Morgunblaðið - 10.11.1954, Síða 9

Miðvikudagur 10. nóv. 1954
MORGVNBLAÐIB
9
Samfal við
ADLAI STEVENSON
SKÖMMU áður en kosning-
arnar fóru fram í Bandaríkj-
I unum 2. nóv. átti brezkur
rithöfundur samtal við Adlai
! Stevenson að heimili hans í
Bandaríkjunum. — Samtalið
birtist hér nokkuð stytt.
HÉR var ég kominn á kyrrlátt
þægilegt sveitaheimili, þar
sem hann býr einn, með bækur
sínar umhverfis sig, og beitilönd
sín, þar sem kindur ganga úti
undir stórum trjákrónum.
Einmana maður? Já. Hann hef-
ir oft virst mér svo. Einkum þeg-
ar ég hefi séð hann standa á
ræðupalli í stórum sal andspænis
mannfjölda. En ekki alltaf, ekki
þegar synir hans dvelja heima hjá
honum.
Hann minntist á þá, er við
settumst í djúpa hægindastóla í
stórri verönd, eftir kvöldverð.
Á Adlai yngri, sem er nýlega
kominn heim frá Kóreu og stund-
ar nú laganám. Um Borden, sem
kallaður hefir verið í herþjón-
ustu, og John Fell, sem verið hef-
ir með honum á kosningaferða-
lági og nú fer í Harvard háskól-
ann.
: „Blöðin segja, að þér heyjið nú
baráttu fyrir kjöri yðar til forseta
árið 1956“, sagði ég.
TVÖFÖLD SKULD
„Nei. Ég er að borga skuld og
hefi undanfarin tvö ár verið að
hjálpa demokrataflokknum til að
borga sína skuld. Mín skuld er
við alla þá, sem studdu mig árið
1952. Hún er skuld við bank-
ana. Demokratar eru fátækir bor-
ið saman við republikana.“
„Við skulduðum 1.000.000 doll-
ara í lok síðustu kosningabaráttu.
Þessi skuld er, guði sé lof, að
hverfa. En við þurftum að endur-
skipuleggja kosningastarfsemina
og þessvegna hefi ég ferðast víðs-
vegar um landið. Það var það
minnsta sem ég gat gert.“
„Og nú?“
„Nú ætla ég að hjálpa flokkn-
um til þess að ná meirihluta í
þinginu. Og útlit er fyrir að við
fáum meirihluta í báðum deild-
um.“
#„Og hverjar verða hinar raun-
verulegu afleiðingar þess — gerir
þá hvorki að ganga eða reka?“
„Svo þarf ekki að vera. Það
er jafnvel ekki líklegt. Truman
átti við að búa „þing, sem gerði
ekki neitt“, eins og hann kallaði
það, er republikanar hlutu meiri-
hluta árið 1948. En það var sök
republikana. Sú saga verður ekki
endurtekin."
„Afleiðingin verður, að við sem
flokkur tökum á okkur mikla
ábyrgð og munum fá litlar þakk-
ir fyrir að fara með þá ábyrgð
heiðarlega. Ef eitthvað fer aflaga,
þá verður okkur um kennt. Ef
eitthvað gengur að óskum þá.
munu forsetinn og stjórn hans
eigna sér þakkirnar."
FORSETINN VERÐUR
AÐ HALDA ÁFRAM
„Við skulum gera okkur þetta
ljóst“ sagði ég. „Slíkt ástand
mundi eins og þér vitið, aldrei
geta skapast í Bretlandi. Brezkur
forsætisráðherra myndi biðjast
lausnar, ef flokkur hans yrði
undir.“
„Forsetinn verður að halda
áfram starfi sínu."
„Með sama ráðuneyti republik
ana?“
„Sennilega. Hann gæti vitan-
lega gert breytingar á ráðuneyti
sinu, ef hann óskaði þess. Hann
getur tekið menn í ráðuneytið að
eigin vild. En ekkert bendir til
þess að hann ætli að taka menn
úr okkar flokki í stjóm sína. Á
hinn bóginn verða formenn allra
þingnefnda úr demokrataflokkn-
um. Meðal annars mun McCarthy
missa formennsku sína.“
„Og þetta getur gengið?“
ífjn muninn á republikönum
og demokrötum
vald forseta U.S.A. og forsœtis-
ráðherra Bretlands
demokrata og sósialisma
Vr forsetakjörið 7956
„Það bæði getur gert það og
gerir það. Að þessu sinni verður
ekki um að ræða „þing, sem gerir
ekki neitt“. Og í samstarfi við
Eisenhower forseta ætti þetta
ekki að verða erfitt. Hann er,
þegar öllu er á botninn hvolft,
maður, sem vill fara meðalveg-
inn.“
Ég ætlaði að láta næstu spurn-
ingu falla niður. Ég minntist þess
hvernig hann skaut sér undan að
svara í sjónvarpsþætti í London
síðastliðið sumar. „Ég gæti ekki
svarað þessari spurningu, þótt ég
vildi og ef ég gæti það, þá myndi
ég ekki gera það“, hafði hann
sagt. Og núna gat hann ráðið í
hvað ég hafði í huga, og hann
hristi höfuðið. „Ég veit hvað sagt
er. Ég les blöðin. Allir spyrja,
verð ég eða verð ég ekki í kjöri
árið 1956 og svar mitt til þeirra
er: „Ég get ekkert um það sagt“.
MUNURINN Á FLOKKUNUM
Næsta spurning mín var: „Hver
er grundvallarmunurinn á
republikana- og demokrata-
flokknum?“
Hann lét mig bíða á meðan
hann hugleiddi spurninguna og
sagði síðan: „Eg held að munur-
inn sé raunverulega huglags
eðlis.“
„í upphafi var republikana
flokkurinn kallaður sambands-
flokkurinn, og á nítjándu öldinni
var hann frjálslyndi flokkurinn.
Um langt skeið eftir borgara-
styrjöldina voru republikanar
ósigranlegir. En um aldamótin
höfðu þeir glatað sambandi sínu
við fjöldann, þeir urðu flokkur
hinna ríku og við það misstu þeir
mátt sinn.“
„Flokkar og flokkanöfn breyt-
ast. í raun og veru er hægt að
segja að flokkarnir hafi skipzt á
sætum er republikanar glötuðu
sambandi sínu við fjöldann. —
Republikanar urðu flokkur
þeirra, sem höfðu sérhagsmuna
að gæta og settu sér, í heimspeki-
legum skilningi, það mark að fela
velferð þjóðarinnar fáum mönn-
um sem voru á oddanum.“
„Hugmyndir demokrata ganga
í þveröfuga átt. Þeirra skoðun er
að hagsæld og velferð þjóða verði
að berast upp frá rótunum, ekki
niður frá greinunum. Að hún
verði að fá lífsafl frá miklum
atvinnumöguleikum, frjálsu stöðu
Adlai Stevenson
vali og almennum tryggingum.“
„Er bent í áttina til sósíal-
isma?“ spurði ég, „í þessum síð-
ustu setningum. Vinir mínir í
flokknum segja að svo sé. Þeir
fá ekki skilið, að ég fylgi íhalds-
flokknum í Englandi og demo-
krötum í Bandaríkjunum."
Adlai brosti. Hann fékk ekki
séð að í þessu fælist neitt ósam-
ræmi. Englendingar hefðu haft
f orustuna um almannatryggingar.
Hann leit svo á að demokratar
hefðu svipaðar skoðanir og frjáls-
lyndir íhaldsmenn. „Við eigum
langt í land að ná ykkur, að því
Bandaríkin bjóða aðstoð við bygg-
ingu og rekstur kjarnorkustöðva
New York, 5. nóv.
Reuter-NTB.
BANDARÍKIN buðu í dag öðr-
um löndum aðstoð við bygg-
ingu og rekstur kjarnorkuvinnslu
stöðva, er ynnu að framleiðslu
kjarnorku til friðsamlegra af-
nota. Aðalfulltrúi Bandaríkjanna,
Geislavirk meðu/ framleidd
Henry Cabot Lodge, lagði þetta' setningu alþjóða kjarnorkumið-
stöðvar. Sagði Lodge, að hægt
yrði að reisa kjarnorkuvinnslu-
stöð fyrir minna en hálfa milljón
dollara á einu ári. Yrðu þar fram-
leidd geislavirk meðul, er kom-
ið gætu mannkyninu að góðu
tilboð fram á fundi stjórnmála-
nefndar allsherjarþingsins, er
undanfarið hefur rætt tillögur
Eisenhowers forseta um stofn-
Heybirgðir með mesta
móti í Fljótsdal
Sauðfé hefir heldur fjölgað
SKRIÐUKLAUSTRI, 1. nóv.: —
Veðrátta í október hefir verið í
meðallagi, þó fremur köld, en
ekki úrfellasöm. Frost höfðu ver-
ið óvenjumikil fyrir veturnætur
og jörð óvenjusölnuð, svo að ekki
hefir verið jafnsölnað í mörg ár.
Göngur gengu vel á Fljótsdals-
afréttum og eru heimtur af fjalli
með betra móti. Dilkar reyndust
með léttara móti, en fullorðið fé
í meðallagi og sumir telja það í
vænna lagi.
Heyskaparlok urðu góð í Fljóts
dal, og heyfengur með betra móti.
Heyfirningar talsverðar s.l. vor
og heybirgðir því með mesta móti
á þessu hausti.
SAUÐFE FER FJÖLGANDI
Sauðfé er aftur heldur að fjölga
í hreppnum og lambalif allmikið,
enda stefnt að því að eignast ær,
sem bólusettar eru gegn garna-
veiki. Á einstaka heimili var í
haust fargað öllum óbólusettum
ám, þar sem garnáveiki var farin
að valda verulegu tjóni.
Kartöfluuppskera var með
minna móti, og skemmdist éðá
eyðilagðist nokkuð af henni í
frostunum í septémber.
Jarðræktar- og byggingafram-
kvæmdir voru fremur litlar í
sumar. Þó er verið að byggja fé-
lagsheimili á Valþjófsstað. Var
ætlunin að steypa aðalhluta bygg
ingarinnar og koma undir þak.
En frostin í haust hafa truflað
steypuvinnuna, svo óvíst er hvort
sú áætlun stenzt. íbúðarhús er
byggt á einni jörð og rafstöð frá
vatnsafli er verið að koma upp á
einum bæ.
NAUÐSYN AÐ FLÝTA
VEGAGERÐ
Vegurinn, sem undirbyggður
var að mestu s.l. ár frá hinni
nýju brú á Jökulsá og út undir
Hrafnkelsstaði var malborinn á
síðasta sumri. Er þá enn eftir
slæmur kafli, sem aðeins er rudd
ur út undir Hallormsstað, og er
mikil nauðsyn að flýta vegage>’ð
á þessum kafla, svo að bílfært
megi teljast öllum bílum um-
hverfis Löginn.
Heilsufar hefir verið gott í
sumar. Ætla má að lítilsháttar
fækkun hafi orðið á heimilisföstu
fólki á árinu. Ungt fólk hefir far-
ið með meira móti að heiman í
haust, ýmist í skóla eða til at-
vinnu. — J. P.
gagm.
★ TILLAGÁ EISENHOWF.RS
Tillaga Eisenhowers um hag-
nýtingu kjarnorku til friðsam-
legra afnota var fyrst sett fram
í ræðu, er Eisenhower flutti í
desember í fyrra. Ráðstjórnar-
ríkin hafa tekið þátt í umræðum
um hana, en ekkert samkomulag
hefir náðst. Bandaríkin hafa samt
sem áður haldið áfram uniræð-
um um tillögu þessa við aðrar
þjóðir, Bretland, Frakkland,
Kanada, Sambandsríki Suður-
Afríku, Ástralíu, Belgíu og
Portugal og hefir það orðið að
samkomulagi að koma tillögunni
í framkvæmd án þátttöku Ráð-
stjórnarríkjanna, ef nauðsyn
krefur.
v -V
Norðurlciðin ve! (ær
bifreiðum
í GÆR og dag féllu niður áætl-
unarferðir Norðurleiðar til Akur-
eyrar, vegna veðurofsa. Munu bif
reiðarnar fara norður á morgun,
þar sem færð er sögð allgóð á
norðurleiðinni. Hafði blaðið tal
af skrifstofu Norðurleiðar í gær,
og fékk þær fréttir að bifreið
hefði þann dag farið yfir Holta-
vörðuheiði, og hefði það gengið
vel, og ófærð ekki teljandi. Aðrir
fjallvegir á þessari leið eru taldir
vel færir.
er varðar almannatryggingar“,
sagði hann.
„En þetta, sem sagt er um læ-
vísan sósíalisma. Talaði ekki
sjálfur forsetinn í þá átt hérna
um daginn? Republikanar segjast
trúa því, að demokratar séu að
vinna að því að koma á „forsjár-
ríki“ sósíalista," sagði ég.
„Því fer fjarri.“ — Adlai lagði
á þetta áherzlu. „Og ef þér eruð
að tala um sosialisma í þeim skiln.
ingi að koma á þjóðnýtingu fram-
leiðslunnar og dreifingarinnar,
þá myndi jafnvel verkalýðshreyf-
ingin hér í landi snúast andhverf.
Nei, demokratar eru ekki hálf
bakaðir sósíalistar."
„Þeir lita svo á, að ríkisstjórnin
eigi að láta til sín taka mannúð-
armál, eigi að vernda lítilmagnan
og að hún eigi að leggja fram fé,
þegar um það er að ræða að
reisa stór orkuver, en að hún eigi
ávallt að starfa innan ramma og
til stuðnings framtaki einstakl-
ingsins.“
Þegar hér var komið, spurði
ég Stevenson, hvor væri voldugri
í sínu landi, forseti Bandaríkj-
anna eða forsætisráðherra Bret-
lands.
„Forsetinn", sagði hann. „Á
því er enginn vafi. Hann hefir
neitunarvald. Hann getur skipað
í þúsundir embætta. Hann sam-
einar vald konungs og ríkisfor-
seta. Og þar að auki er ekki hægt
að víkja honum frá.“
„En á hinn bóginn getur hon-
um mislíkað og getur þá ekki
farið í þingið og talað fyrir máli
sínu. Þarna er vissulega veik-
leiki.“
„Ég er á sama máli“, sagði
Adlai. „Mér geðjast vel að brezka
stjórnarkerfinu. Það er teygjan-
legra, en kerfið okkar. Þar er
samstarfið meira, nánara sam-
band milli framkvæmdavaidsins
og löggjafarvaldsins. En ég efast
um að það sé nothæft í þessu
landi. Við búum við sambands-
ríki, hvert ríki hefir ríkisstjóra
og eigið löggjafarþing og gætir
vandlega valds síns. Það væri
nær, að líkja Bandaríkjunum við
brezka heimsveldið, heldur en
við Bretlandseyjar."
Áður en ég fór frá Adlai
Stevenson, gat ég ekki á mér set-
ið og minntist á framtíðina.
„En hvað segið þér“, sagði ég,
„ef þér verðið beðnir um að gefa
kost á yður sem forseta, hvað þá
um skuldina frá 1952?“
„Munið þetta“, sagði hann. „Til
þess að verða í kjöri, þarf fyrst
tilnefningu flokksins. Ég hefi ekk
ert á móti því, að heyja kospinga-
baráttu, þar sem frambjóðendur
flokkanna deila um stór málefni.
En að leita tilriefningar hjá kjör-
mönnum og segja flokki mínum
að ég sé þeztur allra demokrata,
það er annað mál.“