Morgunblaðið - 28.11.1954, Blaðsíða 8

8
MORGUNBLAÐIÐ
Sunnudagur 28. nóv. 1954

Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavík.
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson.
Ritstjóri: Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Stjórnmálaritstjóri: Sigurður Bjarnason frá Vigur.
Lesbók: Árni Óla, simi 3045.
Auglýsingar: Árni Garðar Kristinsson.
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla:
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Áskriftargjald kr. 20.00 á mánuði innanlands.
í lausasölu 1 krónu eintakið.
Mdj’gar þjóðir
en sameiginleg menning
ÞEGAR Adenauer forsætisráð-
herra Þýzkaiands kom hingað
í heimsókn fyrir skömmu gaf
hann merkilega yfirlýsingu varð
andi afstöðu Þjóðverja í Saar-
málinu. Hann sagði að margir
væru mótfallnir samkomulagi
því, sem hann hefði gert um
framtíð þessa þrætuhéraðs, en
samt kvaðst hann ekki vera í
nókkrum vafa um að samings-
gerðin hlyti fullgildingu þýzka
þjóðþingsins.
Það er öllum ljóst að margir
Þjóðverjar eru ekki hrifnir af
þessum samningi sem stefnir í þá
átt að losa Sarr-héraðið úr tengsl-
um við Þýzkaland og stofna þar
frjálst Evrópu-svæði. Þjóðverjar
hafa alltaf tilfinningar til þessa
héraðs sem óskipts hluta af föður-
landi þeirra, enda eru íbúarnir
allir þýzku-mælandi og hafa oft
sýnt fullan vilja á að tilheyra
Þýzkalandi.
,Ef þýzkir alþýðumenn væru
spurðir hvernig þeim líkaði Saar-
samkomulagið er talið víst að 8
af hverjum 10 myndu svara, að
þeim líkaði það illa, þeim blæddi
það í augum. Og nú er stjórnar-
háttum svo háttað í Þýzkalandi
að fólki er fullkomlega frjálst
að túlka skoðanir sínar og kem-
ur það víða berlega í ljós, því að
margar óánægjuraddir heyra^t.
En þótt Þýzkaland hafi enn
búið aðeins fá ár við lýðræðis-
stjórn er það athyglisvert, hve
undraverðum stjórnmála-
þroska fólkið hefur þegar náð.
Að vísu eru enn til meðal
þjóðarinnar ofstækismenn,
sem horfa aðeins blóðstokkn-
um augum á missi Saar-hér-
aðsins, þruma um það, án til-
lits til alls annars. Slíkir ein-
sýnir ofstækismenn eru að
sjálfsögðu til meðal allra
þjóða.
En hitt vekur athygii, að
svo virðist sem meirihluti
þjóðarinnar hafi nú þegar öðl-
azt slíkan stjórnmálaþroska að
hann lætur ekki ofstækis-
mennina leiða sig.
Þetta fólk segir að því líki
Saar-samningurinn að vísu
illa, en um leið dokar það þó
við og hugsar sig betur um og
skoðar allar staðreyndir kring
um þetta vandamál. Fólk sér
að þetta litla verðmæta hérað
hefur orðið þrálátt þrætuepli
milli tveggja stórþjóða, um
það og önnur álíka deiluefni
þjóðrembingsmanna hafa ver-
ið háðar stórfelldar bióðugar
styrjaldir þar sem heilir lands-
hlutar hafa verið lagðir í eyði
og borgimar brenndar. Þess-
vegna verður hin endanlega
niðurstaða þessa fólks, að því
sárni að vísu missir Saar-hér-
aðsins, en ætli þessi skipan
mála verði þó ekki affarasæl-
ust þegar á allt er litið?
í báðum þessum miklu ná-
grannalöndum virðist sú skoðun
nú breiðast út, að það sé báðum
fyrir beztu, að starfa og standa
saman í vinarþeli og bróðerni.
Það virðist jafnvel að út við
sjóndeildarhring framtíðarinnar
örji fyrir þeirri staðreynd að bæði
skipi þau sér ásamt öðrum ná-
grannaríkjum í ein sameiginleg
Bandaríki.
Spekingurinn Albert Schweits-
er, sem nýlega var sæmdur frið-
arverðlaunum Nobels var eín-
mitt fæddur og uppalinn á landa-
mærasvæðunum milli Frakk-
lands og Þýzkalands. Ef til vill
| er það þessvegna, sem hann hefur
í flestum öðrum mönnum meiri
skilning á því hvernig vinátta
þessara tveggja þjóða getur leitt
til vaxandi framfara og menn-
ingar.
í merkilegri grein, sem hann
hefur ritað um friðarmálefnin
gerir hann ljóslega grein fyrir
kjarna nýrra sanninda. Hann
lýsir því hvernig þjóðernisstefn-
ur hafi vakið Evrópuþjóðirnar
upp frá svefni á síðustu öld. Þær
hafi verið gagnlegar á sínum
tima og eðlilegur liður framþró-
unarinnar.
En síðar héfur það komið í Ijós
að þær hafa víða færzt út í öfgar.
í stað þess að þjóðernisstefnurn-
ar unnu áður hið barfa hlutverk
að glæða þjóðernisáhuga þjóð-
anna inn á við, vekja upp ást
fólks á menningarlegum verðmæt
um sínum og ást á föðurlandi, þá
tóku þær að snúast upp í þjóð-
ernislegan rembing út á við,
skærur og ásteyting í sambúð við
aðrar þjóðir.
Ljóst dæmi um þessa óheilla
þróun mátti t. d. sjá í merk-
ingarbreytingu sem varð í
hugum fólks á efni hins gamla
þýzka þjóðsöngs.
Þegar skáldið orti ljóðlín-
una „Þýzkaland ofar öllu“ var
^»að ætlun hans með þessum
orðum að hvetja landa sína til
að setja ástina til föðurlands-
ins ofar öllu í sínu daglega
lífi, vekja upp tilfinningu
þeirra fyrir að varðveita þjóð-
leg verðmæti og allt hið bezta
í fari þessarar þjóðar. En þeg-
ar ofstækismennirnir, fullir af
þjóðrembingi, tóku völdin var
hin rétta merking færð úr lagi
og orðin kyrjuð í þeim tóm
ofurmennsku og ofbeldis að
Þýzkaland skyldi setja ofar
öllum öðrum þjóðum í blóð-
ugri styrjöld tortímingarinnar.
Nú hefur þjóðernisrembingur-
inn aftur valdið svo miklu tjóni,
að fólk er almennt farið að skilja
hve hæpinn og hættulegur hann
er. Þessvegna er það sem alveg
ný viðhorf eru að opnast í hinu
mikla þjóðasafni Evrópu. Nýjar
stefnur ryðja sér braut og öðlast
æ fleiri fylgismenn.
Það er eins og Albert
Schweitser segir. Evrópuþjóð-
irnar verða að skilja það, að
þótt þær séu nokkuð með sér-
stöku móti hver um sig og tali
sitt hverja tungu, þá er samt
margt sem sameinar þær. Sam
eiginlegur uppruni og ætt og
sameiginleg menning.
Þessi sannindi eru að verða
Evrópuþjóðunum æ Ijósari. Ef
til vill á það sinn þátt í því að
um þessar mundir er menn-
ingu þeirra ógnað af austræn-
um villimönnum, sem enn búa
við austrænt grimmdaræði og
skurðgoðadýrkun. Þegar neyð-
in er stærst, þá hafa vestræn-
ar þjóðir ákveðið að standa
saman og varðveita þau menn
ingarverðmæti, sem byggjast
á sannindum fjallræðunnar, I
eins og Gunnar Gunnarsson
rithöfundur benti svo réttilega
á í hinni merku ræðu sinni
hér á dögunum.
Setur „Frænkan"
nýtt me! hjá L.R.!
GAMANLEIKURINN Frænka
Charleys hefur náð alveg óvenju
legum vinsældum, var uppselt á
51. sýningu leiksins á fimmtu-
dagskvöldið var og svo mikil
eftirspurn, að Leikfélagið hefur
ákveðið að hafa aukasýningu á
gamanleiknum á þriðjudagskvöld
ið kemur. Verður það 52. sýning
leiksins frá því félagið sýndi
hann fyrst í apríl s.l.
Með þeirri sýningu hefur
„Frænkan“ komizt fram úr
„Ævintýri á gönguför“ að sýn-
ingartölu á einu ári, en „Ævin-
týrið“ var sýnt 51 sinni í hitteð-
fyrra. Hæst að sýningartölu á
sama ári er „Gullna hliðið“ með
66 sýningar, þar næst „Nitouehe"
1941—42 með 65 sýningar, en 5
sýningar að auki vorið 1942, þá
„Elsku Rut“ með 56 sýningar.
„Frænkan“ hefur sem sagt tekið
sæti í þessum flokki „met“-leik-
rita með sýningunhi á þriðjudag-
inn.
Endurminningar fræ§s skurS-
fæknis og góð
KC
hjá Bókaútgáfunni Set- tækum og smáum, kóngum og
bergi tvær bækur, sem trúlegt betlurum, milljónamæringum og
er að veki mikla athygli hér. iðjuleysingjum. Meðal þeirra,
Önnur er „Líknandi hönd“, end- sem hann kynntist og segir frá,
urminningar hins heimskunna er Vilhjálmur II. Þýzka-
þýzka skurðlæknis, Ferdinands landskeisari, Ferdinant Búlgara-
Sauerbruch, en hitt er „Brim- konungur, Konstantin Grikk-
aldan stríða“ (The Cruel Sea), landskonungur og Hindenburg
eftir brezka rithöfundinn Nicho- ríkiskanslari, svo að nokkrir séu
las Monsarrat. ; neíndir.
„Líknandi hönd“ hefir hvar- Hersteinn Pálsson hefir þýtt
vetna hlotið hinar beztu mót- bókina með aðstoð Friðriks Ein-
tökur, enda sýnir hún að Sauer- arssonar læknis. í bókinni er
bruch hefir ekki aðeins verið fjöldi mynda.
frábær skurðlæknir, heldur og,
snjall rithöfundur. Hann var um I
hálfrar aldar skeið í fremstu röð GÓÐ SJÓFERÐABÓK
skurðlækna í Evrópu. — Fyrstur i „The Cruel Sea“ hefir hlotið
allra lækna gerði hann skurð- margvís-lega viðurkenningu aust-
aðgerðir á brjóstholi manna, og an hafs og vestan og verið met-
gerði síðari tíma læknum mögu-1 aölubók. Höfundur segir m. a. I
legt að fást við sjúkdóma í hjarta inngangsorðum: „Þetta er bæði
og lungum. |löng og -sönn saga-saga um
Sem gefur að skilja kynntist úthaf, tvö skip og eitt hundrað
Sauerbruch fjölda manna mjög 0g fimmtíu menn .... Fyrst og
fremst segir frá hafinu — stór-
'Uelvabandi óbrifar:
Um þjóðskáldið
Matthías Jochumsson
NÚ roskinn maður, sem á sínum
skólaárum norður á Akureyri
var kunnugur þjóðskáldinu séra
Matthíasi Jochumssyni, sagði mér
nýlega eftirfarandi sögu, sem gef-
ur góða hugmynd um það, hve
viðbragðsfljótur séra Matthías
| var og létt um að ríma, þegar svo
bar undir. Sennilega mun hún
mörgum íslendingum þegar kunn.
| „Við vorum á gangi saman —
sagði maðurinn — og mættum á
j leið okkar blaðbera, sem hafði
meðferðis „Nýjar kvöldvökur“.“
| „Nokkuð nýtt í Kvöldvökum
nú?“ — spurði séra Matthías og
staldraði við á göngunni. „Ekki
það ég muni — var svarið —
ekkert sérlega merkilegt. En ein-
hvers staðar er þar stökuhelm-
ingur, sem lesendur eiga að
spreyta sig á að botna. Kannski
■ presturinn vildi heyra hana, hún
er svona:
Þráfalt báran þrauta rís,
þjakar mínu lyndi.
— og svo á að botna.
I — Og svo á að botna já, —
■ það er nú svo, tautaði séra
! Matthías og hélt svo áfram án
frekari viðstöðu: Áðan duttu
átján mýs, ofan af Súlu tindi.
F1
Ekki nógu prestlegt.
LJÓTT var við brugðið —
en þetta var nú tæpast
nógu prestlegt hjá yður, séra
Matthías — sagði maðurinn með
Kvöldvökurnar.
„Ekki nógu prestlegt, það er
nú svo — svaraði skáldið og hafði
upp aftur vísuhelminginn:
Þráfalt báran þrauta rís,
þjakar mínu lyndi
--------Pukraðu mér í Paradís
Pétur minn í skyndi.
Ekki nógu skáldlegt.
JÚ„ vel var að verki verið,-en
eiginlega var þetta nú ekki
nógu háfleygt eða skáldlegt hjá
prestinum — fannst hinum.
„Ekki nógu skáldlegt — einmitt
það“, svaraði séra Matthías og
síðan án frekari tafar:
Þráfalt báran þrauta rís,
þjakar mínu lyndi
--------Hrynji ein, er önnur vís
ýmsum knúin vindi.
Þetta allt fór fram á einum
3—4 mínútum — mér fannst það
þá gerast allt í einu augnabliki
— sagði sögumaður minn.
Jólafastan fyrr og nú.
IDAG byrjar jólafastan — það
er engum blöðum um það að
fletta, jólin eru á næstu grösum
með öllum þeim undirbúningi oé
önnum sem þeim fylgja. Það var
ekki alveg eins mikill asinn á
fólkinu í gamla daga. Hlaupin
og kaupin heldur minni en jóla-
gleðin áreiðanlega engu síðri,
þrátt fyrir það. Þá var margt fólk
í sveitunum, — margt ungt fólk,
sem kunni að kankast á og gera
að gamni sínu ekki síður en
unglingarnir í dag.
E1
Skemmtilegur
Sveitasiður
INN skemmtilegur sveitasiður
sem tileinkaður var jólaföst-
unni í þá daga og hefir jafnvel
haldizt við til skamms tíma sums
staðar á landinu var sá, að allir
ungir og ógiftir menn, sem komu
á sveitabæ á jólaföstunni voru
skráðir niður og þegar að jólun-
um kom voru nöfn þeirra skrifuð
á miða, — eitt á hvern miða — og
síðan drógu ungar og ógefnar
stúlkur á heimilinu einn miða
hver, og átti sá að vera manns-
efnið, sem nafnið átti á miðan-
um.
Gugga var heppnust ....
VARÐ oft af þessum leik hið
bezta gaman og var ekki trútt
um að stundum væri lagður trún-
aður á, að vald örlaganna væri
þarna að verki. Þannig var það
einu sinni á sveitabæ einum að
ein vinnukonan bar hlýjan hug
til eins pilts í sveitinni sem hét
Davíð. Enginn vissi þó um þetta
annar, þangað til hún þótti koma
illa upp um sig þegar dregið var
um „jólasveinana“ á Þorláks-
messu. Þá varð henni að orði er
önnur vinnukona dró þann, sem
hún sjálf hefði viljað hreppa:
„Gugga var heppnust, hún dró
Davíð“ — og var ekki laust við
angurværð í röddinni. Var hún
og óspart minnt á þetta eftir á,
— en aldrei fékk hún Davíð sinn
— og hin reyndar ekki heldur.
Oft segja aug-
un meira en
orð.
sævi Atlantshafsins. Á kortinu
má sjá, hvernig Atlantshafið er.
.... En landabréfið segir fátt
af mætti þess og hamförum,
duttlungum þess og miskunnar-
leysi, værð þess í blíðu svika-
lognsins. Þar hermir ekki frá
því, hverju mennirnir fá orkað
í skiptum sínum við það, eða
hvað það getur gert mönnunum.
En þessi saga greinir frá því“.
Bókin er prýdd fjölda mynda
úr samnefndri kvikmynd, er
sýnd verður hér á landi fyrst á
næsta ári. Jón Helgason hefir
gert þýðinguna. Frágangur
beggja þessara bóka er með
ágætum.
Brezk söngkona
skemmiir
að Hóto! Borg
NÆSTU VIKUR mun
Borg hafa á boðstólum
skemmtikraft fyrir gesti sína. —
Er það Sybil Summer, brezk
dans- og söngkona frá Suður-
Afríku, og mun ungfrúin fyrst
koma fram í kvöld og skemmta
með dægurlagasöng, einnig dans-
ar hún, steppar og spilar á saxó-
fón. Hefir hún unnið verðlaun
fyrir stepp-dans sinn í samkeppni
er haldin var í enskumælandi
löndum. Sybil Summer er mjög
Hótel
nýjan
Sybil Summer.
vel þekkt fyrir söng sinn og dans
í Suður-Afríku og Rhodesíu og
hefir haft sinn sérstaka dagskrár-
þátt í útvarpinu þar. S. 1. ár fór
söngkonan ásamt öðrum skemmti
kröftum, til Kóreu til að
skemmta föngunum, sem látnir
höfðu verið lausir og biðu heim-
farar. Skemmtu þau einnig í
Japan, Kína og Malaya. Ungfrú
Summer hefir dvalið í London
síðan í okt. s. 1. ár og sungið á
ýmsum þekktum skemmtistöðum,
t. d. Savoy-hótelinu, Glaridge’s,
Grovenor House og Park Lane.