Morgunblaðið - 30.03.1946, Qupperneq 5

Laugardagur 30. mars 1946
MOEGUNBLAÐIÐ
5'

Treystum til þrautar vorn fornandi mdtt
Eftir Jóhann G. Möller
(Kaflar úr ræðu iluliir á skemlikvöldi
Bæjarstjórnarkosningarnar í
vetur sýndu paS glögglega að
unga kynslóðin í Reykjavík
fylkir sjer undir merki Sjál'f-
stæðisfiokksins fremur en und-
jr merki nokki.rs annars flokks
sem hjer starfar. Þetta hefir
oftlega komið í Ijós áður, og
alla jafnan þau 20 ár, sem
flokkurinn hefir starfað, hefir
á hverjum tíma, mátt kenna
þess merki, að frjálshusa æsku
menn hafa skipað sjer í fylk-
ing hans. Sá sijórnmálaflokkur
sem vill tjalda lengur en til
einnar nætur, verður að byggja
tilveru sína á söguríkum
grunni, en jafnframt að eiga þá
yfirsýr. yfir fiamvindu stjórn-
málanna, er geri honum kleift
að aðhæfa stefnuna breyttum
viðhorfum og nýjum verkefn-
um. Fylgi ungu kynslóðarinn-
ar við Sjálfstæðisflokkinn bend
ir ótvírætl til þess, að flokkur-
inn hafi borið giftu til þess að
móta verkefni sín og viðhorf,
eftir því sem tíminn hvert sinn
krafðist, hafandi í huga, ,,ef
frumlegt skal byggja, að fortíð
skal hyggja“ Þetta kom og
glögglega í Ijós við myndun
núverandi stjórr.ar, þar sem
Sjálfstæðisflokkurinn hafði alla
forustu á hendi. Trúin á það,
að þroskun emstaklingsins og
framtak verði mest og best,
ef hann fær að vera sem frjáls-
astur um athufnir sínar, var
þar hvergi skert. En ja’nframt
var horft til hinna breyttu við-
horfa og hinna sínýju verkefna,
sem flokkurinn verður að að-
hæfa stefnu sína við.
í hinu mikla róti, sem nú er
í ve.flestum þjóðfjelögum,
mega æskumenn Sjálístæðis-
flpkksins vera ánægðir yfir
þeirri giftu, sem fylgt hefir
flokki þeirra og forystu undan-
farin ár, og fyvir hin djarfmann
legu ti'þrif, sem flokkurinn hef
ir sýnt í því að vera viðbúinn
að mæta verkefnum þe.ss nýja
tíma, sem nú er að ganga í
garð. * En hin unga kynslóð
flokksins hefir líka skyldur að
ynna af hendi. Það er raunveru
lega hennar verkefni að halda
flokknum ungum, láta hann sí-
felt vera opinn fyrir þeim hug
sjónum og veikefnum, sem alda
tímans leggur í fang hverjum
stjórnmálaflokki, sem vill lifa,
.Verkefnin eru vissulega mörg
og blasa við.
Hjer er hvorki stund nje stað
ur til að rekja þessi verkefni,
en minna má á það, að ungum
mönnum ætti jafnan að vera
það verkefni kært, að reyna
að fága þjóðlífið, eða
eigum við kannske aðeins að
segja hið pólitíska líf með þjóð
vorri. .Vienn eru, margir hverj-
ir, orðnir þrevitir á að tala um
hve pólitískt líf þjóðarinnar sje
rotið. Þeim finst, að svo hljóti
altaf að verð. En menn mega
ekki gefast upp á að gera kröf-
ur í þesum efnum, og þeir sem
við þjóðmálin fást, verða að
vera öðrum til fyrirmyndar í
æði mörgum hlutum. Það er
vissulega ekki við öðru að bú-
ast en að ýmsu sje ábótavant
í þessum atriðum. Varla er
hægt að segja að neinar fastar
pólitískar venjur hafi enn
skapast með þjóðinni. En, ef
kröfunum um heilbrigði í opin-
beru lífi er ekki haldið á lofti
nú, munu aldrei skapast heil-
brigðar venj ur um þessi mál
með þjóðinni. Þegar minst er á
kröfur um heilbrigði í opinberu
lífi; er hnútum æði oft kastað
að Alþingi. Er það oft að ófyrir-
synju; því að höfuðmeinsemdin
liggur hjá þjóðinni sjálfri, en
vitanlega á Alþingi að vera hin
mikla fyrirmynd, og því bein-
ast kröfurnar eðlilega þangað
fyrst. Hið stjcrnmálalega vel-
sæmi, sem nauðsynlegt er að
ríki í þessu litla landi, verður
að eiga sína góðu fyrirmynd
þar.
Jeg vil varpa hjer fram nokk
urum atriðum, sem snerta eða
geta snert heilbrigðina í opin-
beru lífi. Væri ekki athugandi
hvort ekki myndi betur fara,
ef þingmennirnir okkar væru
færri og starfssvið þeirra af-
markaðra en :iú er? Væri ekki
rjett að launa þingmennina bet
ur, jafnvel þó þeim væri ekki
fækkað, og skera svo af hin
margvíslegu aukastörf, sem
virðast vera nauðsynleg í mörg
um tilfellum, ef þeir, sem við
stjórnmál fást eiga að geta lif-
að mannsæmandi. Haldið ekki
að bragurinn á Alþingi myndi
breytast og ræðurnar verða
var.daðri, ef hver ræða þing-
manns væri hljóðrituð og
þannig látin á þrykk út ganga?
Lítum svo á annað. Af hverju
eru ekki heildarniðurstöðutöl-
ur reikninga fyrirtækja, sem
eru starfandi gegnum bankana,
birtar árlega, eins og tíðkast
víða erlendis? Myndi það ekki
útiloka ýmsa uppblásr.a tor-
tryggni í garð þeirra, er halda
atvinnulífi voru uppi? Er nauð-
sýnlegt að senda svo til altaf,
þegar senda barf út af örkinni
í viðskiftaerindum, menn, sem
hafa beinna persónulegra hags
muna að gæta af viðskiflunum?
Er ekki rjettara að senda sjálfa
stjórnmálamennina og hafa
hina til ráðgjafa? Væri ekki
stigið spor í rjetta átt, ef hindr-
að væri að sifjar og vensl hefðu
svo mjög áhrif um ráðnmgar op
inberra starfa eins og hefir
lengst af tíðkast hingað til? •—
Eitt þeirra mála, sem eru þjóð-
inni til daglegrar minkunar, eru
áfengismálin. Væri ekki reyn-
andi að skapa almennar áhuga
fyrir því, að gera áfengismálin
ópólitísk og að bestu menn,
templarar og aðrir, reyni í sam
einingu að koma þeim í það
horf, að þau sjeu ekki þjóðinni
til stöðugs vansa
Lítum svo á eitt mikið verk-
efni, nveraorl.una. -—- Hversu
takmarkalaust afl flæðir ekki
nótt og nýtan dag til ónýtis út
yfir holt og börð, hingað og
þangað, um gervalt landið? Er
ekki sjálfsagt, að þeta afl verði
virkjað og beislað af ríkinu
sjálfu, eftir því sem vitrustu
menn telja vera til mestra
heilla bjóðinni? Hjer verður að
gera eina allsherjar áætlun, og
ef ekki er talið heppilegt að rík
ið eigi hveraorkuna, þá verður
það að tryggja, að ákveðinn
hluti orkumagnsins sje þannig
notaður, að hann verði sem
gagnlegastur þjóðinni í nútíð
og framtíð. Hjer er vissulega
eitt mesta framtíðarmál þjóð-
arinnar, og ætti það ekki að
vera krafa æskunnar, að þetta
afl væri notað, fyrst og fremst
til að auka heilbrigði kvnslóð-
arinnar í landinu, frekar en til
framleiðslu ónauðsvnlegra
hluta, þó fagrir sjeu?
Og svo eitt, ungir Sjálfstæð
ismenn, er ekki best fyrir
þjóðina að gera sjer nú þegar
glögga grein fyrir, hverskon-
ar tengsl hún girnist hafa við
aðrar þjóðir? Landið okkar er
eyja, en 1 alt öðrum skilningi
nú en áður fyrr, ef svo má að
orði komast. Afstaða okkar út
á við, er því eitt af okkar aðal
vandamálum. Og vissulega
þarf að vera vel að því hugað,
hvernig við fáum best varð-
veitt hina bestu þætti menn-
ingar vorrar og sjálfstæði og
trygt lífsöryggi þjóðarinnar í
nútíð og framtíð, þótt afrið
beri að höndum.
Og marga hefi jeg heyrt segja,
Er menning \ or ekki eins vel
varin þjpðernislega, eins og
menning þeirra ýmsu smá-
þjóða, sem umkringdar hafa
verið stórveldum öldum sam-
an, en lifað samt?
Svo að lokum vildi jeg
minnast á þann tíma, sem við
lifum á. Sumir halda því fram
að eftirkomandi kynslóðir
muni öfunda þá, sem nú lifa,
því að þeir tímar, sem nú
gangi, sjeu tímar hinna miklu
umbreytinga og stóru við-
burða. Ekki skal jeg um það
segja, hvort öfundin verður
svo mikil. En hinu ber ekki
að neita, að mikil tíðindi hafa
gerst og eru að gerast. Aldrei
hefir grimd mannlegs eðlis
opinberað sig jafn berlega, al-
drei hafa jafn hamstola eyð-
andi öfl leikið svo lausum
hala. En gleymum heldur ekki
hinu, að aldrei hefir meiru ver
ið fórnað, en undanfarin ár.
Aldrei hefir mannlegt eðli
sýnt betur fórnarlund sína.
Aldrei hafa heilar þjóðir eða
einstaklingar fært dýrari
fórnir en þeir færðu við að
leggja nazismann að velli. —
Aldrei verður sögunni um
hinn fórnandi kraft, sem kom
fram í þessu stríði, nægilega
haldið að komandi kynslóð-
’im til lærdóms og eftir-
breytni.
En þegar við lítum yfir
þenna harmleik, komumst við
varla hjá því að spyrja. —
Hverju höfum við fórnað7 Er
það ekki sára lítið ti' móts
við fórnir annara þjóða? —
Hafa einstaklingar þjóðar
vorrar fært margar fórnir,
sem jafna má við fórnir þær,
sem færðar hafa verið af ein-
staklingum hinna stríðandx
þjóða út um heim állan? Höf-
um við, þessi stríðsár, gengið
til góðs götuna fram eftir veg?
Hvað höfum við lagt fram til
þess, að þær draumsjónir
góðra manna mætti rætast, að
íriður fengi að ríkja á jarð-
Kringlunni í kjölfar þessa ó-
íriðar? Ef til vill er nú röðin
komin að okkur. Að minsta
kosti er ekkert sýnna en að
einmitt nú á næstunni þurf-
nm við að eiga eitthvað af
þeirri samheldni og fórnar-
lund, sem gert hefir ófriðar-
þjóðirnar svo sterkar að und-
anförnu. Hinar stríðandi þjóð
ir fórnuðu til þess að vinna
stríðið og friðinn. Fórnir okk
ar þurfa ekki að vera blóðfórn-
ir. En það er skylda hvers og
eins af okkur að færa ein-
hverjar fórnir til þess að
tiyggja sem best okkar ný-
fengna sjálfstæði og ná þeim
mörkum, sem þegar hafa ver-
ið reist fyrir þjóðina að keppa
að? Væri úr vegi, að þjóðin
sameinaðist um einskonar
fimm ára áætlun til þess að
byggja trausta undirstöðu
undir framtíð sína? Áætlun,
sem fæli í sjer það, sem þeg-
er keppt að í nýsköpuninni,
en jafnframt krefðist þess af
hverjum einstakhngi að hann
íærði einhverjar persónuleg-
ar fórnir um þetta árabil tif
að ná settu þjóðmarki. Ef við
I’tum yfir þjóðlíf vort, sjáum.
við að þar er vitanlega margt
glæsilegt og keppt er að ýms-
um góðum mörkum. En engu
að síðúr vamar mjög inn í
þessa baráttu hinn fórnandi
kraft. Fátt myndi verða þjóð
inni giftudrýgra en að sam-
einast um tiltekið árabil til
sameinaði’a átaka og hag-
nýta verðmæti landsins og
uppbyggja þjóðfjelagið sem
best á þessu tímabili. Jeg hygg
að þær hugsanir, sem lágu að
baki, við myndun núverandi
stjórnar, hafi hvílt á sama
grunni og hjer er orðaður, þó
þjóðin hafi ekki borið gæfu
til þess að standa öll samein-
uð um ætlunina. En grund-
völlurinn er fyrir, og því ekkí
að reyna að útvíkka hann. —-
Fáum þjóðina alla til þess að
sameinast, leggja deilumálixl
á hilluna næstu fimm ár, en
stefna öll að fyrirfram settu
marki. Myndu þessi ár ekk*
treysta hinn fórnandi mátt
þjóðarinnar til þrautar. og
hún koma efldari og heil-
steyptari frá átakinu en
nokkru sinni fyrr?
Saumastúlkur
Tvær saumastúlkur, vanar karlmannafata-
saum, óskast, önnur vön jakkasaum og hin
vestis- og buxna saum. Uppl. í síma 5209, kl.
2—4 í dag.
Ingi Benediktsson, klæðskeri.

l
Skrifstofustúlka
og unglingspiltur
óskast nú þegar. Upplýsingar gefnar á skrif-
stofu vorri í dag, kl. 2—3.
H. CLAESSEN & CO. H.F.
Aðalstræti 6B.
?
v
I
?
r
?
T
t
T
T
T
t
í
4
f
I