Morgunblaðið - 20.06.1948, Side 5

Sunnudagur 20. júní 1948.
M O R’GU X B L AÐ l Ð
PUá er hægt að koma í veg fyrir kvefsmitupi
Úr Readers Digest.
Eftir Albert Q. Maisel.
LÆKNAR viðurkenna, að
þeir geta lítið læknað kvefsjúk-
an mann. Nú hafa aftur á móti
komið sannanir fyrir því, að
þeir geta hindrað kvefið. Ára-
langar tilraunir auk nokkurra
góðra tilviljana hafa gefið þeim
S hendur aðferð, sem þykir nú
viss.
Árið 1939 voru verkfræðing-
ar að leggja loftræstingu í Sjó-
mannabankann í New York.
Til þess að koma í veg fyrir
raka í húsinu fann einn verk-
iræðinganna upp á að veita loft-
jnu í gegnum Glycol vökva, sem
vatn loðir sjerstaklega við. Ári
síðar hringdi Michalis banka-
stjóri til verkfræðingafjelags-
ins og spurði: „Hvað var það
eiginlega, sem þið settuð í loft-
ræstingarkerfið hjer, sem gerir
það að verkum, að enginn fær
kvef á stofnuninni“.
„Það veit jeg ekki“, sagði yf-
S rstj óri verkfi æðingadeildarinn
ar og mundi ekkert eftir þess-
ari nýju aðferð.
„Nú, eitthvað hefur verið
gert, því að fjarvistir vegna
kvefs hafa hjerumbil alveg
hætt.“
Sfíeynslan frá loftvarnar-
^yrgjum Lundúna.
Þegar farið var að rannsaka
þetta, fundu verkfræðingarnir,
að í dimmum loftvarnarbyrgj -
um Lundúna í heimsstyrjöld-
ínni, höfðu breskir læknar reynt
með allgóðum árangri að
hreinsa loftið með því að úða
loftið með þekktu sýkla eyð-
andi efni, hexylresorcinol. Til
þess að nokkuð gagn væri að
úðun' þessari höfðu þeir leyst
hexyl upp í propylene glvcol,
sem er skylt glycol tegundinni,
sem notuð var í New York síð-
ar. En í New York kom það í
ijós, að glycol eitt var nóg til
að hindra kvefsmitun.
Verkfræðingarnir sóttu nú til
Dr. O. H. Robertsson prófessors
við Chicago háskóla, sem hafði
gert tilraunir með aðferðir
ensku læknanna. Vegna þess,
hve dýrt hexy er hafði hann
reynt að spara það sem mest og
eftir því sem hann minnkaði
magrr þess í upplausninni,
komst hann að því, að glycolið
var langtum betra sýklaeitur
Nýtt efni, sem drepur kvefsýkla
loftið, heldur komst hann aðlí Atlantic City, sem tóku þrjú
því, að við úðunina splundraðist
glycolið í enn smærri agnir, sem
voru svo litlar, að þær sáust
ekki nema með bestu smásjá,
og að það voru þessar agnir,
sem drógust að votum sýklum
og drápu þá.
Þetta sjerstaka hæfi glycol
efnisins að dragast að raka og
vökva, gerði það að verkum, að
glycol-agnirnar lukust um sýkl-
ana, sem innihalda hlutfalls-
lega mikið vata og síuðust inn
í kjarna þeirra.
Stórkostlegar framleiðir.
Eldri sýklaeitur höfðu ekki
þennan sjerstaka eiginleika að
dragast að vctni, svo að þær
gerðu ekki eins mikið gagn.
Með glycol úðara fær maður
tíu sinnum betri árangur en
með sprautu og það sýnir, að
eftir því sem glycol agnirnar
eru smærri geta þær enn bet-
ur nálgast sýklana. Einn smá-
dropi af glycol, sem er úðað út
um loftið nægir til að drepa allá
sýkla í herbergi, sem er 3 metr-
ar á hvern veg og það á styttri
tíma en það tekur fyrir þig að
lesa þessa setningu.
Eitt af fyrstu hlutverkum
nefndarinnar var að finna út,
hvort glycol væri hættulegt,
sjerstaklega mönnum og öðrum
spendýrum.
Tilraunir á dýrum.
Fyrstu tilraunir voru gerðar
á dýrum og margir læknar tóku
þátt í rannsóknunum. Dr. Tru-
man S. Potter lagði marsvín í
klefa og dreyfði yfir þá berkla-
sýklum. Þeir drápust allir. Síð-
an gerði hann sömu tilraun aft-
ur þó að því frábreyttu, að hann
úðaði klefann með glycol. í
þetta skipti drapst ekki einn
einasti.
Næst notaði hann mýs til til-
raunanna og við fleiri sjúk-
dóma. Það kom þá í ljós, að
gíycol verkar einnig móti inflú-
ensu vírus. Hann sprautaði
influensu vírus í klukkutíma
yfir mýsnar og þær drápust þá
allar eftir klukkutíma. Sams-
konar tilraun' var gerð á mús-
um sömu tegundar, nema að nú
ár sýktust aðeins 12 þeirra
barna, sem lifðu í glycol hreins-
uðu andrúmslofti en meðal ann-
ara barna var sýking tíu sinn-
um tíðari.
I Bellevue sjúkrahúsi í New
York er glycol úðun notuð til
að hindra smitun á hettusótt
og mislingum. Þsð hefur gefið
góða raun, og þegar rannsókn-
um á því er íullkomlega lokið
þýðir það, að vísindin hafa
sigrað þá hættu, sem menn hafa
jafnan haft yfir sjer á sóttvarn-
arhúsum, að sýkjast af öðrum
sjúkdómi til.
En mesta skyndiþýðingu hef-
ur þessi nýja uppfinning við að
hindra smitun og koma í veg
fyrir kvefpestina.
Hjá Lockheed verksmiðjun-
um í Burbanks í Kaliforniu var
Myndast mótefni í blóðinu.
Vísindamenn hafa undrast, að
j smitun hefur einnig fækkað hjá
fólki, sem dvaldist aðeins stund
úr degi í glycol hreinsuðum
herbergjum. Nú spurðu vísinda
mennirnir sjálfa sig. Þar sem
glycol hindrar kvefsmitun að-
eins á þann hátt að drepa kvef-
sýklana, hvernig stendur þá á
því, að fólk, sem síðar ferðast
með óhreinum strætisvögnum
og kemur inn í sýklaþrungið
loft veitingahúsanna sýkist
ekki. —
Menn eru nú rjett farnir að
fá skilning á þessu. Dr. Samuel
Prigal hitti á það af tilviljun.
Þegar hann var að gera tilraun-
ir með penicillin, sem hann
hafði leyst upp í glycol, komst
hann að raun um, að mótefni
imyndaðist í blóði mannslíkam
úðurum komið fyrir í tvö verk- | ans. Þetta varð til þess, að það
smiðjuhús, en í þeim unnu um j vitnaðist, að í blóði þess fólks,
1000 manns. Til samanburðar , sem andar glycol að sjer nokk
voru verkstæði Vega verksmiðj ;Urn hluta hvers dags myndast
unnar í sömu borg. Á næstu sex jsjerstakt efni, sem er nógu
vikum voru fjarvistir helmingi sterkt móteitur gegn ýmsum
fleiri hjá Vega en hjá Lock- j sýklum til að veita þeim nclrkra
heed. ! mótspyrnu.
Möguleikar á almennri
inotkun.
Ef byggingar eru með loít-
ræstingarkerfi, kostar ekki j
néma um 2500 krónur að sctja \
glycol úðara í samband. Ef að j
húsin eru því stór verksmiöju-
hús, er kostnaðurinn tiltö lulega
lítill, en nokkuð meiri i lit.lum;
íbúðarhúsum.
Verkfræðingarnir, sem fyrst f
byrjuðu á þessu vilja nú reyna.
að leysa úr því og minnka
kostnaðinn. Þeir hafa smíðað ,
tæki, sem sjálfvirkt dreifir vissu %
magni af glycol. Til þess áð
stjórna dreifingunni hafa þeir
notað venjulegt úrverk, svo að ft
kostnaðurinn verður .<■■!• ki -
mikill. Efniskostnaður, giycol f
nóg fyrir stórt hús í heilan
mánuð kostar um tíu krónur. «
Ef slíkir heimaúðarar ger.a að
minnsta kosti hálft gagn á viðí
verksmiðjuúðarana, þá er'þog- f
ar miklum áfanga náð. Sarnt erý
nú ekki víst, að allir verði jafn t
hrifnir. Minnsta kosti ekki:
skottulæknarnir og töflufram- ís
leiðendurnir, sem undanínrið'k
hafa árlega grætt um 400 railj. |
dollara á um 280 miljón kvef- ;
. . . 2
'i
Olíuleit u hufi úti
Vilnesfeja um auðugar olíulíndir
en hexylresohnnol. Glycolið var glycol dreift einnig um
drap ýmsar tegundir sýkla —
bæði gorm, kúlu og stafsýkla og
ýmiskonar annan ófagnað, sem
með loftinu barst. Hjer var því
svarið við undrunum í Sjó-
mannabankanum.
Herstjórnin skipar
rannsóknarnefnl
Um þetta leyti voru Banda-
ríkin um það bil að lenda út í
styrjöldina og er herstjórnin
minntist . kveípestarinnar, sem
reið yfir æfingaherbúðirnar í
'fyrri heimsstyrjöldinni skipaði
hún svo fyrir, að sjerstök nefnd
yrði skipuð til að rannsaka þessi
mál og var Dr. Robertson gerð-
þir fomiaður nefndarinnar.
I fyrstu voru vísindamenn-
Srnir steinhissa á og skildu ekk-
<ert í því hversvegna glycol verk
&ði á þennan hátt. Þeir vissu,
að phenól og hexylresorcinol
eru mikið sterkari sýklaeitur en
glycol ef notuð sem vökvi, en
þegar úðað var með þessum efn-
um, þá var glycol lang áhrifa-
mest. Dr. Theodore Puck í fyrr-
íiefndri nefnd hersins komst
fyrstur að raun um að það, sem
idrap sýklana voru ekki glycol
droparnir, sem dreifðust um
klefa þeirra, lifðu þær af og
kenndu sjer einskis meins. Ekki
fannst, að glycol hefði nein skað
leg áhrif.
Rannsóknir á mönnum.
1943 var rannsóknarnefndin
tilbúin að hefja rannsóknir sín-
ar á mönnum. Þær rannsóknir
framkvæmdu Dr. Edward Bigg,
prófessor B. H. Jennings og
prófessor F. C. W. Olson. Þeir
komu glycoi úðurum fyrir við
loftræstingarkerfi stóru æfinga-
stöðvarinnar við vötnin í Norð-
ur-Bandaríkjunum. I fyrstu
voru 320 menn teknir til til-
raunar og látnir sofa í svefn-
skálum sem hreinsaðir voru
með glycol. Til samanburðar
voru svo aðrir 320 menn, sem
sváfu í venjulegu andrúmslofti.
Á fyrstu þremur vikunum var
lítill munur á heilbrigði mann-
anna, en á næstu þremur vik-
unum fór munurinn að koma í
ljós. Þá sýktust 7 menn í glycol
hreinsuðu svefnskálunum en 12
í hinum og þegar enn lengra
dró varð mismunurinn meiri.
Tíu sinnum öruggara.
Við tilraunir á barnaheimili j
Eftir SAMUEL BENNETT,
frjettaritara Reuters.
OLÍUFJELÖG í Californíu
hafa nú á prjónunum áform um
að leita að-nýjum oliulindum á
botni Kyrrahafsins. Samkvæmt
fregnum, sem birtar hafa verið
í „Wall Street Journal", eru
forráðamenn þessara fjelaga
þeirrar skoðunar, að sá timi
nálgist óðum, að nauðsynlegt
verðj að fá úr því skorið, hvort
þær getgátur sjeu á rökum
reistar, að að minnsta kosti
2,500 miljón tunnur af olíu sje
að finna undan ströndum Suð-
ur-Californíu.
„Undanfarin tíu ár“, segir í
fregnum blaðsins, „hefur marg-
sinnis verið borað eftir olíu á
þeim sVæðum í Californíu, þar
sem líklegast þótti að hana væri
að finna. En á þessu tímabili
hafa engin stór olíusvæði verið
opnuð.“ Sje það rjett, að olía
sje í jörðu undan ströndum
fylkisins, bætir blaðið við, má
gera ráð fyrir því, að þarna
sje olíumagnið allt að því helm-
ingur á við það, sem þegar hef-
ur verið u.nnið úr jörðu í Cali-
forníu og álitið er að eftir sje
í olíubrunnunum þar.
Yfirráð Bandaríkjaþings.
Áður en hægt er að hefja olíu
vinnslu undan Californíuströnd
um, verður þó að ryðja ýmsum
lagalegum hindrunum úr vegi.
Hæstirjettur Bandaríkjanna hef
ur úrskurðað. að Bandaríkja-
þing ráði yfir allri lágfjörunni
á meginlandinu, auk landhelg-
innar. En ekki er talið ólíklegt,
að stjórnin láti hin ýmsu fylki
fá yfirráðarjett yfir fjöruborði
sínu. Þó eru '11ar olíuboranir
bannaðar, þa. iil svo er orðið.
En olíufjelögin yrðu að sigr-
ast á ýmsum öðrum örðugleik-
um. Það er til dæmis ýmsum
vandkvæðum bundið að bora
eftir olíu á hafsbotni.
Leitin eftir olíu á þessum
slóðum fer fram með mestu
leynd. Yfirmenn oliufjelaganna
gefa þá skýringu á þessu, að
það gæti komið sjer illa fyrir
þá að láta keppinak^ana kom-
ast að því, hvar oliuleitin fari
fram, hvaða árangur leitin ber
og að hvaða lokatakmarki er
stefnt.
Mikil þátttaka.
Þó er ekki hægt að halda það
mikilli leynd yfir þessum fram-
kvæmdum, að ekki sje aug-
ljóst, að flest stærri olíufjelag-
anna taka þátt í olíuleitinni.
Segja má að ýms olíufjelög
haldi úti litlum flotadeildum
meðfram ströndum Californíu.
Á skipum þessum er mikill
fjöldi sjerfræðinga, auk annarra
starfsmanna. Talið er, að jarð-
fræðingar hafi nú \ fengið
örugga vitneskju um það, að
olíu sje að finna á hafsbotnin-
um á þessum slóðum. Vitneskja
þessi er meðal annars byggð á
olíuborunum, sem framkvæmd-
ar hafa verið frá stuttum bryggj
um, sem olíufjelögin hafa látið
byggja.
TÍr
Það ýtir ekki hvað síst undir
þessa olíuleit, að eftirspurn eft-
ir olíu í Californíu er nú meiri
en svo, að olíulindir fylkisins
hafi undan. Meðal olíuíram-
leiðsla þarna er nú um 945,000
tunnur á dag, en það er 32,000
tunnum meira en meðaífrarrt-
leiðslan var siðastliðið ár. Fyr-
ir strið var meðalframleiðslan
Gjöf góSra drengja
ÞEGAR fjelag Árnesinga i Rejk.ia- J
vík tók ákvörðun um að reisa ruujnis íj
merki og fegra dálítinn blett við As- ?!
bildarmýri, þar sem hin djarfa og h
drengilega bœndasamþykkt var gi rð ‘
i lok 15. aldar, sneri fjelagsstjónrin j
sjer þegar til eigenda og umráða- j
manna Kilhráuns á Skeiðum t.il j>ess ! ’
að tryggja sjer rjett til þeirrnr | ildu ú
úr landi jarðar þeirra, er nauðsyn-
leg þótti til þessara aðgerða. Þ> ir i ;
KOhraunsfeðgar, GuSir.imclxir Vig-
fússön og synir hans tveir, *>r l< knir ■<
voru við búsforráðum, Valdimnr op, >
Þórður, hrugðust vel við, og ákváðu, ,
eftirtölulaust með öllu, að pefn fje- •
iaginu alt að 2 hektarn lend, þar ;
við Áshildarmýri, er best þóttr hcjrta. >
Eini áskilftaðurinn af hendi gefenda :
var sá, að spildan skyldi nottið til /
þess eins, er hjer hefur getið jvevið, þ*
og óheimilt að afhenda haan öðnint vj
til eignarráða en sýslnfjelagi Árnes |í<
þings. s|
Tel jeg vel við eiga, að dredgsVap
ar og þjóðrækni þeirrn Kiliir.,uns- jf-
feðga sje minnst í dag, er v I motming
ur er kvaddur saman að ÁshvMar-
mýri til að sja hið nýreista .me-rki og '4
minningareitinn. Eru Ámesingar í '1
þakkarskuld við hina góðu gefendur. ; í
— Guðmundur Vigfússcn aralaðist ý
34- maí 1947, kominn að níræöifi. Var jjj
hann hinn besti bóndi og heiðursn að ,3
ur í hvivetna. — Timbreiðurnar í -j
Kiihrauni, er nú hafa brotið Merkur *
hraunsúfann á hak aftur, alt að þjóð ;;
veginum, sýna það best, að þar cru <?
dugandi menn að verki. Þeir bijæður, "*
Valdimár og Þórður eru nú eigjmdur
Kilhraims og bændur þar. Á jörð
þeirra drjúgan hlut i frícgð h<ns
forna minningarstaðar. Vii jeg ■ vo,
v'egna Árnesingafjelagsim, (sera
þeim Kilhraunsmönnum bestu.þakkir
fyrir gjöfina og óska þ<
<ð i<>rð
þeirra aukist til farsælla búnytjn á
meðan Islenditigar minnast iumiar *
frægu samþykktar þar í land.iH.ign ij
inni.
Jafnframt þessn vil jeg nota troki ;
færið hl þess að færa Unguu nnafje ?
lagi Skeiðahrepps, og j><i si* irt.J.tega .
formanni þess, Þorsteini Ei.ríkssyni'
á Löngumýri, bestu þakkrr fyi ii ó-
eigingjarnt starf við þau mannvirki, í
er hjer koma til grem.a. V.ar ' íim'U .
Árnesingafjelagsins hinn mestiv tyrk
ur að þessu, og mætlv þar ínlhuaa
skilningi á, að vinna bæri að j. 1, að
forða þessuni langfrægasta sögu .tað
sveitarinnar frá gleymsku gálausra
manna.
E, E.
Tap á ríkisrekstt j<nnrrt.
CARDIF — Talið er aS br/-.ku
kolanámurnar, sem nú hafa ver-
hinsvegar aðeins 011,700 tunn- jið þjóðnýttar, hafi tapaö um 100
ur.
miljón dollurum á einu ári.