Morgunblaðið - 20.10.1948, Síða 6

6
MORGUNBLAÐIÐ
Miðvikudagur 20. okt. 1948

Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavík. r|Wf
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson.
Ritstjóri: Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.).
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson.
Auglýsingar: Árni Garðar Kristinsson.
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla:
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Áskriftargjald kr. 10,00 6 mánuði. lmumlmdi,
kr. 12,00 utanlands.
í lausasölu 50 aura eintakið. 75 aura með Lesbók.
Þjóðþrifafyrirtæki
S. 1. laugardag sigldi hjer í höfn stærsta skip, sem íslend-
ingar nokkurntíma hafa eignast, síldarbræðsluskipið Hær-
ingur, sem er tæpar 7000 smálestir að stærð.
í lok ræðu þeirrar er Jóhann. Hafstein, alþingismaður,
formaður stjórnar Hærings, flutti er gestum var boðið að
skoða skipið. komst hann að orði á þessa leið:
„Hjer er um að ræða fyrirtæki, sem stofnað er til í almenn-
ingsþágu og þá fyrst og fremst til hagsbóta fyrir íbúa Reykja
víkur, svo að þeir fái betur hagnýtt sjer þær auðlindir hafs-
ins, sem felast í fiskisæld Faxaflóa og hinum miklu síidar-
göngum í Hvalfjörð. En þetta síldarverksmiðjuskip hefur
þann kost að geta flutt sig ihilli landshluta eftir því, sem
aflabrögð segja til um. Jeg vildi mega vænta þess, að Hær-
ingur reyndist því hlutverki sínu vaxinn að vera þjóðþrifa-
’íyrirtæki, og að hann mætti þá njóta þess í öllum sínum
viðskiftum við almenning og opinbera aðilja“.
Það er alveg rjett, sem Jóhann Hafstein segir í þessum
lokakafla ræðu sinnar. Hæringur er merkileg nýung, sem
miðar að því að gera íbúum Reykjavíkur og útgerðinni um
land allt hægara um vik með að hagnýta sjer fiskisæld Faxa-
flóa og þá fyrst og fremst síldargöngurnar í Hvalfjörð Und-
anfarin ár hefur oft verið um það talað að við íslendingar
þyrftum að eignast fljótandi síldarverksmiðju. Sá draumur
er nú að rætast. Fyrir mjög ötula forystu bæjarstjórnar
Reykjavíkur og þá ekki síst Jóhanns Hafstein, sem frá upp-
hafi þessa máls hefur barist fyrir því af miklum dugnaði, og
þeirra aðilja annara, sem að kaupum Hærings standa, er hin
fljótandi síldarverksmiðja komin að bryggju í Reykjavík.
Eftir er aðeins að búa hana ýmsum nauðsynlegum tækjum.
Er talið líklegt að því geti verið lokið fyrir n. k. áramót.
Það er áreiðanlega óhætt að fullyrða að miklar vonir
margra manna standi til þess að Hæringur verði þjóðþrifa-
fyrirtæki. Sú staðxeynd að skipið getur flutt sig milli lands-
hluta styður þær vonir mjög. Undanfarna áratugi hafa nær
allar síldarverksmiðjur okkar verið bygðar í sama lands-
hlutanum, nefnilega á Norðurlandi. Það er þessvegna mjög
mikilvægt að eiga verksmiðju, sem getur flutt sig nokkuð
til eftir því, hvernig síldargöngum er háttað.
En eins verður að minnast um leið og hinni fljótandi síld-
arverksmiðju er fagnað. Frumskilyrði þess að hún komi að
gagni og skapi þjóðinni aukinn arð af starfi sínu er að síldin
komi. Koma síldarinnar er nefnilega alveg jafn óhjákvæmi-
legt skilyrði fyrir góðri afkomu slíkrar verksmiðju og þeirra
síldarverksmiðja, sem standa á þurru landi.
, Getur ekki alveg eins farið svo að síldin komi alls ekki
í Hvalfjörð í haust og næsta vetur? spyrja menn. Hvar er
öryggið fyrir afkomu hinna dýru síldarverksmiðja í Hær-
ingi og í Örfirisey þá? — spyrja menn áfram.
Það er e. t. v. alls ekki óeðlilegt að menn spyrji þannig.
En í því sambandi er þess að gæta, að allur veiðiskapur er
áhættusamur. Fiskveiðaþjóðir verða að vera við því búnar
að afli bregðist. En þær verða samt altaf að búast við því
að úr rætist. Þær verða auðvitað að reyna að verða sem
óháðastar misjöfnu árferði.
Hvað mundi annars hafa verið sagt ef enginn viðbúnaður
hefði verið hafður undir að hagnýta síldargöngurnar í Hval-
fjörð?
Það hefði ekki þótt vel að verið. Allir vita að í fyrravetur
fóru óhemjuverðmæti til spillis vegna þess að við höfðum
ekki tæki til þess að hagnýta aflann hjer syðra.
Það má segja um síldarútgerðina að drottinn gefur og
drottínn tekur. Þegar vel aflast er hagnaðurinn af útgerð-
inni mikill. Þegar illa aflast er tjónið mikið.
Þrátt fyrir alla óvissu um komu síldarinnar í Hvalfjörð
verður þessvegna ekki annað sagt en að rjett hafi verið að
farið í kaupum hins fljótandi síldarbræðsluskips og bygg-
ingu hinnar nýju verksmiðju í Örfirisey. Allir þeir, sem
trúa á framtíð þessarar þjóðar geta þessvegna tekið undir
þær óskir, sem Jóhann Hafstein bar fram í ræðu sinni og
forsætisráðherra vjek einnig að í sinni ræðu, að Hæringur
megi verða þjóðþrifafyrirtæki.
\JíLverfi ihrifar:
ÚR DAGLEGA LÍFINU
Ný
keðjubrjefadella
MÖNNUM er vafalaust í
fersku minni keðjubrjefadell-
an, sem gekk hjer um árið. —
Menn voru kvattir til að senda
einhverja tiltekna vitleysu í
brjefi til fimm kunningja sinna,
sem síðan áttu hver um sig að
senda samskonar vitleysu til
annara fimm manna. Og þannig
jókst þetta brjef af brjefi þar
til keðjan var komin um alt
land.
Og margir voru þeir, sem
ekki þorðu að brjóta keðjuna
af ótta við eilífa útskúfun og
ólán mikið, sem átti að skella
yfir. þá, sem neituðu að skifta
sjer af þessari vitleysu.
Og nú er komin ný keðju-
brjefadella, sem því miður er
gerð í nafni góðs fjelagsskapar,
sem ábyggilega kærir sig ekk-
ert um að vera bendlaður við
slíkt.
í nafni SÍBS
KEÐJUBRJEFIÐ er eitthvað
á þessa leið: „SÍBS á afmæli.
Sendum öll örlitla afmælisgjöf.
Hvern einstakling munar lítið
um 5 krónur, en safnast þegar
saman kemur. Sendu SÍBS 5
krónur í dag og afritaðu þetta
brjef og sendu tveimur kunn-
ingjum þínum.
Þetta brjef er ekki komið frá
SIBS, en samið af einum vel-
unnara þess og vinir þess láta
ekki keðjuna slitna“.
Það var þó gott að brjefritari
skyldi taka fram, að þessi nýa
keðiubrjefadella sje ekki runn-
in undan rótum SÍBS eða stjórn
ar þessa ágæta fjelagsskapar.
•
I góðri meiningu
NÚ þarf ekki að efa, að sá
maður sem böglaði saman þessu
keðjubrjefi hefur gert það í
góðri meiningu. Það sjest á
brjefinu. En hitt hefur sá góði
maður ekki athugað, að með
keðjubrjefinu gerir hann SÍBS
meira ógagn en gagn, eða hefði
getað gert. Þjóðin hefur nýlega
sýnt, að hún kann að meta starf
SIBS og enginn fjelagsskapur
hefur fengið svo góðar móttök-
ur hjá alþjóð er leitað hefur
verið styrks góðu málefni.
SIBS þarf ekki á neinum hje-
góma, eins og keðjubrjefum að
halda. Látum þá, sem eitthvað
vilja gefa, gera það af frjálsum
vilja, en skemmum ekki fyrir
hinu góða málefni með því að
taka þátt í þessari keðjubrjefa-
dellu.
Utlendingur um
íslenska frelsið
ÚTLENDUR maður, sem hjer
dvelur skrifar mjer eftirfarandi
brjef:
„Þið íslendingar talið oft um
frelsi einstaklinganna. Það er
gott að geta talað um það og
heimtað sinn rjett sjer til
handa. Það er langt frá að allir
geti það nú til dags í heimin-
um, því í. mörgum löndum er
einstaklingsfrelsið með öllu
glatað. íslendingar standa enn
vel að vígi í þessum efnum, en
verða þó að vera á verði til að
gæta rjettinda sinna“.
•
Það, sem hann
skilur ekki
„EN eitt er það, sem jeg skil
ekki og finst alleinkennilegt“,
heldur útlendingurinn áfram.
„Jeg er svo heppinn, að eiga is-
lenska konu og dálítið í erlend-
um peningum. Nú datt mjer í
hug að gefa konu minni ryk-
sugu. En til þess að fá keypta
ryksugu fyrir minn eiginn er-
lendan gjaldeyri, sem íslenska
ríkið á ekkert tilkall til, þar
sem jeg er erlendur ríkisborg-
ari, þarf jeg innflutningsleyfi.
Tvívegis er jeg búinn að
reyna að fá leyfi til að flytja
inn ryksuguna, en hefi verið
synjað í bæði skiftin“.
Ja, það er nú svo margt, sem
menn eiga bágt með að skilja
þegar farið er út í þá sálma, að
ræða innflutninginn, að jeg
held að það sje best að gera sem
minstar tilraunir til að skýra
það.
(En þótt jeg viti ekki hvaða
þjóðar þessi útlendi maður er,
þá væri gaman að spyrja hann
hvort hann hafi leyfi sinnar
stjórnarvalda til að kaupa ryk-
suguna og flytja hana til ann-
ars lands. — Það eru nefnilega
fleiri ríki en ísland, sem hafa
lög og reglugerðir um meðferð
erlends gjaldeyris).
Uppástungur um
gistihúsnafn
NOKKRAR uppástungur
hafa komið til viðbótar um
nafn á gistihúsinu á flugvellin-
um í Keflavík. Það sakar ekki
að birta tillögurnar:
Hótel Faxaborg, Hótel Atl-
antic, Hótel Fálkinn, eða eitt-
hvað annað fuglsheiti. Leifur
hepni til að minna á Leif Eiríks
son, sem fyrstur hvítra manna
fann Ameríku og svo er tillaga
um Hótel Háloft.
Það er eins og fyrri daginn,
að ieg íegg ekkert til málanna
sjálfur um nafn á gistihúsinu.
En grunur minn er sá, að það
verði ofan á, að gistihúsið verði
bara kallað hreinlega Flugvall-
ararhótelið í Keflavík og það
verði svo þýtt á ensku og önnur
tungumál.
MEÐAL ANNARA ORÐA
■mmnmiwiwiwiwimnn—■■mnmmmimnutimn————j—
Stærsfa glappaskot Trumans
FYRIR um hálfum mánuði
síðan fluttu blöð í Bandaríkjun
um þá fregn, að Truman for-
seti hefði haft í hyggju að senda
Vinson, forseta hæstarjettar
Bandaríkjanna, til Moskva, sem
sjerstakan erindreka sinn í
Berlínardeilunni. Blöðin skýrðu
þó iafnframt frá því, að forset-
anum hefði snúist hugur á síð-
ustu stundu, og ljetu á sjer
skilja, að Marshall, utanríkis-
ráðherra Bandaríkjanna, og Ro
bert Lovett, aðstoðarutanríkis-
ráðherra, hefðu þar komið
mjög við sögu. — Samtímis
þessu var það upplýst, að Mars-
hall væri að leggja upp í skyndi
heimsókn frá París til Washing
ton, en af því þótti mönnum
einsýnt, að ennþá væri Tru-
man hálfvolgur í málinu, og
hefði jafnvel ekki gefið ský-
laus loforð um að hætta við
sendiför Vinsons til Moskva.
• •
MARSHALL TALAR
VIÐ TRUMAN
Marshall, utanríkisráðherra,
kom flugleiðis til Washington
helgina eftir birtingu þessara
blaðafregna. í opinberum til-
kynningum var frá því skýrt,
að utanríkisráðherrann væri
kominn til þess eins að gefa
forsetanum skýrslu um ga'ng
mála á allsherjarþinginu í Par-
ís; meðal stjórnmálamanna og
frjettamanna fór það þó ekkert
leynt, að eini tilgangurinn með
ferð Marshalls var að ganga ör-
ugglega frá því, að ekkert yrði
úr Vinson-förinni, og það kvis-
aðist jafnvel í Washington, að
utanríkisráðherrann hefði hót-
að að segja af sjer, ef Truman
hjeldi ráðagerð sinni til streitu.
Endalokin urðu þau, að Mars- 1
hall sigraði, og forsetinn, er um
skeið hafði verið svo staðráðinn
í að gera Vinson út til Moskva,
að bandarískar útvarpsstöðvar
höfðu verið beðnar um að hafa
allt til reiðu til að birta þennan
,,mikilvæga“ boðskap, gaf út
tilkvnningu, þar sem gefið var
í skyn, að endanlega hefði ver-
ið fallið frá förinni.
• •
ÁRVEKNILOVETTS
Almennt er álitið, að það hafi
verið árvekni Lovett, aðstoðar-
utanríkisráðherra, að þakka, að
ekki varð meira en raun varð
á úr þessu frumhlaupi Tru-
mans forset.a. Lovett var einn
af beim fáu mönnum innan
stjórnarinnar, sem fjekk að vita
um ráðagerðina, og mun þegar
hafa gert sjer ljóst, hversu stór
skaðleg áhrif hún gat haft á að-
stöðu Vesturveldanna í Berlín-
ardeilunni. Því með því að út-
nefna og senda sjerstakan
erindreka tij Moskva, var Tru-
man.,og þá um leið Vesturveld-
in, að sniðganga Öryggisráð
Sameinuðu þjóðanna, ráðið,
sem þrjú öflugustu lýðræðis-
ríki veraldarinnar höfðu leitað
til með alvarlegasta deilumál
sitt við einræðisrisann í austri
frá því stríðinu lauk.
• •
KOSNINGABEITA
Enginn efast nú um það, að
hin fyrirhugaða sendiför Vin-
song hæstarjettarforseta til
Moskva átti upptök sín hjá
stjórnmálaráðunautum Tru-
mans forseta. Truman stendur
höllum fæti í kosningabarátt-
unni um forsetasætið. Funda-
höld hans víðsvegar um Banda-
ríkin undanfarna mánuði hafa
sýnt, að sigurvonir hans eru
litlar, enda nú svo komið, að
allir hinna þektari stjórnmála-
ritara Bandaríkjanna spá De-
wey, forsetaefni republikana,
sigri.
• •
,,BOMBA“ TRUMANS
Hjer má því heita að um ör-
þ’rifaráð hafi verið að ræða hjá
Truman og stjórnmálaráðunaut
um hans. Hjer var „kosninga-
bomba“ á ferðinni, sem þeir ef
til vill ætluðu að kynni að ráða
úrslitum við forsetakjörið . . .
ef vel tækist. Vinson átti að
fara til Moskva sem fulltrúi
Trumans, forsetaefnis demo-
krata. í Moskva átti hann að
gera tilraun til að leysa deilu-
mál, sem þegar hefur verið lýst
yfir að stofni heimsfriðnum í
hættu. Tækist honum það, hafði
Truman, forsetaefni demokrata,
Frh. á bls. 8.