Morgunblaðið - 27.02.1941, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 27.02.1941, Blaðsíða 5
V Fimtudagur 27. febrúar 1941 IttotsimMaíiö Útgef.: H.f. Árvakur, JUykJaYlh. Ritstjörar: Jön Kjart&nsaon og Valtjx Stefánssoa (ábyruOarmaBur). Auglýsingar: Arnl óla. Ritstjórn, auglýsingar og afffrelVela: Austurstrætl 8. — Slml 1600. Áskriftargjald: kr. 8,60 Innanlanda, kr. 4,00 utanUnda. í lausasölu: 20 aura elntaklO — 25 aura meO Lesbók.' Sexlu^ur í dag: llatluriim hans Skúla SKTJLI Guðmundason hefir verið að leita að hattinum sínum — seinast í Tímanum á laugardaginn var. Hann hefir í skrifum sínum undanfarið sífelt verið að, vitna í útvarps- erindi Ólafs Thors, um atvinnu málin 1940, og staðfest það álit Ólafs, að auk togaranna, 'hafi hin bætta fárhagsafkoma ársins verið að þakka síldar- verksmiðjunum, frystihúsunum og því, að við áttum skipakost, til þess að koma afurðunum frá okkur. smiðjunnar. Á árunum 1932— '34 var Magnús Guðmunds- son atvinnumálaráðherra; þessu þýðir Skúla ekki að neita. En einmitt á þessum árum var verksmiðjunum fjölgað úr 5 upp í 12 og afköstin aukin 'úr 7 þúsund málum á sólarhring upp í 17 þúsund mál. Var þó afurðaverðið mjög lágt á þess- um árum. En frá þeim tíma hefir ríkisstjórnin enga verk- smiðju látið byggja, fyr en, er Ólafur Thors var atvinnumála- ráðherra, að hann flutti frum- Sveinn Björnsson sendiherra Hinsvegar hefir Skúli jafn- varp um verksmiðjuna á Rauf- framt haldið því fram, að alt .arhöfn, sem hefir fimm þúsund væri þetta Framsókn að þakka. mála afköst. Fellur þetta vel inn í málflutn- Alliance og ing Tímans, því aldrei er þar smiðjur, sem gátu unnið svo minst á þjóðnytjamál, að þúsund mál á sólarhring. Hinsvegar bygðu Kveldúlfur verk- 12 Framsókn eigi ekki allan heið- i urinn. „Er það minn eða þinn sjó- ;hattur", heitir grein Skúla á ^laugardag. Þar er enn Fram-|bera glegst vitni um, að það • Deilan um kæliskipið er hlægíleg. Það er ohrekjanleg staðreynd, sem þingtíðindin sókn eignað þetta alt — og íSkuli tekur sig eiga sjóhatt- ;inn. Er nú best að skoða hatt- :inn hans Skúla. var Magnús Guðmundsson, er bar fram frumvarpið um bygg- ingu kæliskipsins Brúarfoss. — Hann samdi við Eimskip um þetta mál og bar það fram til Ijer blaðinu hefir verið sigurs á Alþingi. Hitt kæliskip- sýnt fram á, að hugmyndin um »• „Arctic" keypti fiskimála- verkun og útflutning hraðfrysts nefnd, eftir að Ólafur Thors fisks hafi _ að því er lög-,var atvinnumálaráðherra. gjöfina snertir — fyrst komið [ "A" frain í frumvarpi Sjálfstæðis-! Svona er nú sannleikúrinn í manna um fiskiráð; þáverandi Þessum málum. stjórnarlið hafi hinsvegar tefcj En hvar er þá hatturinn hans íð upp hugmyndina, með þeirri Skúla?Hugmyndinni um frysti- *inu frávikningu, að fela ger- húsin og hraðfrysta fiskinn var samlega þekkingarsnauðum hnuplað ffá Sjálfstæðismönn- inönnum á þessu sviði fram-um. Síldarverksmiðjurnar hafa icvæmdir málsins, sbr. frum-'að langmestu leyti risið upp, varp þeirra um fiskímálanefnd/meðan ráðherrar Sjálfstæðis- Verður að líta svo á, að flokksins fóru með atvinnumál- Skúli hafi gefið upp alla vorn *n- &fl Var íráðherra Sjálf- i þessu máH, þar sem hann stæðisflokksins, sem tókst svo hefir nú ekki annað fram að giftusamlega með kæliskipið færa en það, að Sjálfstæðis- Brúarfoss menn hafi barist gegn frum- varpinu um fiskimálanefnd. — Um leið verður hann að við- urkenna, að hugmyndin sje runnin frá Sjálfstæðismönnum, en baráttan aðeins staðið um það, hvort þekking eða van- þekking ætti að vera við stýrið. • Um síldarverksmiðjurnar segir Skuli: „Fyrsta síldarverksmiðja rík- ísins tók til starfa 1930. Þá var Tryggvi Þórhallsson atvinnu- málaráðherra. Á næstu 8 árum voru verksmiðjurnar stækkað- .ar mjög oft og afköst þeirra margfölduð. Á þeim árumvoru . atvinnumálaráðherrar frá Fram sóknarflokknum og Alþýðu- flokknum, en aldrei frá Sjálf- stæðisflokknum". Sannleikurinn er hinsvegar þessi: Það voru Sjálfstæðis- menn, sem fyrstir byrjuðu starfrækslu síldarverksmiðju árið 1926. Það voru Sjálfstæð- 'Ströndum undanfarna viku, norð- ismenn og Framsóknar- auatau rok, hörkufrost og iðulaus menn, sem áttu«frumkvæðið liríS. Hefir niikJuin snjó kyngt . að byggingu fyrstu ríkisverk- 'niður. En hatturinn hans Skúla? Það skyldi þá aldrei koma upp úr kafinu, að Skúli hafi hjer engan hattinn — fremur en á kollinum! --------------m • •—i— Tundurduíl reka á Strðndum Frjettaritari Morgunblaðsins á Djúpavík símar, að í fyrra- dag hafi rekið tundurdufl á Eeykjanesi á Ströndum, skamt ut- an við Gjögur. Duflið, sem rak í Á vík á diignn- um liefir uú verið gert óvirkt op; fólkið, sem flýði hii'ina. var ftutt í þá aftnr. Tvö tundurduf] eru nýrekin Á Ilornst'röndum, annað í Fljótavík ogr hitt í HlSéuyík. Vecur licfir verið hið versta á Sveinn Björnsson sendi- herra á sextugsafmæli í dag. Hann hefir dvalið hjer í Reykjavík síðan í vor, að ríkisstjórnin kallaði hann heim. Kom hann hin^að með syni sínum Hendrik um New York, en kona hans kom með Petsamoferð Esju, op; hafa hau hjón nú heimili sitt á Sóleyjargötu 13 hjer í bæn- um. Síðan Sveinn sendiherra koní heim í vor hef-ir hann unnið að midirbiiningi löggjafar um utan- ríkisþjónustu íslands, en auk þess haft með höndum fyrirgreiðslu nokkurra vandamála, sem mjög eru háð ófriðarþjóðum. • Æfi Sveins Björnssonar hefir á einkennilegan hátt verið' skift milli Reykjavíkur og Kaupmannahafn- ar. Hann er f æddur í Kaupmanna- höfn. Hann les lóg og lýkur námi í Kaupmannahöfn. Og þegar þjóð- in felur honum það starf, sem lyftir lionum og nafni hans út úr flokkadeilum og dœgurríg þó fær hann aðsetur í Kaupmannahöfn, sem fyrsti sendiherra íslands er- Iendis, fyrsti og um langt skeið einasti slíkur erindreki þjóðarinn- ar út á við. Þeir, sem ókunnugir eru starfs- ferli föður hans, Björns Jónsson- ar ritstjóra, kunna að furða sig á því, að Björn skuli hafa átt heim- iíi í Höfn fýrir 60 árum síðan, því ísafold sína stofnaði hann 1874, og hafði stofnað prentsmiðju, þegar hjer var komið sögu. Hann var svo áberandi maður í íslensku þjóðlífi síðustu áratugi æfinnar, að sá kaflinn skyggir á þann fyrri. Björn sat árum saman í Höfn eftir að hann hafði komið sjer hjer fyrir með blað og prent- smiðjn. Svo virðist sem hann hafi talið að hann væri of imgur til þess að setjast ,,í helgan stein" hjer heim. Ilann þyrfti nokkrum árum betur að drekka í sig erlend áhrif, áður en hann varpaði sjer lit í blaðamensku og umbótabar- áttu hjer heima. Hann var vel undirbúinn. Þar kom fram gætni hans og vandvirkni. • Jafnaldrar og námsfjelagar Sveins Björnssonar spáðu honum mikilli framtíð sem stjórnmála- manni með þjóðinni Hami hafði til þess öll skilyrði. Heimili for- eldra hans var miðstöð íslenskra framfara- og menningarmála. Haim sjálfur áhugasamur, gætinn, athafnasamur. Það var bróðir hans, Ólafur heitinn, sem tók upp blaðamensk- luia. Sveinn fór aðra leið, er hann hafði lokið lögfræðiprófi. Hann valdi sjer það hlutverk að „vinna á akrinum", eins og Danir kom- ast að orði. að sjá nm, að ýmsar þær nýjungar og framfaramál, sem talað var nni í frainfarablöðum lamjlsins, kæmust í framkvæmd. Hann varð ekki svo mjög orðsins nuiður. heldur frekar athafnamað- ur. Eb stiirf hans og athafnir, aðrar en dagleg niá.Iaflutningsstörf, Sveinn Björnsson. beindust yfirleitt öll í sjálfstæðis- átt, að gera atviimulíf þjóðarinn- ar sem óháðast erlendum áhrifum og fyrirtækjum. Þeir, sem töluðu meira um sjálfstæðismál þjóðar- innar í \iíi daga, vöktu á sjer meiri eftirtekt í upphafi. En fljót- lega varð það öllum lýðum, ljóst, að hjer var maður á ferð, sem leyst hafði s.jálfstæðismál þjóðar- innar óvenjulega vel í sína frum- parta, sjeð, að pappírssjálfstæði er fánýtt plagg, ef ekki fylgir sjálf- stæði atvhmulífsms ,' • Jeg hefi ekki tölu á þeim fjelög- um og samtökum sem Sveinn efndi til, studdi og starfaði að á árun- um fyrir og um 1918. En hann var, sem kuimugt er, einn af aðal- forgöngumiiimum Eimskipafjelags- ins, Sjóvátryggingarfjelagsins, Brunabótafjelagsins, en öll þessi fjelög miða að því hvert á Sínu sviði, að gera íslenskt athafnaííf iiðrum óháðara en það áður var — og kveður þó mest að Eimskipafjelaginu. Hann mun tig t. d. hafa komið við sögu er h.f. Hamar vait stofnaður. Þar var lagður grundvöllur að mikilli iðju í landinu, sem stuðlár að því að gera okkur sjálfbjarga á sviði skipasmíða, og er drjúgur spotti' að vísu ófarinn enn af þeirri leið. Hjer maúti til tína mörg fleiri þjóðþrifafyrirta>ki, sem Sveinn Björnsson lielgaði krafta sína, studdi eða kom af stað. En jeg læt mjer nsegja að benda á meg- instefnu lums. Framfarastarfsemi á þessu sviði var honum að skapi. Hann hafði áhugann alt frá æskuárum, og þá samningalipurð og mýkt hugans, sem laðar menn til að verða sam- taka. Þó Sveinn væri á þessum ár- um, meðan hann var hjer í bsej- arstjóm og á þiugi, ákveðinn flokksmaður, þá mun altaf þail viðhorf hafa verið ofarlega lljá honum, að hugsa uni land og þjóð sem eitt heimili, þar sem menn þyrftu að temja sjer, meira en gcrt hafði verið, að líta á sameiginlega hagsmuni ofar flokka- og stjetta- hagsmunum. Sveinu hefir þann eiginleika, sem er nokkuð sjald- gæfur, að líta að nokkru leyti sem hlutlaus áhorfandi á öll mál, jafnvel þótt hann sje þar þátttak- andi sjálfur. Þetta er mikils virði, fyrir þá, sem leggja vilja alúð vi8 eindrægni og sanngirni í hverju máli. En jafnframt var hann kunn- ur að því, að hafa næma tilfinn- ing fyrir sjálfsvirðing og sjálf- stæðisþrá þjóðarinnar. • Þessir eiginleikar Sveins, scm jeg hjer hefi lýst, og sú viðkynn- ing sem þjóðin hafði fengið af þeim mun hafa orðið til þess, framar öðru, að hann var valinn sem fyrsti sendiherra íslands. Vegsauki hans af því er ekki bundinn við hið virðulega emhætti sjálft, heldur mikið frekar er hann af því sprottinn hvaða mann- kostir hans gerðu hann að heita mátti sjálfkjörinn til starfsins. I þessari stuttu blaðagrein verð- ur ekki reynt að rekja starfsferil Sveins Björnssonar í sendiherra- embættinu. En vel má á þa'5 minna, hve margskonar vandi' hef- ir steðjað að hinum fyrsta íslenska PRAMH. Á SJÖUNDTJ SÍÐU

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.