Morgunblaðið - 20.10.1948, Síða 2

MORGUNBLAÐIÐ
Miðvikudagur 20. okt. 1948 '
Upphaf viðreisnaráforma Vestur-Evrópu
Framh. af bls. 1 i
noma 16 ríki, sem boðið þáðu.
Rú.r land og öll ríkin fyrir aust
<m járntjald höfnuðu boðinu. Er |
*>ó á almanna vitorði, að sum I
þeirra, svo sem Pólland, Finn-
land og Júgóslavía, höfðu mikla
löngun til að þiggja boðið, þó
að ekki yrði af. Eitt þeirra,
Tjekkóslóvakía, meira að segja
þá&i boðið í fyrstu, en treysti
sjci ekki til að standa við þá
afstöðu, þegar til átti að taka.
Blandaðist aldrei neinum hugur
um, hvernig á því fráhvarfi stóð
og ef svo hefði verið, að ein-
hver hefði efast um orsökina þá
hlaut sá efi að hverfa við atburð
inj þar í landi á sl. vetri. Sú
sorgarsaga skal eigi rakin að
sinni, en hitt verður seint nægi
lega harmað, að hin austrænu
ríki skyidu snúast svo við sem
þau gerðu.
Hinii* frjálsu í einni fylking.
Itikin 16, sem þátt tóku í ráð
stefnunni í París, eru aftur á
móti einmitt þau ríki í álfunni,
sein frjáls eru gerða sinna, og
gátu farið eftir því einu. er hags
munir þeirra sögðu til um. Hjer
é landi varð þegar í stað ljóst,
að allir iandsmenn, að undan-
teknum þeim háttv. socialistum,
Sameiningarflokksmönnum al-
þýðu, sem slegnir eru austrænu
blmdurmi. voru sammála um,
að sjálfsagt væri að taka frá upp
hafj. Jpátt í þessu endurreisnar-
ctarfi Evrópu.
Við íslendingar, sem gott vilj
um eiga við allar þjóðir, hljót-
uui að vísu — ekki síður en
abvir — að harma, að samtök
þessi urðu eigi svo víðtæk sem
eetlað var í fyrstu og til var
etofnað af utanríkisráðherrum
Bandaríkjanna, Breta og
Frakka. En alveg án tillits til
þess4 að samúð okkar hlýtur að
verða með lýðræðis- og menn-
ingarþj óðunum í vestri ef í odda
skcrst, þá hlaut öllum óblind-
uðiun xnönnum að vera ljóst, að
hagsmunir landsins krefjast ná
iiuiar samvinnu við lönd þau,
sem ákváðu að taka þátt í Parls
arráðstefnunni.
Lcga landsins.
Alhr heilskyggnir menn sjá
hvei landfræðileg lega íslands
er. A.ð vísu eru fornar sagnir
um jiað, að fjórir uxar, sem
raunar voru að hálfu jötnaætt-
ar ú). Austurvegi, hafi dregið
Sjáland úr miðri Svíþjóð út í
Eyrarsund.
En þó að jeg eíist ekki um,
að hjer á landi .sjeu nú ýmsir,
sem vtídu ganga fyrir plógi
bón dans í Kreml, þá tel jeg þój
eng-ar líkur til að þeir verði ux-
unurn hálf-austrænu þeim mun
kröftugri, að þeir megni að
draga ísland úr miðju Atlants-
hafi aLia leið inn á sljettur Sví
þjóðar hinnar köldu eða Rúss-
lands, svo sem nú er nefnt.
Viðskiftin mest við
þátttökuríkin.
Á sama veg og léga landsins
segir til um, að við sjeum vest
rænt ríki og hljótum að verða
háðir örlögum þess heimshluta,
skipar verslun landsins okkur í
hóp þ irra ríkja, sem gerst hafa
að viðreisnaráætluninni.
Atlmgun á verslunarviðskiptum
okí.ar og þessara þjóða, og tel
jeg þá Þýskaland auðvitað með,
leiðir þetta óumdeilanlega í ljós.
Frá og með árinu 1945 og
þangað til nú, svo langt sem
skýrslur ná, hefur 83,25% af
útflutningi íslands verið til þátt
tökuríkja viðreisnaráætlunar-
innar austan hafs og vestan, en
85,27 % af innflutningnum hing
að tii lands komið frá þeim. En
fyrii heimsstyrjöldina síðari
var þetta þannig, að 1936—1938
var 91,7% af útflutningnum til
þessara landa og 94.63% af inn
flutningnum frá þeim.
Hvernig sem á þetta verður
litið verður þess vegna ekki um
það deilt, að hagsmunir okkar
eru svo tengdir þessum heims-
hluta, að alger ófarnaður mundi
blasa við, ef tengslin við hann
yrðu slitin.
Undirbúningsstarf.
Um fyrstu Parísar-ráðstéfn-
una get jeg að öðru leyti mjög
stytt hjer mál mitt, því að jeg
skýrði frá niðurstöðum hennar
hjer í háttv. Sameinuðu þingi
19. október 1947. En á ráðstefnu
þessari samþykktu þátttökurik
in að halda áfram samvinnu til
að ná tilteknum höfuðmarkmið
um, sem öll miðuðu að stórkost
legri nýsköpun í heimalöndum
þeirra. Eftir að þetta samkomu
lag hafði náðst varð áframhald
ið tvíþætt.
Annarsvegar unnu þátttöku-
ríkin í Evrópu að því, að koma
upp föstum samtökum sín á
milli í framangreindum til-
gangi. Hinsvegar vann stjórn
Bandaríkjanna að því, að út-
vega sjer nauðsynlegar heim-
ildir eftir lögum lands síns til
að geta staðið við og fullnægt
fyrirheiti Mr. Marshalls I Har-
vard-ræðunni 5. júní 1947.
Parísarsamningurinn.
Að samningi um efnahags-
samvinnu Evrópu var unnið á
langvarandi ráðstefnu í París.
Voru þar að verki fulltrúar þátt
tökuríkjanna 16 og hernáms-
hluta Vesturveldanna í Þýska-
landi. Hinn 16. apríl 1948 komu
þessir aðilar sjer saman um
samning um efnahagssamvinnu
Evrópu, og var hann fullgiltur
af Forseta íslands 3. júli 1948
og hefur verið birtur sem aug-
lýsing nr. 61, 5. júlí 1948, um
aðild íslands að samningi um
efnahagssamvinnu Evrópu. Hátt
virtir þingmenn hafa hann fyrir
framan sig í Stjórnartíðinda
hefti, sem útbýtt hefur verið.
Sjálfur aðalsamningurinn er
28 greinar, en áiik þess upphafs
ákvséði og loks fylgiskjal með
sjerstöku viðbótarákvæði. Þar
að auki er svo viðbótarsamkom
lag nr.l varðandi rjetthæfi, sjer
rjettindi og forrjettindi stofn-
unarir.nar í 20 greinum og við-
bótarsamkomulag nr. 2 varð-
andi ákvæði um fjármál stofn-
unarinnar og er það í 9 grein-
um.
Um sjálfan samninginn er
það að segja, að í inngangin-
um og 1. til 9. grein eru aðal-
lega viljayfirlýsingar samnings
aðila um samvinnu þeirra á
milli að efr.ahagsmálum og al-
mennar skuldbindingar. Flestar
eru þær þó lítt ákveðnar að
orðalagi og láta samningsaðil-
um því eftir mikið svigrúm um
framkomu sína, þó að nokkur
höfuðatriði sjeu tekin fram. Eru
þau flest eða öll svo sjálfsögð,
að flest ríki, eða a.m.k. ísland,
mundi hafa leitast við að fu!l-
nægja þeim, þó að um það
væri enginn samningur gerður.
Efnahagskerfi landanna
hvert öðru háð.
I innganginum er sett fram
sú meginregla, sem óumdeilan
leg er, að samningsaðilar viður
kenna, að efnahagskerfi land-
anna sjeu hvert öðru háð og að
velmegun hvers um sig sje und
ir velmegun allra komin. Með
þessa staðreynd fyrir augum
koma ríkin sjer svo saman um
þá samvinnu, sem nánar er til-
greind í samningnum.
í 1. grein segir, að samnings-
aðilarnir sjeu samþykkir því
að hafa með sjer nána sam-
vinnu í efnahagsmálum og
semja sameiginlega viðreisnar-
áætlun og framkvæma hana.
Markmið áætlunar þessarar
muni verða það að ná sem fyrst
og viðhalda fullnægjandi efna
hagsafköstum án óvenjulegrar
utanaðkomandi aðstoðar, og
mun því í áætluninni sjerstak
lega tekið tillit til þess, að samn
ingsaðilar þurfi að auka sem
mest útflutning til þeirra ríkja
sem ekki taka þátt í henni. Til
að greiða fyrir þessu skuld-
binda löndin sig svo til að koma
á fót Efnahagssamvinnu-stofn-
un Evrópu.
í 2. grein segir, að samnings
aðilar muni efla sem mest má
verða framleiðslu sína. Eru þar
hafðar fyrir augum svipaðar
framkvæmdir sem hjer á landi
hafa hlotið nafnið nýsköpun.
j 3. grein binda samningsað-
ilar sig til að gera almennar
áætlanir um framleiðslu og
skipti á vörum og þjónustu og
síðan að leitast við að tryggja
framkvæmd slíkra almennra á-
ætlana.
Minkun viðskiftahamla.
í 4. grein segir, að samnings-
aðilar muni efla, svo sem frek-
ast er unnt, með samvinnu sín
á milli skipti á vörum og þjón-
ustu. í þessu skyni muni ríkin
sem fyrst koma á marghliða
greiðslufyrirkomulagi sin á
milli og hafa samvinnu um, að
draga úr viðskipta- og greiðslu
hömlum sín á milli.
í 5. grein er aðalákvæðið það,
að löndin muni halda áfram at-
hugunum sínum á tollabanda-
lögutn eða svipuðum ráðstöfun-
um, svo sem myndun tollfrelsis
svæða, er gætu orðið einn liður
í því að náð verði markmiðum
þeim, sem sett eru með samn-
ingi þessum.
Rjett er að geta þess, að ís-
land hefur tekið þátt í athugun
á almennu tollabandalagi milli
þátttökuríkjanna. Fram að
þessu mun sú athugun einkum
hafa verið fólgin í því, að safn
að hefur verið víðtækum upp-
lýsingum. Þá hefur ísland einn
ig tekið þátt í athugun á tolla-
bandalagi milli Danmerkur,
Noregs, Svíþjóðar og íslands.
Þær rannsóknir standa enn yf-
ir og miðast auðvitað fyrst og
fremst við samvinnu hinna
þriggja fyrrtöldu landa. ísland
hefur mjög ólíka aðstöðu þess-
um löndum og hefur fullkom-
inn fyrirvari um þá sjerstöðu
verið gerður strax í upphafi
rannsóknanna.
í 6. grein heita samningsað- (
ilar því, að þeir muni hafa sam
vinnu um að lækka toila og
draga úr öðrum höftum á aukn
um viðskiptum í þeim tilgangi,
að komið verði á marghliða við-
skiptakerfi, er sje heilbrigt og í
jafnvægi og í samræmi við meg
inreglur Havana-sáttrpálans.
Öryggi í fjármálum.
Samkv. 7. grein mun hver
samningsaðili gera þær ráðstaf
anir sem í hans valdi eru, til
þess að ná eða viðhalda öryggi
í gjaldeyrismálum sínum og
innanlandsfjármálum, rjettu
gengi og trausti á peningamál-
um sínum yfirleitt. Með þessum I
skuldbindingum er ekki annað
undirgengist en það, sem hver
góð stjórn hlýtur að leitast við j
að gera af sjálfsdáðum, enda er
það algjörlega á mati hennar.
sjálfrar, hvað unnt sje að gera
á hverjum tíma í þessum efnum. j
8. grein f jallar um hagnýting
vinnuaflsins á hinn hentugasta (
hátt og að leitast skuli við að
útvega öllum vinnu. Þá er ráð-
gert að samningar muni verða
teknir upp Éwmilli landanna um
flutning verkamanna þeirra á
milli ef vinnuaflsskortur er í
einhverju þeirra. Eiga aðilar og
að hafa almenna samvinnu um
að draga úr tálmunum á ferða
lagi manna.
Skv. 9. gr. munu sarhnings-
aðilar veita stofnuninni allar
þær upplýsingar, sem hún kann
að óska eftir, til þess að auð-
velda framkvæmd starfa sinna.
Starfshættir.
10. til 23. greín fjalla um
fyrirkomulag Efnahagssam-
vinnustofnunarinnar. Aðilar
stofnunarinnar eru hinir sömu
og aðilar samningsins.
í 11! til 13. grein segir nánar
frá um markmið, störf og vald
svið stofnunarinnar. Tilgangur
hennar er fyrst og fremst sá að
greiða fyrir efnahagssamvinnu
þeirri, sem hjer er stofnað til,
og hafa samstarf af hálfu
Evrópuríkjanna við stjórn
Bandaríkjanna varðandi höfuð
atriði þeirrar hjálpar Banda-
ríkjaþjóðarinnar, sem Efnahags
samvinnunni er komið á til að
fá.
Um ákvarðanir stofnunarinn
ar segir í 14. grein, að þær skuli
teknar með samkomulagi allra
aðila nema stofnunin ákveði
annað í sjerstökum málum.
Samkv. þessu verður enginn að
ili að stofnuninni, og þá heldur
ekki ísland, bundið af nokkurri
ákvörðun hennar nema sjer-
stakt samþykki hans liggi fyrir.
Stjórn stofnunarinnar er í hönd
um ráðs þar sem öll þátttöku
ríkin eiga sæti, en auk þess er
svo framkvæmdanefnd, fram-
kvæmdarstjóri og skrifstofa.
Hefur öll sú starfsemi aðsetur
í París samkv. ákvörðun, sem
gerð var á fyrsta fundi stofn-
unarinnar.
Gildistími og gjöld.
í 24. til 28. grein eru loka-
ákvæði, m.a. um gildistöku, en
samningurinn hefur nú þegar
tekið gildi, tim áhrif vanefnda
og uppsögn samningsins, en
aðili getur horfið úr þessu sam
starfi með 12 mánaða uppsagts
arfresti.
Ákvæðin í fyrra viðbótarsarrj
komulagi varðandi rjetthæfi,
sjerrjettindi og forrjettindi
stofnunarinnar eru svipuð því,
sem gerist um slíkar alþjóða
stofnanir og virðist ekki ástæða
til að ræða það frekar.
Varðandi seinna viðbótar sanu
komulagið um fjármál stoínuri
arinnar, skal tekið fram, að
framlög aðila verða ákveðin
með samkomulagi eftir svipuð
um reglum og gilda um hlið-
stæðar stofnanir. Enn héfir ís-
land ekki verið krafið um nema
rúmlega 21 þúsund kr., en ó-
ákveðið til hve langs tír.ia þaS>
Undirbúningur Bandaríl: ia-
stjórnar.
Samtímis því sem fulltrúan
Evrópuríkjanna unnu að því aö
ná þessu samkomulagi um efna
hagsstofnunina var í Bandaríkji
unum unnið að því, að útvega
heimildirnar fyrir þeirri hjálp.,
sem Marshall utanríkisráð-
herra hafði lofað í Hai vard-
ræðu sinni. Sú heimild var veitt
í lögum, sem Bandarí’. jaþing
samþykkti og staðfest voru 3-
apríl 1948. Er það allmikill laga
bálkur og er ástæðulaust að
rekja hann hjer, enda fjalla
þau lög að vonum að veruiegu
leyti um það, hvernig Banda-
ríkjamenn hugsa sjer að láta
afla hjálparinnar, vinna að fraiii
kvæmd hennar og annað slíkt.
Samkv. 115 gr. laganna er
hinsvegar gert ráð fyrir, að til
þess að ríki geti orðið hjálpar-
innar aðnjótandi þurfi það
hvorttveggja: Að taka þátt í
samstarfi Ervrópuþjóðanna sím
á milli, svo sem samknmutag
varð um í París 16. apríl, og að
hvert ríki um sig geri samning
við Bandaríkin um hjálpina tií
þess.
Skilyrði bandarísku laganna.
Kveðið er á um nokkur i kil-
yrði, sem ætlast er til að tekin
sjeu fram í þeim sjersar ng-
um, sem Bandaríkin þanr. i,a oiga
að gera við hvert ríki. Þos:; fyr
irmæli eru auðvitað almrm og
eiga ekki öll við alla san nings-
aðilana.
Engu að síður varð raunin sú
þegar þessir samninga; voru
gerðir, að skilyrðin voru að
mestu tekin upp í samningana
við hvert ríki um sig. Ean la-
ríkjastjórn gat ekki horfiö frá
þeim skilyrðum, ef lögin höfðu
sett. Eru því nokkur atriði £
flestum samninganna, sern ekki
eiga til hlýtar við það land,
sem er aðili þess sarrmngs.
Leiddi þetta og til þess að um
sumt varð að gera beinan fyrii?
vara við samningsundirskrift.
Fyrirvari um atvinnurjettindi.
Að vonum var gert ráð fyrir
því að nokkurn tíma tækf að
koma á öllum þessum samning
um og var frestur settur um það
til júlíbyrjunar s.l. Hinsvegar
var heimilt að veita þátttöku-
ríkjunum nokkra hjálp strax frá
aprílbyrjun. Til þess að geta
orðið hennar aðnjótandi þurfti
að gefa sjerstaka yfirlýsingu
um, að ætlunin væri að gera
samning við Bandaríkin á
Frh. á bls. 8.