Morgunblaðið - 10.11.1954, Blaðsíða 7

Miðvikudagur 10. nóv. 1954
MORGUISBLAÐIÐ
7
Isak Vilhjálmsson, BJargi,
SeHJarnarnesi - minnii
IDAG verður til grafar borinn
ísak Kjartan Vilhjálmsson að
Bjargi á Seltjarnarnesi.
ísak var fæddur 14. nóv. 1894
að Knopsborg á Seltjarnarnesi.
Knopsborg var lítið grasbýli, sem
er fyrir löngu lagt niður og geng-
ið inn í þá jörð, sem það var
byggt úr.
Foreldrar ísaks: Vilhjálmur
Guðmundsson og Björg ísaksdótt
ir voru miklar atorku- og mann-
kostamanneskjur. Þegar þau sett-
ust þarna að, stóð mikill athafna-
Ijómi af Seltirningum og hefur
svo löngum verið. Bændur á nes-
inu stunduðu landbúnað eftir því,
sem knappt landrými leyfði. En
útgerð og sjávarafli var þó aðal-
atvinnuvegurinn. Auðug og feng-
sæl fiskimið voru á þrjár hliðar
frá nesinu, en stórhugur mikilla
athafnamanna lét sér ekki nægja
nærtæk heimamið, þeir áttu
margir þilskip, sem sóttu fisk-
veiðarnar á hafi úti. Þeir voru
líka skipstjórnar- og forystu-
menn, sem báru jafnvel hæst á
þeirri framfaraöld í útgerðar-
málum, sem treysti grunninn að
höfuðboi’g landsins og nágrermi
hennar, og má það til sanns veg-
ar færa, að fram að þesum tíma
hefur Reykjavík sótt úrvalsskip-
stjóra á Seltjarnarnes. Um þær
mundir, sem foreldrar ísaks
fluttu á nesið, sótti atorkusamt
fólk mjög eftir að setjast þar að,
því þar þóttu allir vegir liggja
til hagsældar. Vilhjálmur var
karlmenni mikið og úrræða- og
aflamaður. Þótt hann á skömm-
um lífsferli næði ekki því marki
að verða beinn þátttakandi í þil-
skipaútgerðinni, þá gat hann allt-
af valið sér beztu skiprúm á
hverjum tíma. Hagur þeirra
hjóna blómgaðist & þeirra tima
mælikvarða. Þau eignuðust fjög-
ut vel gefin börn: tvo drengi og
tvær stúlkur. ísak var þeirra
elztur.
Árin 1906 og 1907 voru mikil
sorgarár við innanverðan Faxa-
flóa. Á vertíðinni fyrra árið fór-
ust þrjár fiskiskútur með allri
áhöfn. Veturinn 1907 fórst fiski-
skipið Georg á djúpmiðum með
öllum mönnum. Meðal þeirra var
Vilhjálmur Guðmundsson frá
Knopsborg. Þungt sorgarský féll
á heimilið, ekkju og börn. Á þeim
tíma voru dánarbætur eftir
drukknaða sjómenn á þilskipum
einar fjögur hundruð krónur, en
greiðsla þessarar upphæðar var
mjög dregin á langinn. Öllum,
sem til þekktu, þótti líklegast, að
fjölskyldan yrði að tvístrast, þeg-
ar hinn atorkumikli heimilisfaðir
var fallinn frá. En þetta fór á
annan veg. Vilhjálmur hafði á
fáum árum safnað dálitlum höf-
uðstóll í reiðu fé, sem fjölskyldan
gat lengi gripið til, þegar mikið
lá við. Eldri systirin var tekin í
fóstur um nokkurra árabil af
frændfólki sínu á Vestfjörðum.
ísak, sem þá var aðeins 12 ára
gamall, óvenjulega bráðþroska
piltur, var ódeigur að taka að sér
forustu heimilisins Móðir þeirra
systkina, sem var gáfuð kona og
trúarsterk, bað og treysti guði
til þess að blessa veikan efna-
hag, svo hún mætti lifa með
börnum sínum og annast upp-
eldi þeirra.
Fljótlega kom það í ljós, að
ísak var hlutgengur til allrar
vinnu, en úrræðasemi, metnaður
og áhugi til sjálfsbjargar var ó-
bilandi. Um fermingaraldur fór
hann að stunda sjómennsku á
fiskiskútum. Strax var honum
viðbrugðið fyrir atorku. Hann
notaði allar frístundir, sem hann
mátti án vera frá nauðsynlegum
svefni, til þess að nýta afla, sem
ekki var verzlunarvara, en var
gott búsílag og viðskiptavara til
heimilisnota. Heimilið í Knops-*
borg skorti ekkert, hann sá fyrir
Ferðafélagið þarf að auka
félagatölu sína stórlega
bálftaka í sumarferðum þess.
blaðamönnum austur í Skíða- 4
öllum þörfum þess. Systkini hans
hafa látið þess getið við mig, að
þau hafi litið á hann sem örugg-
an heimilisföður, sem þau báru
ótakmarkað traust til.
ísak var snemma hneigður til
samskipta við aðra menn. Hann
vildi hvers manns bón gera og
sást lítt fyrir; er af litlum efnum
var að miðla. En hann hlaut líka
vinsældir og gagnkvæman greiða,
þegar honum lá á, og var svo
alla æfi. Hann bar ótakmarkaða
virðingu fyrir móður sinni og
sýndi henni mikið ástriki. Var
hún hjá honum til dauðadags.
Þegar ísak óx þroski, færði
hann byggð sína nær borginni.
J Hann náði kaupum á landspildu
I og byggði þar reisulegt íbúðar-
hús. Móðir hans gaf húsinu nafri
j og kallaði Bjarg. Hún lagði bless-
un sína yfir það sem framtiðar-
heimili sonar síns. Um þær mund
! ir kvæntist ísak Helgu Runólfs-
dóttur. Allra dómar þeirra, er
, hana þekktu, eru á þann veg, að
I hún hafi verið atgervis- og
i mannkostakona. Þau eignuðust
fimm börn, fjórar dætur og einn
son, sem nú eru öll upp komin.
I Árið 1938 veiktist Helga snögg-
lega og lézt eftir skamma légu.
Börnin fimm voru þá öll ung og
heimilið forstöðulaust fyrir inn-
an starf. En ísak skorti ekki
kjark til þess að halda heimiÞ
inu í þeim skorðum, sem þau
hjón höfðu sett því, og börnin
vildi hann hafa hjá sér og annast
uppeldi þeirra.
Árið 1940 giftist fsak sinni
seinni konu Jóhönnu Björnsdótt-
ur. Samfarir þeirra urðu góðar
og afdrifaríkar. Jóhanna hefur
með miklum dugnaði og um-
hyggjusemi gengið börnum
manns síns í móðurstað. Allt
kapp var lagt á það af þeim hjón-
um, að börnin fengju þá verk-
kunnáttu og menntun, sem hverj-
um manni er nauðsynlegt vega-
nesti á lífsleiðinni Þar var ekk-
ert ti sparað, enda leyfði góður
efhahagur það. Öll eru börnin
mannvænleg og vel gefin.
j Á siðastliðnu ári var svo kom-
ið, að dætur ísaks allar voru
giftar manndóms- og dugnaðar-
mönum. Sonur hans, sem er
, ynstur þeirra systkina, er þá eina
barnið, sem er eftir í foreldra
húsum.
I ísak hafði barn að aldri ótrauð
ur færzt óvenjulegt hlutverk í
fang að bjarga sér og systkinum
sínum frá umkomuleysi og
I fjölskylduslitum, þegar faðir
hans féll frá. Seinni þáttur lífs
hans vitnar eigi síður um mann-
dóminn. Þegar hann missti konu
sína frá fimm börnum ungum,
er hann geiglaus um að annast
uppeldi þeirra og halda heimili
sínu uppi frá niðurbroti. — En
pieira þurfti til, hvað börnin
snerti: ísak var alltaf gæfumað-
ur. Jóhanna, seinni kona hans,
var trúr og sterkur förunautur,
sem lagði óskeikulan kraft í
reisn heimilisins og uppeldi barn-
| anna að þvi leyti, sem hann gat
skála um helgina, skýrði fram-
kvæmdastjóri félagsins frá þeirri
ánægjulegu staðreynd, að á s. 1.
sumri hefði starfsemi félagsins
verið með meiri krafti en nokk-
urt ár annað, síðan það var
stofnað hér í Reykjavík fyrir
27 árum.
Ásamt blaðamönnum hafði
ferðanefndin boðið stjórn og for-
setum Ferðafélagsins, þeim Geir
G. Zoéga vegamálastjóra og
Pálma Hannessyni rektor. Vegna
veikindaforfalla gat forseti fé-
lagsins ekki tekið þátt í hófi
þessu. En þaðan var honum sent
símskeyti með ósk um skjótan
bata. — Þar var einnig Þor-
steinn Þorsteinsson sýslumaður, ’
sem vegna frábærs starfs í þágu
Ferðafélagsins var gerður fyrir
nokkrum árum að heiðursfélaga
þess.
í nafni ferðanefndarinnar bauð
Hallgrímur Jónasson gesti vel-
komna. Þá talaði varaforseti fé-
lagsins, Pálmi Hannesson og
Lárus Ottesen framkv.stj. sagði
frá félagsstarfinu.
í SKULD
í ræðu sinni skýrði Pálmi
Hannesson frá því, að í fyrsta
sinn í sögu þessa merka félags- 1
skapar, hefði félagið reist sér
hurðarás um öxl og væri félagið
komið í nokkra skuld vegna bygg
Geir Zoéga, forseti Ferðafélags
íslands.
verið óbreytt um margra ára
skeið. Kvaðst Lárus vilja
hvetja alla Ferðafélagsmenn
að skera upp herör til eíling-
ar íélaginu og auka á þessum
vetri tölu nýrra félagsmanna
mjög verulega. — Það væri
mjög veigamikið atriði að fé-
lagsmenn tækju höndum sam-
an um þetta. Þetta væri ein
leiðin til að bæta fjárhag fé-
lagsins.
ingu hinna veglegu sæluhúsa, í
Landmannalaugum og nú siðast ÁRBÆKUR OG HEIÐMÖRK
hins glæsilegasta sæluhúss á land | Nú eru í hinu merka Árbókar-
inu, Skagfjörðsskála í Þórs- safni Ferðafélagsins 27 bækur, en
sem kunnugt er, hefur útgáfa
þeirra verið annar aðal bátturinn
í starfi félagsins. Síðasta bókin
fjallar um Borgarfjarðarsýslu
norðan Skarðsheiðar, sem Har-
aldur Sigurðsson bókavörður
skrifaði. — í undirbúningi eru nú
mörk, sem vigður var í ágúst-
mánuði síðastl.
ÁRGJÖLDIN OG ÁRBÆKUR
En ræðumaður gat þess, að
félagið hefði ekki í hyggju að
leita á ríkisjötuna. Hér væri á
Þegar skálinn í Þórsmörk var vígður.
ferðinni mál, sem félagsmenn handbók að nokkrum Árbókum,
sjálfir yrðu að ráða fram úr. þar á meðal um Árnessýslu, upp-
Árgjöldin, sem félagsmenn sveitir hennar, sem Gísli Gests-
greiða, og fá hina merkilegu Ár-' son frá Hæli mun skrifa.
bók fyrir, hafa staðið óbreytt um j Færði Lárus Haraldi Sigurðs-
nokkur undanfarin ár. Þau eru syni þakkir fyrir bókina um
einu tekjur félagsins, sem hefur
mest og bezt allra félaga á land-
inu kynnt landið sínu eigin fólki.
— Ræddi hann nokkuð um starf-
semi ferðaskrifstofa og gerði lít-
ilsháttar samanburð á þeim og
starfi Ferðafélagsins. Að lokum
lét hann í ljósi þá von, að Ferða-
félagið mætti auðgast og eflast.
1200 MANNS —
NFTT SÆUUHÚS
Lárus Ottesen framkv.stj.,
skýrði írá því, að rúmlega 1200
manns hefði íerðast með Ferða-
félaginu í sumar er leið. Merkur
væri sá átangi, sem náðst hefði
með byggingu áttunda sæluhúss-
ins, Skagfjörðsskála í Þórsmörk.
— Þá yar á síðastl. sumri farin
lengsta óbyggðaför, sem Ferða-
félagið hefur efnt til og tókst
sem og aðrar íerðir, mjög vel.
Þá var farin för um Vestfjarðar-
hálendið, sumjan ísafjarðar
Borgarfjarðarsýslu.
Jón Eyþórsson, veðurfræðing-
ur, hefur séð um útgáfu flestra
Arbókanna, en það er mjög
vandasamt verk og krefst að-
gæzlu og mikillar nákvæmni. —
Var Jóni þakkað starf sitt með
lóiataki.
í Heiðmörk hefur Ferðafélag-
ið nú gróðursett 27,500 trjá-
plöntur og kvað Lárus nauðsyn
bera til að skógræktarstarfið
komi á fleiri hendur félagsmanna
en raun ber vitni.
lagsins verða stöðugt meir og'
meir almenningseign, þar eð þau
eru notuð við kennslu í skólum
landsins og ómissandi fyrir
ferðalanga, er þeir leggja land
undir fót.
Ómetanlegt var það fyrir hinu
mikla fjölda ferðalanga, sem
heimsóttu Landmannalaugar 1
sumar, að Ferðafélagið hafði um
það forgöngu, að hluti af leið-
inni frá Sölvahrauni að Frosta-
staðavatni var ruddur mdð jarð-
ýtu. Hér er um nýja leið að
ræða, en gamla leiðin var sein-
farin mjög og lengri. Liggur nýja
leiðin um mjög fallegt landslag.
í haust unnu nokkrir sjálf-
boðaliðar frá félaginu að því að
sprengja klöpp, sem veitt hefur
Jökulsgilskvislinni vestur að
gróðurlendi í Landmannalaug-
um. Var farið með öfluga loft-
pressu og mikið af þessum klapp-
arvegg sprengt hurtu.
Sem kunnugt er starfa Ferða-
félagsdeildir á Akúreyri, Húsa-
vík, ísafirði og Vestmannaeyjum.
Þá eru Fjallamenn deild í Ferða-
félaginu.
Að lokum skýrði Lárus frá því,
að gamall hermannaskáli aústur
í Brunnum við Kaldadalsveg,
sem félagið eignaðist eftir stríð-
ið, hafi verið tekinn úr notk-
un. — Þá hefur félagið, sem
kunnugt er, látið setja upp út-
sýnisskifur til^ glöggvunar fyrir
ferðalanga, og mun félagið hafa
í undirbúningi uppsetningu fleiri
slíkra.
Ræðumaður vék að því, að nú
hefði Geir G. Zoega verið forseti
Ferðafélags íslands um 17 ára
skeið og í stjórn fétagsins frá
byrjun. — Kvað Lárus alla ferða-
félaga standa í mikilli þakkar-
skuld við Geir fyrir starfa hans.
En vöxtur og viðgangur Ferða-
félagsins væri honum mikið að
þakka og bar Lárus fram þá von.
og ósk ferðafélaga, að hann
mætti enn um mörg ókomin ár
vinna að hinum mörgu áhuga-
málum og framkvæmdum félags-
ins. — Var tekið undir þessi orð
með lófataki.
Ýmsir gestanna tóku til máls
og var meðal þeirra Gunnar
Einarsson prentsmiðjustjóri, sem
gat þess, að bókin ísland í mynd-
um, með formála eftir Pálma
Hannesson, væri tvímælalaust
bezti formáli, sem skrifaður
hefði verið fyrir nokkurri bók
um ísland.
★-----★
Þá tóku til máls og ræddu um
starfsemi Ferðafélagsins í þágu
lands og þjóðar: Jón Eyþórs-
son, Þorsteinn sýslum. Þor-
steinsson, Hallgrímur Jónasson,
Helgi Jónasson frá Brennu, Þor-
steinn Jósefsson og Andrés
Kristjánsson, sem bar fram góð-
ar óskir til félagsins í nafni
blaðamanna við Reykjavíkur-
blöðin.
Hor naf jar ðarfoáta r
HÖFN, Hornafirði, 8. nóv. —
Þeir 4 bátar, sem héðan hafa
róið undanfarið, eru nú að hætta
veiðum. Hafa þeir aflað allsæmi-
. , lega og verið hlutfallslega jafnir.
Uerðafelags.ns mun Hæsti bátur er Qissur hvíti með
á sjötta hundrað skippund. Munu
bátarnir ekki fará aftur á sjó
fyrr en vetrarvertíð hefst.
Einmunatíð hefur verið hér í
haust og ekki snjóað nema efst
í fjöll. Hafa menn ekkert farið á
VETRARSTÁRFID O. FL. rjúpnavæiðar, enda þótt hér muni
Þá skýrði ræðumaður frá vetr- mikið um rjúpu núna, eins
arstarfi Ferðafélagsins, en það er og annarsstaðar á landinu í ár.
sem kunnugt er, á sviði fræðslu-
vera eitt stærsta tréð í allri
mörkinni. Er það Lævirkjatré,
sem gróðursett var fyrir fjór-
um árum og hefur vaxið um
20 em á ári hverju síðan.
-eG
djúps, en þessar tvær ferðir taldi og skemmtifunda. Hafa þeir ver- —————————
Lárus aíar merkilegar.. I ið mjög vel sóttir af ungum sem ▲ BE%T
eömlum. íslandskort Ferðafé- ▼ t Mi
Framh. á bls. 12 * Tala félagsmanna hefur gömlum. íslandskort Ferðafé-
AÐ AUCLfSA
MQRGUHBLAÐIM