ Þættir úr sðgu Reykjavikur, rifjaðir upp á 65 ðra afmæli Kaud Zirnsea fyrv. borgarstjðra Knud Zimsen fyrv. borg- arstjóri er tvímæla- laust sá maður, sem lengst og mest hefir fylgst með stækkun og framþróun Reykjavíkur. Liðin eru nál. 40 ár síðan hann fyrst gekk í þjónustu bæjarins, þá nýútskrifaður verkfræðing- ur. Með sívakandi áhuga hefir hann altaf síðan fylgt framþróun bæiarins og mál- efna hans og helming þessa tímabils verið sá maður, er hafði alla þræði beirra í sinni hendi. Hann á 65 ára afmæli í dag. Fyrir alla þá, sem hafa hug á að kynnast framfaramálum Reykjavíkur, er ekki hægt að finna betri heimildarmann en Knud Zimsen. Jeg heimsótti hann hjer á dög- unum á hinu vistlega heimili hans við Bjarkargötu. f skrifstofu hans, þar sem við sátum, eru margar myndir af frændliði hans og for- feðrum og barst talið að þeim, Ymsir þeirra voru athafnamenn í Reykjavík á öldinni sem leið. Pöð- urafi Knud Zimsen, er hjer var búsettur, var Niels Kristján Haf- stein, sonur Due Hafstein á Hofs- ósi, og var hann bræðruiigur við' Pjetur Hafstein amtmann. Aldamótaárið lauk Knud Zim- sen verkfræðiprófi í Höfn. Var hann 3. íslendingurinn er lauk prófi við þann skóla. Þeir voru á undan honum Sigurður Thorodd- sen og Sigurður heit. Pjetursson frá Ánaiiaustum. Alt næsta ár vann Zimsen að verkfræðistörfum hjá bæjarstjórn Kaupmannahafn- ar. — Bæjarverk- fræðingur. En um fyrstu störf sín hjer heima fórust honum orð á þessa leið: Árið 1901 kom jeg hingað heim. Var jeg þá ráðinn hjá landsstjórn inni til að athuga möguleika á því að koma á fót klæðaverksmiðju hjer á landi. Upp úr þeim athiigunum var klæðaverksmiðjan Iðunn bygð. Það var að vísu ekki mín upp- runalega tillaga. Jeg vildi að verksmiðjan yrði bygð austur á Vestdalseyri. En fjye fekkst ekki til að reisa hana þar. Sumarið 1901 var jeg ráðinn til þess að verða verkfræðilegur ráðunautur bæjarstjórnar Reykja- víkur frá 1. maí 1Q02. Veturhrti áður var jeg í Höfn og vann að verkfræðistörfum fyrir bæjar- stjórnina þar, við holræsagerð og skipulagsmál í úthverfum bæjar- ins. Hafði jeg mikið gagn síðar af þátttöku minni í þeim verkum. Þá var verið að breyta holræsa- kerfi borgarinnar, svo það hpfðl ekki útrás í höfnina, he1 "iur \æri öllu afreru!i frá borginní dælt út í Eyrar^nnd. Aðalverk mitt. er híngað kom, var að gera uppdrátt af bænum, og semja fmmvarp að nýrri bygg- ingarsamþykt. Hafði íi.iklu verið hrófað upp af húsum hjer á þeim árum, er voru næsta óvönduð að öllum frágangi. Sum þeirra fuku. Jeg var kosinn í bygginganefnd 1903. Og byggingasamþyktin, er jeg samdi að mestu leyti, gekk í gildi 1. janúar 1904. Jeg hefi ein- mitt nýlega fundið uppkast mitt að henni undirritað 21. febrúar 1903, með blýantsskrifuðum smá- breytingum Halldórs Daníelsson- ar, er hjer var þá bæjarfógeti og mikilsráðandi á öllum sviðum, enda hinn mætasti maður. Og nú í vor lauk jeg ásamt Sigurði Pjeturssyni byggingafull- trúa og Einari Erlendssyni bygg- ingameistara við frumvarp að nýrri byggingasamþykt. Við Þvottalaug- arnar. Hver voru hin helstu verkefiii fyrir hinn verkfræðilega ráðu- naut bæjarins er þú komst hing- að? Þau voru ekki mörg eða mik- ilsverð. Aðalstarfið fyrst í stað var að gera uppdráttimi af bæn- um. Allar mikilsháttar fram- kvæmdir ,sem að vísu var talað um, voru þokukendir framtíðar- órar fyrir hugskotssjónum ýmsra bæjarfulltrúanna. Þá voru íbúar Reykjavíkur 6—7000. Eitt mitt fyrsta verk var að gera hlífðargrindur yfir Þvotta- laugarnar. Á þeim árum var fólk altaf við og við að brenna sig í Laugunum, og það stundum illi- lega. Ljet jeg gera grindur, eins og enn eru þar, úr galvaniseruðu járni. Sú ga-lvanisering dugar enn í dag. Sá sem hana annaðist hjet Mogensen. Jeg kyntist honum í H°fu. Hann var allur með örum í andlitinu eftir „lúpus". Hann var fyrsti sjúklingur Niels Fití- sens. Mogensen frjetti um tilraun- ir Pinsens með l.jóslækningar, þeg- ar þær voru á byrjunarstigi. Hann sneri sjer til Pinsens og sagði við hinn unga lækni. Jeg er allur að grotna niður af þessum sjúkdóm. Notið þjer mig fyrir tilraunadýr. En þó verkefnin væru engin stór, þá var fljótt í mörg horn að líta fyrir mig sem bæjarverk- fræðing, eða verkfræðilegan ráðu- ,naut bæjarins, þar sem jeg var um leið byggingafulltriii, heil- brigðisfulltrúi og átti að gera upp- idrátt af bænum í hjáverkum mín- nm. Á þessum næstu ámm var t. d. byrjað að jrera hjer holræsi. Það var í«n heJt.'nn Þorláksson som átti mestau heiðurinn af því að hrinda því verki á stað. Hann f6r fljótlega í ba>jarstjórn eftiv að hann kom heim frá námi. Vatnsveitat Menn, sem ekki vom í Reykja- ¦vík áður en vatnsveitan kom, eiga erfitt með að átta sig k því, hve Knud Zimsen. miklum óþægindum það olli í dag- legu lífi bæjarbúa að hafa æði misjafnt vatn og það af mjög skornum skamti. Þá var Landakotsspítali bygður. Vatnsskorturinn var spítalanum óbærilegur. Þurfti að sækja vatn- ið niður í bæ ,og var það oft ljelegt. Þá var ráðist í að grafa þar brunn er þótti jnikið verk. Schreiber var þá prestur í Landa- koti. Hann leitaði ráða til mín. Jeg eggjaði hann fastlega á að grafa brunninn uppi við spítal- ann, og sagði honum í hvaða dýpi hann myndi fá vatn. — Var það ekki getgáta þín? — Nei. Jeg taldi víst að þegar hann væri kominn með bmnninn niður í sömu hæð oy grunnvatn- ið er, í brekkurótinni, þá myndi þar vera vatnsrenslislag. Og þetta reyndist svo. En þetta varð djúpur brunuur. Sprengja þurfti hann niður í klöppina með dynamiti. Því voru menn ekki vanir hjer. Rafþráðarkveiking var ekki hægt að koma við. Menn ótt- uðust að sprengingin myndi ein- hverntíma koma of fljótt, meðan sá er kveikti á kveikjuþræðinum væri sjálfur niðri í brunninum. En spítalinn þurfti vatn. Og Schreiber prestur hafði ekki önn- ur ráð, en fara altaf sjálfur í tunnu niður í brunninn, sem dregin var Tipp í snatri, eftir að hann hafði kveikt. Afrensli þurfti svo að gera frá spítalanum. Það varð tíl þess að fyrsta framtíðarskipulagið var ^gert í Vesturbænum. Holræsið frá spítalanum var lagt þar sem það í framtíðinni gat fylgt tilvonandi ^Ægisgötu. Og um leið var gert ráð fyrir því hvar Öldugata, Rán- largata og Bámgata fæm yfir Æg- isgötuna og lega þeirra gatna á- kveðin þarna á túnunum. Gullið í Vatns- mýrinni. A þessum árum var alvarlega farið að hugsa um vatnsveitu til bæjarins, 'og komu fram, ýmsar tillögur. Þá fóru fram hinar frægu bor-» anir í Vatnsmýrinni. — Var það ákveðin skoðun manna, að hægt myndi að ná neysluvatni til bæjarins með bor- unumf — Já, ýmsir höfðu trú á því. Pirma eitt í Odense var fengiS til þess að annast borunina, og sendi hingað maim með bor. Verk- ið byrjaði 30. september 1904 og hjelt áfram um veturinn. En 3.t og 4. apríl vorið 1905 fanst gull á bornum, hvaðan sem það var komið. Það þóttu mikil tíðindi í þá daga, eins og menn muna. Jeg get mjer þess til hvað- an það gull komi og hvernig í því lá. En ekki er vert að fullyrða neitt um það, enda em menn hættir að hugsa um gullgröft hjer í Reykjavík. Boranirnar í Vatnsmýrinni fyr- ir neysluvatni til bæjarins hættu fyrst og fremst vegna þess að vatnið, sem kom upp úr borhol- unni, var svo heitt. Merkisdagur Reykvíkinga. Talað var um að taka vatnið úr Elliðaánum. En tillaga frá Jóni Þorlákssyni sigraði, um að leiða iþað úr Gvendarbmnnum. Hann var í undirbúningsnefnd Vatns- veitunnar. Um tíma, þegar pípurn- ar náðu upp að ám var vatnið tek- ið þaðan. En 16. júní 1909 var stór dag- ur í sögu bæjarins. Eftir honuns man jeg vel. Jeg var staddur á gatnamótum Laugavegs og Vatns- stígs þegar GrvendarbrunnavatniS kom til bæjarins. Þar var bruna- hani er hafðui- var opinn til þess að leiðslan springi ekki er hleypt var á ofanfrá. Múgur og marg- menni var þarna til þess að sja. með eigin augum er hið tæra berg- vatn stóð sem gosbmnnur upp úr götunni. Þetta var fyrsti stór- sigur tækninnar í daglegu lifi Refkvíkinga. Vatnsveitan kostaði 504 þúsunól krónur. Danskur verkfræðingur, Hansen að nafni, hafði yfirum- sjón með verkinu. Jeg vann metSf honum að undirbúningi og verK- stjórn. Gasið sigraði. Samtímis vatnsveitunni var far- ið að hugsa alvarlega um raf- magnsmálið. Margar tillögur komu fram. Jeg vildi altaf helst virkja Elliðaárnar. Aðrir hugsuðu mest um gasið. Ein tillagan var að fá hvorttveggja í senn og framleiða rafmagn með gasmótorum. En alt strandaði á fjeleysi. Gasstöðin fekst svo, með því móti, að þýskt fjelag bygði hana á eigin ábyrgð. Bærinn lagði fram mMH. Á SJÖTTU SÍÐU.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.